Ai biết chờ thì thắng

Ngày xưa có một ông vua chỉ có độc một cô con gái. Từ lúc lọt lòng, cô đã được mọi người nuông chiều. Cô không những xinh đẹp mà còn thông minh và bướng bỉnh. Khi tới tuổi lấy chồng, cô nhất quyết chẳng thèm đoái hoài tới vị hoàng tử mà vua cha ưng ý, tuyên bố sẽ tự chọn chồng cho mình. Bao năm kinh nghiệm đã dạy nhà vua rằng một khi cô đã quyết thì đừng mong cô đổi ý, nên ngài nhũn nhặn hỏi xem cô muốn ngài làm gì.

— Cha hãy triệu tập hết thảy trai tráng trong nước tới trước mặt con, một tháng nữa kể từ hôm nay. Con trao quả táo vàng này cho ai, người ấy sẽ là chồng con.

Nhà vua thảng thốt:

— Nhưng con yêu quý của cha...

Công chúa nói to hơn:

— Con trao quả táo vàng này cho ai, người ấy sẽ là chồng con.

Nhà vua hiểu ý, thở dài, rồi đi làm theo lời cô.

Trai tráng kéo tới, người cao người thấp, người ngăm đen người trắng trẻo, người giàu người nghèo. Họ đứng thành hàng trong khoảng sân lớn trước cung điện. Công chúa mặc áo xanh lục, khăn voan vàng phấp phới sau lưng, tay cầm quả táo, đi qua trước mặt từng người. Một hai lần nàng dừng lại ngập ngừng, nhưng rồi lần nào cũng đi tiếp, cho tới khi tới một chàng trai gần cuối hàng sau chót. Những người đứng xem thấy chàng chẳng có gì đặc biệt, chẳng có gì dễ làm cô gái nào xiêu lòng. Cả trăm người khác đẹp trai hơn, ai cũng mặc áo quần sang hơn. Nhưng chàng nhìn thẳng vào mắt công chúa, mỉm cười. Nàng cũng mỉm cười, chìa quả táo ra.

Nhà vua nãy giờ lo lắng dõi theo từng bước con gái, chỉ mong chẳng ai làm nàng vừa ý, kêu lên:

— Có sự nhầm lẫn rồi! Không thể có chuyện nó muốn lấy con trai một bà goá nghèo, trên đời chẳng có lấy một xu! Bảo nó rằng ta không chấp nhận, nó phải đi lại các hàng mà chọn người khác.

Công chúa đi lại các hàng lần thứ hai, rồi lần thứ ba, và lần nào nàng cũng trao quả táo cho con trai bà goá.

Nhà vua giận dữ quát:

— Được, muốn lấy thì cứ lấy! Nhưng ít ra mi không được ở đây nữa.

Công chúa chẳng đáp gì, chỉ hất đầu lên, nắm tay con trai bà goá, cùng rời lâu đài.

Tối hôm ấy họ làm lễ cưới. Xong lễ, họ về nhà mẹ chú rể. Trong mắt công chúa, ngôi nhà ấy chẳng to hơn cái chuồng gà là mấy.

Bà mẹ già chẳng vui chút nào khi thấy con trai đưa cô dâu về.

— Trước đã nghèo chưa đủ hay sao. Tôi dám chắc đây là một cô tiểu thư sang trọng chẳng biết làm gì kiếm sống.

Bà càu nhàu. Nhưng công chúa vuốt tay bà, dịu dàng nói:

— Mẹ đừng phiền lòng. Con kéo sợi giỏi có tiếng, ngồi bên xa quay sợi suốt ngày mà không đứt một sợi chỉ.

Nàng giữ đúng lời. Nhưng cả ba người ra sức làm lụng mà vẫn mỗi ngày một nghèo thêm. Hết sáu tháng, cả nhà thống nhất để người chồng lên thị trấn bên cạnh tìm việc. Ở đó chàng gặp một nhà buôn sắp lên đường đi xa với một đoàn lạc đà chở đủ thứ hàng hoá, đang cần người giúp việc. Con trai bà goá xin ông nhận mình làm người ở. Nhà buôn bằng lòng, trả trước cho chàng nguyên một năm lương. Chàng trai về nhà báo tin, rồi hôm sau từ biệt mẹ và vợ. Hai người buồn lắm phải chia tay chàng.

Công chúa ôm lấy cổ chồng, thì thầm:

— Chàng đi xa đừng quên em. Khi đi ngang qua cái giếng gần cổng thành, chàng dừng lại chào ông lão chàng sẽ thấy ngồi ở đó. Chàng hãy hôn tay ông, rồi hỏi ông có lời khuyên gì cho chuyến đi của chàng.

Chàng trai lên đường. Tới cái giếng có ông lão ngồi, chàng hỏi đúng như vợ dặn. Ông lão đáp:

— Con ơi, con tới hỏi ta là phải. Đáp lại, con hãy nhớ ba điều. "Người mà lòng mình yêu bao giờ cũng là người đẹp nhất." "Kiên nhẫn là bước đầu tiên trên con đường tới hạnh phúc." "Ai biết chờ thì thắng."

Chàng trai cảm ơn ông lão rồi đi tiếp. Sáng sớm hôm sau đoàn lữ hành lên đường. Trước lúc mặt trời lặn, họ đã tới chặng nghỉ đầu tiên, quanh mấy cái giếng, nơi đã có một đoàn lái buôn khác cắm trại. Nhưng ở vùng đất đá ấy đã lâu lắm trời chẳng mưa, người và vật đều khô cổ vì khát. Đành rằng cách đó chừng nửa dặm còn một cái giếng khác lúc nào cũng có nước. Nhưng muốn lấy nước thì phải được thả xuống rất sâu, mà xưa nay chưa ai xuống giếng ấy mà còn trở về.

Thế nhưng chừng nào chưa trữ được nước vào những túi da dê thì các đoàn lữ hành không dám đi sâu thêm vào sa mạc. Đêm con trai bà goá và chủ chàng tới nơi, các lái buôn đã quyết định treo một món thưởng lớn cho ai đủ can đảm xuống cái giếng bị yểm bùa lấy nước lên. Vì vậy, lúc mặt trời mọc, chàng trai bị đánh thức bởi một người mõ đi khắp trại rao rằng mỗi nhà buôn có mặt sẽ trả một nghìn đồng bạc cho người dám liều mạng lấy nước cho họ và lạc đà của họ.

Nghe lời rao, chàng trai ngần ngừ một lúc. Chuyện về cái giếng đã đồn xa, từ lâu đã tới tai chàng. Chàng biết nguy hiểm lớn lắm. Nhưng nếu còn sống trở về, chàng sẽ có tám mươi nghìn đồng bạc. Chàng quay sang người mõ đang đi ngang qua lều:

— Tôi sẽ đi.

Chủ chàng tình cờ đứng gần đó, kêu lên:

— Điên rồ! Cậu còn trẻ quá, sao lại vứt bỏ mạng sống như thế. Chạy theo người mõ mà bảo cậu rút lại lời đi.

Nhưng chàng trai lắc đầu, và nhà buôn thấy có khuyên cũng vô ích.

Cuối cùng ông nói:

— Thôi, đó là việc của cậu. Đã phải đi thì cứ đi. Có điều nếu cậu trở về được, ta sẽ cho cậu một lưng lạc đà đầy hàng và con la tốt nhất của ta.

Ông đưa tay chạm vào khăn quấn đầu chào từ biệt, rồi vào lều.

Ông vừa vào thì đã thấy một đám đông túa ra khỏi trại.

Họ vây quanh chàng trai:

— Biết lấy gì cảm ơn cậu đây! Lạc đà của chúng tôi, cả chúng tôi nữa, đều sắp chết khát. Xem này, chúng tôi mang dây tới để thả cậu xuống đây.

— Thế thì đi thôi.

Chàng trai đáp, và cả đoàn lên đường.

Tới cái giếng, họ buộc dây thật chắc dưới nách chàng, đưa cho chàng một túi da dê to, rồi nhẹ nhàng thả chàng xuống đáy giếng. Dưới đó có một dòng suối trong vắt đang chảy róc rách qua những tảng đá. Chàng vừa cúi xuống định uống thì một người đàn ông to lớn khác thường hiện ra trước mặt, nói giọng oang oang:

— Đi theo ta!

Chàng trai đứng dậy, đinh ninh giờ chết của mình đã điểm. Nhưng chẳng làm được gì, chàng đành theo người kia vào một gian sảnh sáng rực ở bên kia con suối nhỏ. Tới đó, người dẫn đường ngồi xuống, kéo hai đứa bé trai lại gần mình. Một đứa xinh đẹp như chưa từng thấy đứa trẻ nào xinh hơn, còn đứa kia thì xấu xí lạ lùng. Ông nói với người khách lạ:

— Ta có một câu muốn hỏi ngươi. Trả lời đúng thì ngươi được tha mạng. Trả lời sai thì ngươi mất đầu, như bao kẻ khác trước ngươi. Hãy nói cho ta biết: trong hai đứa con ta, ta nghĩ đứa nào đẹp hơn?

Câu hỏi có vẻ chẳng khó, vì đứa này đẹp như tranh, đứa kia xấu đến thế. Nhưng chàng trai vừa định mở miệng thì lời khuyên của ông lão vụt loé lên trong đầu, chàng vội đáp:

— Đứa mình yêu nhất bao giờ cũng là đứa đẹp nhất.

Người kia đứng bật dậy, ôm chầm lấy chàng trai:

— Ngươi đã cứu ta! Chà, giá ngươi đoán được ta đã khổ sở biết bao vì sự ngu xuẩn của tất cả những kẻ ta đem câu ấy ra hỏi! Một vị thần độc ác đã bắt ta phải ở lại đây cho tới khi có người trả lời được. Nhưng điều gì đưa ngươi tới chốn này, và ta biết đền đáp ngươi thế nào?

Chàng trai đáp:

— Xin ông giúp tôi lấy đủ nước cho đoàn lữ hành của tôi, tám mươi nhà buôn và lạc đà của họ, đang sắp chết khát.

Người kia nói:

— Việc ấy dễ thôi. Cầm lấy ba quả táo này. Khi ngươi đã đổ đầy túi da, sẵn sàng được kéo lên, hãy đặt một quả xuống đất. Lên tới lưng chừng, thả rơi quả thứ hai. Lên tới miệng giếng, thả quả thứ ba. Làm đúng như ta dặn thì ngươi sẽ chẳng việc gì. Cầm thêm ba quả lựu này nữa, một quả xanh, một quả đỏ, một quả trắng. Sẽ có ngày ngươi dùng tới chúng!

Chàng trai làm đúng như lời dặn, rồi bước ra vùng đất đá, nơi các lái buôn đang nóng ruột chờ. Ôi, họ khát nước biết bao! Nhưng cả đến khi lạc đà đã uống no, túi da vẫn đầy như chưa hề vơi.

Biết ơn vì được cứu, các lái buôn dúi tiền vào tay chàng, còn chủ chàng thì bảo chàng thích hàng gì cứ chọn, kèm một con la để chở.

Thế là rốt cuộc con trai bà goá đã giàu. Khi nhà buôn đã bán hết hàng, trở về thành phố quê ông, chàng thuê một người mang tiền và con la về cho vợ mình.

"Mình gửi luôn mấy quả lựu," chàng nghĩ, "để trong khăn quấn đầu có ngày rơi mất." Chàng lấy chúng ra khỏi khăn. Nhưng mấy quả lựu đã biến đâu mất, thay vào đó là ba viên ngọc quý, một xanh, một trắng, một đỏ.

Chàng ở lại với nhà buôn rất lâu. Ông dần dần giao hết việc buôn bán cho chàng, chia cho chàng phần lớn số tiền kiếm được. Khi chủ mất, chàng trai muốn về nhà, nhưng bà goá của ông nài chàng ở lại giúp bà. Rồi một hôm chàng giật mình tỉnh giấc, nhớ ra đã hai mươi năm trôi qua từ ngày mình ra đi.

Sáng hôm sau chàng thưa với bà chủ:

— Tôi muốn về thăm vợ. Nếu có lúc nào bà cần tôi, bà cứ sai người tới gọi. Trong lúc ấy, tôi đã dặn Ha-xan mọi việc phải làm.

Rồi chàng cưỡi lạc đà lên đường.

Ít lâu sau khi chàng đi làm cho nhà buôn, vợ chàng sinh được một cậu con trai. Công chúa và bà mẹ già làm lụng vất vả suốt ngày để kiếm cái ăn cái mặc cho đứa bé. Khi tiền và mấy quả lựu về tới, họ chẳng cần làm lụng nữa. Công chúa thấy ngay đó không phải trái cây, mà là ngọc quý vô giá. Nhưng bà mẹ già không quen nhìn châu báu như con dâu, cứ tưởng chúng là trái cây thường, muốn cho đứa bé ăn. Bà giận lắm khi công chúa vội giằng lấy, giấu vào trong áo. Rồi nàng ra chợ mua ba quả lựu ngon nhất tìm được, đưa cho bà già để bà cho thằng bé.

Sau đó nàng mua áo quần mới đẹp đẽ cho cả nhà. Mặc vào, ai nấy trông thật sang trọng. Tiếp đó nàng lấy ra một viên ngọc chồng gửi về, đặt vào một chiếc hộp bạc nhỏ, gói trong một chiếc khăn thêu chỉ vàng, rồi nhét đầy vàng bạc vào túi áo bà mẹ chồng.

— Mẹ ơi, mẹ vào cung, dâng viên ngọc này lên nhà vua. Nếu ngài hỏi mẹ muốn đổi lấy gì, mẹ thưa rằng mẹ muốn một tờ giấy có đóng ấn của ngài, tuyên bố rằng mẹ muốn làm gì thì không ai được can thiệp. Trước khi rời cung, mẹ chia tiền này cho đám người hầu.

Bà già cầm chiếc hộp, lên đường tới cung. Ở đó chưa ai từng thấy viên hồng ngọc nào đẹp đến thế. Người thợ kim hoàn nổi tiếng nhất thành được gọi tới định giá. Nhưng ông chỉ nói được:

— Nếu một đứa trẻ dồn hết sức ném một hòn đá lên trời, và người ta chất vàng cao bằng chỗ hòn đá bay tới, thì cũng chưa đủ trả cho viên hồng ngọc này.

Nghe vậy, mặt nhà vua xịu xuống. Đã trông thấy viên hồng ngọc rồi thì ngài không nỡ rời nó, mà hết tiền trong kho cũng không đủ mua. Ngài im lặng một lúc, nghĩ xem nên trả bà già thế nào. Cuối cùng ngài nói:

— Nếu ta không trả được bà bằng tiền cho xứng giá, thì bà có muốn đổi lấy thứ gì khác không?

Bà già đáp ngay:

— Một tờ giấy có chữ ký của bệ hạ, đóng ấn của bệ hạ, tuyên bố rằng tôi muốn làm gì thì làm, không ai được cản trở.

Nhà vua mừng rỡ vì có được thứ mình thèm khát với cái giá rẻ như thế, liền đưa tờ giấy cho bà ngay. Bà già cáo từ, về nhà.

Tiếng tăm của viên hồng ngọc kỳ diệu chẳng mấy chốc đã đồn khắp xa gần. Sứ giả các nước kéo tới ngôi nhà nhỏ hỏi xem còn viên nào bán nữa không. Ông vua nào cũng nóng lòng có được báu vật, dặn sứ giả của mình trả giá cao hơn tất cả. Thế là công chúa bán hai viên còn lại được một số tiền lớn tới mức nếu trải những đồng vàng ra thì dài từ đây tới mặt trăng. Việc đầu tiên nàng làm là xây một toà cung điện bên cạnh căn nhà nhỏ, dựng trên những cây cột vàng nạm kim cương to, ngày đêm sáng rực.

Dĩ nhiên tin về toà cung điện là tin đầu tiên tới tai vua cha khi ngài đi đánh trận trở về, và ngài vội tới xem. Đứng ở cửa là một chàng trai hai mươi tuổi. Đó chính là cháu ngoại ngài, có điều cả hai đều không biết. Nhà vua ưng ý dáng vẻ chàng trai tới mức đưa luôn chàng về cung, phong làm tổng chỉ huy toàn quân.

Ít lâu sau, con trai bà goá về tới quê. Kia rồi, đúng là căn nhà nhỏ xíu chàng từng sống với mẹ. Nhưng toà nhà lộng lẫy bên cạnh thì chàng chưa thấy bao giờ. Vợ chàng, mẹ chàng giờ ra sao? Ai đang sống trong cái nơi kỳ diệu kia? Đó là những ý nghĩ đầu tiên vụt qua đầu chàng. Nhưng không muốn để lộ mình bằng cách hỏi han người qua đường, chàng trèo lên một cái cây đối diện cung điện mà quan sát.

Một lúc sau có một người đàn bà bước ra, hái mấy bông hồng và hoa nhài rủ quanh hiên. Hai mươi năm xa cách tan biến trong chớp mắt. Chàng nhận ra đó là vợ mình, trông vẫn gần như trẻ đẹp như hôm chia tay. Chàng đang định nhảy xuống chạy tới bên nàng, thì có một chàng trai trẻ tới, âu yếm choàng tay ôm cổ nàng. Thấy vậy, người chồng giận dữ giương cung. Nhưng chàng chưa kịp buông tên thì lời khuyên của ông lão thông thái trở về trong trí: "Kiên nhẫn là bước đầu tiên trên con đường tới hạnh phúc." Chàng lại hạ cung xuống.

Đúng lúc ấy công chúa quay lại, kéo đầu người kia xuống, hôn lên hai má. Lần thứ hai, cơn giận mù quáng tràn ngập lòng người đang rình. Chàng giật lấy cây cung treo trên cành, thì những lời nghe từ lâu dường như lại vang lên bên tai:

"Ai biết chờ thì thắng." Cây cung rơi xuống bên người chàng. Rồi qua bầu không khí lặng im, giọng chàng trai trẻ vọng tới:

— Mẹ ơi, mẹ không kể gì được cho con về cha con sao? Cha còn sống không, và cha sẽ chẳng bao giờ về với mẹ con mình nữa sao?

Người đàn bà đáp:

— Chao ôi, con ơi, mẹ biết trả lời con sao đây? Hai mươi năm đã qua từ ngày cha con bỏ mẹ con mình đi tìm kế sinh nhai, mà trong ngần ấy năm, mẹ chỉ được tin cha con có một lần. Nhưng sao lúc này con lại nhớ tới cha?

— Vì đêm qua con mơ thấy cha ở đây. Rồi con mới nhớ ra điều con đã quên bấy lâu, rằng con có một người cha, mà chuyện đời cha con cũng chẳng biết gì. Giờ con xin mẹ kể cho con nghe hết những gì mẹ biết về cha.

Thế là đứng dưới giàn hoa nhài, người con nghe kể chuyện đời cha mình, và người đàn ông trên cây cũng nghe.

Nghe xong, chàng trai vặn hai bàn tay vào nhau vì đau đớn, kêu lên:

— Ôi, con là tổng chỉ huy, mẹ là con gái nhà vua, nhà mình có toà cung điện lộng lẫy nhất thế gian, vậy mà cha con sống ở đâu mình cũng chẳng biết, biết đâu cha đang nghèo khổ, cơ cực. Mai con sẽ xin nhà vua cho quân lính, con sẽ đi tìm cha khắp thế gian cho tới khi tìm được.

Bấy giờ người đàn ông từ trên cây tụt xuống, ôm chầm lấy vợ con. Suốt đêm ấy họ trò chuyện, mặt trời mọc vẫn thấy họ đang trò chuyện. Nhưng vừa tới giờ thích hợp, chàng lên cung bái kiến nhà vua, tâu với ngài mọi chuyện đã xảy ra, và cho ngài biết họ thật ra là ai. Nhà vua mừng khôn xiết khi biết cô con gái mà ngài đã tha thứ từ lâu và nhớ thương da diết đang sống ngay trước cổng thành, lại là mẹ của chàng trai ngài yêu quý đến thế.

Nhà vua kêu lên:

— Âu cũng là số trời đã định. Trước thiên hạ, con là con rể ta, và sau ta, con sẽ làm vua.

Người đàn ông cúi đầu.

Chàng đã biết chờ, và chàng đã thắng.

— Hết —