Ba ẩn sĩ

Khi cầu nguyện, các ngươi đừng lải nhải như dân ngoại, vì họ tưởng nói nhiều thì sẽ được nhậm lời. Đừng bắt chước họ, vì Cha các ngươi biết các ngươi cần gì trước khi các ngươi cầu xin.

Phúc Âm theo thánh Mát-thêu, chương sáu, câu tám.

Có một vị giám mục đi tàu từ thành phố A-khan-ghen-xcơ ra quần đảo Xô-lô-vết-xki. Trên chuyến tàu ấy còn có những người hành hương đi viếng các vị thánh. Gió thuận, trời trong, tàu không tròng trành. Những người hành hương, người thì nằm, người thì ăn uống, người thì ngồi thành từng nhóm, trò chuyện với nhau. Ngài giám mục cũng bước lên boong, đi đi lại lại trên cầu tàu. Ngài đi tới mũi tàu, thấy có một đám người đang tụ tập. Một bác nông dân đang lấy tay chỉ cái gì đó ngoài biển mà kể, mọi người chăm chú lắng nghe. Ngài giám mục dừng lại, nhìn theo hướng bác nông dân chỉ: chẳng thấy gì cả, chỉ có mặt biển lấp lánh dưới nắng. Ngài lại gần hơn, lắng tai nghe. Bác nông dân trông thấy ngài giám mục, bỏ mũ ra và im bặt. Mọi người cũng trông thấy ngài, cũng bỏ mũ, cúi chào kính cẩn.

— Đừng ngại, anh em ạ, ngài giám mục nói. Tôi cũng đến nghe xem anh kể chuyện gì, người anh em tốt bụng.

— Bác đánh cá đang kể cho chúng con nghe chuyện mấy ông già ạ, một ông lái buôn bạo dạn hơn cả thưa.

— Chuyện mấy ông già nào? ngài giám mục hỏi, đến bên mạn tàu, ngồi lên một cái hòm. Kể cho tôi nghe với, tôi nghe đây. Anh vừa chỉ cái gì thế?

— Thì cái hòn đảo nhỏ thấp thoáng đằng kia ạ, bác nông dân nói, chỉ về phía trước, chếch sang bên phải. Chính trên hòn đảo ấy có mấy ông già đang sống tu hành.

— Hòn đảo ở đâu? ngài giám mục hỏi.

— Xin ngài nhìn theo tay con đây. Kia có một đám mây nhỏ, thì phía bên trái nó, thấp xuống một chút, có một vệt như một dải mờ mờ.

Ngài giám mục nhìn mãi, nhìn mãi, nước lấp loá dưới nắng, mắt không quen nên chẳng thấy gì.

— Tôi không thấy, ngài nói. Thế những ông già nào sống trên đảo ấy?

— Những người của Chúa ạ, bác nông dân đáp. Con nghe nói về các cụ từ lâu, nhưng chưa có dịp gặp, mãi đến mùa hè năm kia con mới tận mắt trông thấy.

Rồi bác đánh cá lại kể, bác đi đánh cá thế nào, bị sóng đánh dạt vào hòn đảo ấy ra sao, không biết mình đang ở đâu. Sáng ra bác đi loanh quanh, bắt gặp một cái lều nửa chìm dưới đất, và thấy bên cái lều có một ông già, rồi lại thêm hai ông nữa đi ra. Các cụ cho bác ăn, hong khô quần áo cho bác, lại giúp bác sửa thuyền.

— Các cụ trông thế nào? ngài giám mục hỏi.

— Một cụ bé nhỏ, lưng còng, già lắm rồi, mặc chiếc áo tu cũ sờn, chắc phải hơn trăm tuổi, bộ râu bạc đã ngả sang màu xanh xám, thế mà lúc nào cũng mỉm cười, sáng sủa như một thiên thần trên trời. Cụ thứ hai cao hơn, cũng già, mặc chiếc áo choàng rách, bộ râu rộng, bạc ngả vàng, nhưng khoẻ lắm: cụ lật ngửa chiếc thuyền của con như lật cái chậu, con chưa kịp đỡ một tay. Cụ ấy cũng vui vẻ. Còn cụ thứ ba thì cao, râu dài đến đầu gối, trắng như cước, mà mặt mũi thì u ám, lông mày sụp xuống che cả mắt, mình trần trùng trục, chỉ quấn ngang lưng một tấm chiếu cói.

— Thế các cụ nói gì với anh? ngài giám mục hỏi.

— Phần nhiều các cụ cứ lặng lẽ mà làm, với nhau cũng ít nói lắm. Một cụ chỉ cần liếc nhìn là cụ kia đã hiểu. Con hỏi cụ cao lớn xem các cụ sống ở đây đã lâu chưa. Cụ cau mày, nói gì đó, như là nổi giận, nhưng cụ già bé nhỏ liền nắm lấy tay cụ ấy, mỉm cười, thế là cụ cao lớn im ngay. Cụ già chỉ nói một câu "xin thương xót chúng con" rồi mỉm cười.

Trong lúc bác nông dân kể, con tàu đã tiến gần hơn đến quần đảo.

— Bây giờ thì trông rõ hẳn rồi, ông lái buôn nói. Xin đức cha nhìn kia, ông nói, tay chỉ.

Ngài giám mục nhìn. Và quả thật, ngài thấy một vệt đen, đó là hòn đảo nhỏ. Nhìn mãi, nhìn mãi, ngài rời mũi tàu đi về phía đuôi, đến chỗ người cầm lái.

— Hòn đảo thấp thoáng ở đằng kia là đảo gì thế? ngài hỏi.

— Chẳng có tên gì đâu ạ. Ở đây đảo như thế nhiều lắm.

— Người ta bảo trên ấy có mấy ông già tu hành, có đúng không?

— Người ta nói thế, thưa đức cha, nhưng con không biết có thật không. Người ta bảo dân đánh cá có trông thấy. Mà cũng có khi người ta nói bừa.

— Tôi muốn ghé vào đảo, gặp các cụ, ngài giám mục nói. Làm thế nào bây giờ?

— Tàu lớn thì không vào được, người cầm lái nói. Đi thuyền nhỏ thì được, nhưng phải hỏi ông thuyền trưởng đã.

Người ta gọi ông thuyền trưởng lên.

— Tôi muốn được gặp mấy ông già ấy, ngài giám mục nói. Có thể chở tôi đến đấy được không?

Ông thuyền trưởng ra sức can ngăn.

— Được thì được ạ, nhưng mất nhiều thì giờ lắm, mà con xin mạn phép thưa với đức cha, chẳng đáng để đến xem họ đâu. Con nghe người ta nói mấy ông già sống ở đấy ngớ ngẩn lắm, chẳng hiểu gì, cũng chẳng nói được gì, cứ như cá dưới biển ấy.

— Tôi muốn đi, ngài giám mục nói. Tôi sẽ trả công, các anh chở tôi đến đó đi.

Không còn cách nào khác, các thuỷ thủ đành làm theo, xoay lại các cánh buồm. Người cầm lái quay mũi tàu, hướng về phía hòn đảo. Người ta mang ra mũi tàu một chiếc ghế cho ngài giám mục. Ngài ngồi xuống nhìn. Cả đám người cũng kéo ra mũi tàu, ai nấy chăm chăm nhìn về hòn đảo. Những người tinh mắt đã trông thấy những tảng đá trên đảo, chỉ cho nhau cái lều. Có người đã nhìn ra cả ba ông già. Ông thuyền trưởng mang ống nhòm ra, nhìn một lúc rồi đưa cho ngài giám mục.

— Đúng thật, ông nói, kia, trên bờ, phía bên phải tảng đá to, có ba người đang đứng.

Ngài giám mục nhìn qua ống nhòm, hướng về đúng chỗ. Quả thật có ba người đứng đó: một người cao, một người thấp hơn, còn người thứ ba thì bé tí. Họ đứng trên bờ, nắm tay nhau.

Ông thuyền trưởng đến gần ngài giám mục.

— Thưa đức cha, tàu phải dừng ở đây thôi ạ. Nếu đức cha muốn thì xin đức cha đi thuyền nhỏ từ đây vào, còn chúng con thả neo đợi ở đây.

Lập tức người ta thả dây, quăng neo, hạ buồm. Con tàu giật mạnh, lắc lư. Người ta thả chiếc thuyền nhỏ xuống, mấy tay chèo nhảy xuống, rồi ngài giám mục bắt đầu theo chiếc thang dây bước xuống. Xuống tới nơi, ngài ngồi lên băng ghế trong thuyền, các tay chèo khua mái chèo, thuyền tiến về phía hòn đảo. Đến chỗ chỉ còn cách một tầm ném đá, họ thấy ba ông già đứng đó: ông cao lớn mình trần, ngang lưng quấn tấm chiếu cói, ông thấp hơn mặc áo choàng rách, và ông cụ già nhất lưng còng, mặc chiếc áo tu cũ sờn. Cả ba đứng đó, nắm tay nhau.

Các tay chèo ghé thuyền vào bờ, lấy sào móc giữ lại. Ngài giám mục bước lên.

Các ông già cúi chào ngài, ngài ban phép lành cho họ, họ lại cúi chào ngài thấp hơn nữa. Rồi ngài giám mục bắt đầu nói với họ.

— Tôi có nghe nói, ngài nói, rằng các cụ, những người già của Chúa, đang tu hành ở đây, cầu nguyện cho mọi người với Chúa Ki-tô. Còn tôi, nhờ ơn Chúa, là đầy tớ hèn mọn của Chúa Ki-tô, được gọi đến để chăn dắt đàn chiên của Người. Vì thế tôi muốn đến thăm các cụ, những tôi tớ của Chúa, và nếu có thể, dạy bảo các cụ đôi điều.

Các ông già im lặng, mỉm cười, nhìn nhau.

— Các cụ hãy nói cho tôi biết, các cụ tu hành thế nào, phụng sự Chúa thế nào, ngài giám mục hỏi.

Ông già ở giữa thở dài, nhìn ông cụ già nhất. Ông già cao lớn cau mày, cũng nhìn ông cụ già nhất. Ông cụ già nhất mỉm cười mà nói:

— Thưa người tôi tớ của Chúa, chúng tôi không biết phụng sự Chúa đâu, chúng tôi chỉ phục dịch chính mình, tự nuôi lấy mình thôi.

— Thế các cụ cầu nguyện Chúa thế nào? ngài giám mục hỏi.

Ông cụ già nhất đáp:

— Chúng tôi cầu nguyện thế này: Các Ngài ba, chúng con ba, xin thương xót chúng con.

Ông cụ vừa nói xong, cả ba ông già cùng ngước mắt lên trời, cả ba cùng nói:

— Các Ngài ba, chúng con ba, xin thương xót chúng con!

Ngài giám mục mỉm cười mà nói:

— Hẳn các cụ có nghe nói về Ba Ngôi Thiên Chúa, nhưng các cụ cầu nguyện như thế không đúng. Tôi đã quý mến các cụ rồi, những người già của Chúa ạ. Tôi thấy các cụ muốn làm vui lòng Chúa, nhưng không biết phải phụng sự Người thế nào. Cầu nguyện không phải như thế đâu. Các cụ hãy nghe tôi, tôi sẽ dạy cho. Tôi không dạy theo ý riêng của tôi đâu, mà dạy theo Kinh Thánh, dạy các cụ cách cầu nguyện mà Chúa đã truyền cho mọi người.

Rồi ngài giám mục bắt đầu giảng giải cho các ông già về việc Chúa đã tỏ mình ra cho loài người thế nào. Ngài giảng cho họ nghe về Đức Chúa Cha, Đức Chúa Con và Đức Chúa Thánh Thần, rồi nói:

— Đức Chúa Con đã xuống trần gian để cứu rỗi loài người, và Người đã dạy mọi người cầu nguyện như thế này. Các cụ hãy nghe và đọc theo tôi.

Rồi ngài giám mục bắt đầu đọc:

— Lạy Cha chúng con.

Một ông già đọc theo: "Lạy Cha chúng con". Ông thứ hai cũng đọc theo: "Lạy Cha chúng con". Ông thứ ba cũng đọc theo: "Lạy Cha chúng con".

— Ở trên trời.

Các ông già cũng đọc theo: "Ở trên trời". Nhưng ông già ở giữa líu cả lưỡi, đọc không đúng. Ông già cao lớn mình trần cũng không nói ra hơi được: râu ria mọc um tùm che kín cả miệng, ông không sao đọc cho rõ. Còn ông cụ già nhất, móm mém không răng, thì lúng búng chẳng ra chữ.

Ngài giám mục đọc lại một lần nữa, các ông già lại đọc theo một lần nữa. Rồi ngài giám mục ngồi xuống một tảng đá, các ông già đứng quanh ngài, nhìn vào miệng ngài, đọc đi đọc lại theo từng lời ngài nói. Suốt cả ngày cho đến tối, ngài giám mục vất vả với họ. Mười lần, hai mươi lần, một trăm lần ngài nhắc đi nhắc lại một chữ, và các ông già đọc theo. Họ lẫn lộn, ngài sửa cho họ, rồi bắt họ đọc lại từ đầu.

Và ngài giám mục không rời các ông già cho đến khi đã dạy họ thuộc trọn bài kinh Lạy Cha. Họ đã đọc theo ngài, rồi tự mình đọc được. Ông già ở giữa hiểu ra trước nhất, tự mình đọc lại được cả bài. Ngài giám mục bảo ông đọc lại lần nữa, lần nữa, rồi lại đọc nữa, và hai ông kia cũng đọc được cả bài kinh.

Trời đã chạng vạng, vầng trăng đã bắt đầu nhô lên khỏi mặt biển, khi ngài giám mục đứng dậy để trở về tàu. Ngài từ biệt các ông già, cả ba sụp xuống lạy dưới chân ngài. Ngài đỡ họ dậy, ôm hôn từng người, dặn họ hãy cầu nguyện như ngài đã dạy, rồi ngồi vào thuyền, trở về tàu.

Trên đường trở về tàu, ngài giám mục vẫn nghe thấy ba ông già cùng ba giọng đọc to bài kinh Lạy Cha. Khi thuyền đã gần tới tàu, không còn nghe thấy tiếng các ông già nữa, chỉ còn thấy dưới ánh trăng ba ông già đứng trên bờ, vẫn ở chỗ cũ: người bé nhất đứng giữa, người cao lớn bên phải, người thứ hai bên trái. Ngài giám mục về đến tàu, bước lên boong. Người ta kéo neo lên, giương buồm, gió thổi căng buồm, con tàu chuyển động, lại tiếp tục ra khơi. Ngài giám mục đi ra phía đuôi tàu, ngồi xuống đó, cứ nhìn mãi về phía hòn đảo. Lúc đầu còn trông thấy các ông già, rồi các ông khuất dần, chỉ còn thấp thoáng hòn đảo, rồi hòn đảo cũng khuất nốt, chỉ còn mặt biển lấp lánh dưới ánh trăng.

Những người hành hương đã nằm ngủ, trên boong tàu mọi vật đều lặng yên. Nhưng ngài giám mục không muốn ngủ. Ngài ngồi một mình ở đuôi tàu, nhìn ra biển, về phía hòn đảo đã khuất, và nghĩ về những ông già tốt bụng. Ngài nghĩ đến niềm vui của họ khi học được bài kinh, và tạ ơn Chúa đã dẫn ngài đến giúp những người già của Chúa, dạy cho họ lời của Chúa.

Ngài giám mục ngồi như thế, nghĩ ngợi, nhìn ra biển, về phía hòn đảo đã khuất. Mắt ngài hoa lên, chỗ này chỗ kia ánh sáng lấp lánh nhảy nhót trên sóng. Bỗng ngài thấy có cái gì trắng trắng, sáng sáng trong dải ánh trăng trên mặt biển. Một con chim, một con hải âu, hay một cánh buồm nhỏ trắng trên con thuyền nào đó? Ngài giám mục nhìn kỹ. "Một con thuyền, ngài nghĩ, đang giương buồm chạy theo sau chúng ta. Mà sao nó đuổi kịp chúng ta nhanh quá. Mới nãy còn xa, xa tít, mà giờ đã trông rõ ở gần lắm rồi. Mà thuyền cũng chẳng phải thuyền, chẳng giống cánh buồm. Có cái gì đó đang chạy theo chúng ta, đuổi kịp chúng ta." Ngài giám mục không sao hiểu nổi đó là cái gì: thuyền không phải thuyền, chim không phải chim, cá không phải cá. Trông giống người, nhưng to quá, mà người thì đâu thể ở giữa biển được. Ngài đứng dậy, đến chỗ người cầm lái:

— Anh nhìn xem, ngài nói, cái gì thế kia?

— Cái gì thế, anh bạn? Cái gì thế kia? ngài giám mục hỏi, nhưng chính ngài đã trông thấy: ba ông già đang chạy trên mặt biển, những bộ râu bạc trắng lấp lánh, và họ tiến lại gần con tàu như thể con tàu đang đứng yên.

Người cầm lái ngoái lại nhìn, kinh hãi, buông cả bánh lái, kêu to lên:

— Lạy Chúa! Các ông già đang chạy theo chúng ta trên mặt biển như chạy trên đất liền!

Mọi người nghe tiếng, bật dậy, đổ xô ra đuôi tàu. Ai cũng thấy: các ông già đang chạy, tay nắm tay, hai ông ở hai bên vẫy tay ra hiệu bảo dừng lại. Cả ba chạy trên mặt nước như chạy trên đất liền, mà chân không hề bước.

Người ta chưa kịp dừng tàu, các ông già đã đuổi kịp con tàu, đến sát mạn tàu, ngẩng đầu lên và cùng đồng thanh nói:

— Quên mất rồi, người tôi tớ của Chúa ơi, chúng tôi quên mất lời ngài dạy rồi! Lúc còn đọc đi đọc lại thì còn nhớ, vừa thôi đọc một giờ, một chữ rơi mất, thế là quên sạch, rời rạc hết cả. Chẳng còn nhớ gì nữa, xin ngài dạy lại cho.

Ngài giám mục làm dấu thánh, cúi người qua mạn tàu nói với các ông già:

— Lời cầu nguyện của các cụ cũng đã thấu đến Chúa rồi, những người già của Chúa ạ. Tôi đâu có tư cách dạy các cụ. Xin các cụ hãy cầu nguyện cho chúng tôi, những kẻ tội lỗi!

Rồi ngài giám mục sụp lạy dưới chân các ông già. Các ông già dừng lại, quay mình, đi trở lại trên mặt biển. Và cho đến sáng, người ta vẫn thấy một vầng sáng rực lên ở phía các ông già đã đi về.

— Hết —