Ngày xưa có một bác thợ may có ba cậu con trai và chỉ có độc một con dê cái. Con dê nuôi cả nhà bằng sữa của nó, nên phải được ăn ngon, ngày nào cũng phải dắt ra bãi cỏ. Ba anh em thay phiên nhau làm việc ấy.
Một hôm, cậu cả dắt dê ra nghĩa địa, chỗ có những đám cỏ ngon nhất, để nó ăn và nhảy nhót ở đó. Chiều tối, tới giờ về, cậu hỏi:
— Dê ơi, no chưa?
Con dê đáp:
— No căng rồi, no căng rồi,
một lá cũng thôi: be be!
— Thế thì về nhà.
Cậu nắm sợi dây dắt nó về, buộc vào chuồng. Bác thợ may già hỏi:
— Thế nào, dê đã được ăn đủ chưa?
— Ôi, nó no căng rồi, một lá cũng không thèm.
Nhưng người cha muốn tự mình xem cho chắc. Bác xuống chuồng, vuốt ve con vật yêu quý, hỏi:
— Dê ơi, no thật chưa?
Con dê đáp:
— No sao được mà no?
Chỉ nhảy qua mấy nấm mồ,
chẳng thấy lá nào mà gặm: be be!
— Ta nghe thấy gì thế này!
Bác thợ may chạy lên, bảo cậu con:
— Đồ dối trá, mày bảo dê no, thế mà mày để nó đói à?
Giận quá, bác lấy cái thước may trên tường xuống, quật cậu một trận rồi đuổi ra khỏi nhà.
Hôm sau tới lượt cậu thứ hai. Cậu tìm một chỗ cạnh hàng rào vườn, toàn cỏ ngon, con dê gặm sạch trơn. Chiều tối, định về, cậu hỏi:
— Dê ơi, no chưa?
Con dê đáp:
— No căng rồi, no căng rồi,
một lá cũng thôi: be be!
— Thế thì về nhà.
Cậu dắt nó về, buộc vào chuồng. Bác thợ may già hỏi:
— Thế nào, dê đã được ăn đủ chưa?
— Ôi, nó no căng rồi, một lá cũng không thèm.
Bác thợ may chẳng tin, xuống chuồng hỏi:
— Dê ơi, no thật chưa?
Con dê đáp:
— No sao được mà no?
Chỉ nhảy qua mấy nấm mồ,
chẳng thấy lá nào mà gặm: be be!
— Cái thằng trời đánh! Để con vật hiền lành thế này nhịn đói!
Bác chạy lên, lấy thước quật cậu con ra tận cửa.
Giờ tới lượt cậu thứ ba. Cậu muốn làm cho thật tốt, đi tìm những bụi cây lá đẹp nhất, cho con dê ăn ở đó. Chiều tối, định về, cậu hỏi:
— Dê ơi, no thật chưa?
Con dê đáp:
— No căng rồi, no căng rồi,
một lá cũng thôi: be be!
— Thế thì về nhà.
Cậu dắt nó vào chuồng, buộc lại. Bác thợ may già hỏi:
— Thế nào, dê đã được ăn đủ chưa?
— Ôi, nó no căng rồi, một lá cũng không thèm.
Bác thợ may không tin, xuống chuồng hỏi:
— Dê ơi, no thật chưa?
Con vật độc địa đáp:
— No sao được mà no?
Chỉ nhảy qua mấy nấm mồ,
chẳng thấy lá nào mà gặm: be be!
— Ôi, cái lũ dối trá! Đứa nào cũng hư hỏng, tắc trách như đứa nào! Chúng mày đừng hòng lừa tao nữa!
Giận tới mất cả trí khôn, bác chạy lên, lấy thước nện vào lưng cậu con tội nghiệp mạnh tới mức cậu phải nhảy vọt ra khỏi nhà.
Thế là bác thợ may già còn lại một mình với con dê. Sáng hôm sau, bác xuống chuồng, vuốt ve con dê:
— Đi nào, con vật yêu quý của ta, ta sẽ tự dắt mày đi ăn.
Bác nắm dây, dắt nó tới những hàng rào xanh, những đám cỏ thi, cùng mọi thứ dê thích ăn.
— Đấy, lần này mày cứ ăn thoả thích.
Bác để nó gặm cỏ tới tận chiều tối, rồi hỏi:
— Dê ơi, no chưa?
Nó đáp:
— No căng rồi, no căng rồi,
một lá cũng thôi: be be!
— Thế thì về nhà.
Bác dắt nó vào chuồng, buộc lại. Lúc đi ra, bác còn quay lại nói:
— Thế là lần này mày no thật rồi nhé!
Nhưng con dê cũng chẳng tử tế gì hơn với bác, nó kêu:
— No sao được mà no?
Chỉ nhảy qua mấy nấm mồ,
chẳng thấy lá nào mà gặm: be be!
Nghe thế, bác thợ may sững người, biết mình đã đuổi oan ba đứa con.
— Đợi đấy, đồ vô ơn. Đuổi mày đi còn là nhẹ. Ta sẽ đánh dấu mày, để mày không còn mặt mũi nào mà ló ra giữa những bác thợ may tử tế nữa.
Bác vội vàng chạy lên lấy con dao cạo, xoa xà phòng khắp đầu con dê, cạo trọc lốc, nhẵn như lòng bàn tay. Dùng thước may thì còn sang trọng quá, nên bác lấy roi quất cho nó mấy roi, khiến nó nhảy những bước dài chạy biến.
Bác thợ may ngồi trơ trọi một mình trong nhà, buồn rầu vô cùng, chỉ mong các con trở về. Nhưng chẳng ai biết chúng lưu lạc nơi nào.
Cậu cả đi học việc ở nhà một bác thợ mộc. Cậu chăm chỉ học hành, không biết mệt. Khi đã học xong, tới lúc đi đây đi đó, ông thầy tặng cậu một cái bàn nhỏ. Cái bàn trông chẳng có gì đặc biệt, làm bằng gỗ thường, nhưng nó có một phép lạ. Đặt nó xuống, nói: "Bàn ơi, bày cỗ ra", thì lập tức cái bàn được phủ một tấm khăn trắng tinh, trên bày một cái đĩa, dao dĩa để bên cạnh, rồi những bát đĩa đầy món luộc món quay, bày kín cả mặt bàn, lại thêm một cốc rượu vang đỏ sóng sánh, nhìn mà lòng vui phơi phới.
Chàng thợ trẻ nghĩ: "Có cái này thì đủ cho mình ăn cả đời."
Chàng vui vẻ đi khắp thiên hạ, chẳng cần bận tâm quán trọ tốt hay xấu, có gì ăn hay không. Thích thì chàng chẳng thèm vào quán, mà ở ngoài đồng, trong rừng, trên bãi cỏ, muốn chỗ nào cũng được, chàng gỡ cái bàn trên lưng xuống, đặt trước mặt, nói: "Bày cỗ ra", thế là có đủ mọi thứ lòng mong muốn.
Rồi chàng nghĩ tới chuyện về thăm cha. Chắc cơn giận của cha đã nguôi, và có cái bàn tự bày cỗ, cha sẽ vui lòng đón chàng.
Trên đường về, chiều tối hôm ấy chàng ghé vào một quán trọ đông khách. Khách khứa chào đón chàng, mời chàng ngồi ăn với họ, kẻo không thì khó mà còn gì để ăn.
— Không. Tôi không nỡ lấy mấy miếng ăn khỏi miệng các bác. Các bác làm khách của tôi thì hơn.
Mọi người cười ồ, tưởng chàng đùa. Nhưng chàng đặt cái bàn gỗ nhỏ giữa phòng, nói:
— Bàn ơi, bày cỗ ra.
Tức thì trên bàn bày đầy những món ăn, ngon hơn hẳn những gì ông chủ quán có thể dọn ra, mùi thơm bay lừng lựng vào mũi khách.
— Mời các bạn cứ tự nhiên.
Thấy chàng nói thật, khách khứa chẳng đợi mời tới lần thứ hai, kéo ghế lại, rút dao ra ăn uống hăng say. Điều làm họ lạ lùng nhất là hễ bát đĩa nào hết, là lập tức có một bát đĩa đầy khác tự hiện ra thế chỗ.
Ông chủ quán đứng trong góc nhìn, chẳng biết nói gì, nhưng nghĩ bụng: "Một ông đầu bếp như thế thì quán mình cần lắm."
Chàng thợ mộc và đám khách vui vẻ tới tận khuya, rồi mới đi ngủ. Chàng cũng lên giường, dựng cái bàn thần kỳ vào tường. Nhưng ông chủ quán cứ trằn trọc không yên. Lão chợt nhớ trong kho đồ cũ có một cái bàn nhỏ trông y hệt. Lão rón rén mang ra, tráo lấy cái bàn thần kỳ.
Sáng hôm sau, chàng thợ mộc trả tiền trọ, đeo cái bàn lên lưng, chẳng hề nghĩ mình mang phải bàn giả, rồi lên đường.
Trưa hôm ấy chàng về tới nhà. Người cha đón chàng mừng rỡ.
— Thế nào, con yêu, con học được gì?
— Thưa cha, con đã thành thợ mộc.
— Nghề ấy hay đấy. Thế đi xa về con mang được gì?
— Thưa cha, thứ quý nhất con mang về là cái bàn nhỏ này.
Bác thợ may ngắm nghía cái bàn từ mọi phía rồi nói:
— Cái này đâu phải tác phẩm gì tài giỏi. Một cái bàn vừa cũ vừa xấu.
— Nhưng đó là cái bàn tự bày cỗ. Con đặt nó xuống, bảo nó bày cỗ ra, là lập tức có những món ngon nhất, kèm cả rượu vang làm lòng người vui phơi phới. Cha cứ mời hết bà con, bạn bè tới đây, cho mọi người được ăn uống một bữa thoả thuê. Cái bàn này làm cho tất cả no nê.
Khi họ hàng đã tới đông đủ, chàng đặt cái bàn giữa nhà, nói:
— Bàn ơi, bày cỗ ra.
Nhưng cái bàn chẳng nhúc nhích, trống trơn như mọi cái bàn khác không hiểu tiếng người.
Chàng thợ tội nghiệp lúc ấy mới biết bàn đã bị tráo, xấu hổ vì đứng đó như một kẻ dối trá. Bà con cười nhạo chàng, rồi lại phải ra về, chẳng được miếng ăn miếng uống nào. Người cha lại lôi mấy mảnh vải ra may tiếp, còn cậu con thì đi làm thuê cho một ông chủ.
Cậu con thứ hai thì tới học việc ở nhà một bác thợ xay. Khi đã học đủ năm, ông chủ bảo:
— Vì con chăm ngoan, ta tặng con một con lừa đặc biệt. Nó không kéo xe, cũng không thồ bao.
— Thế nó dùng làm gì ạ?
— Nó nhả ra vàng. Con đặt nó đứng trên một tấm vải, nói "Brích-cơ-lơ-brít", là con vật tốt bụng sẽ nhả vàng cho con, đằng trước cũng ra mà đằng sau cũng ra.
— Hay quá.
Chàng cảm ơn ông chủ rồi đi khắp thiên hạ. Mỗi lần cần vàng, chàng chỉ việc nói với con lừa "Brích-cơ-lơ-brít", là vàng rơi như mưa, chàng chẳng phải làm gì ngoài cúi xuống nhặt. Đi tới đâu chàng cũng chỉ chịu thứ tốt nhất, càng đắt càng hay, vì túi lúc nào cũng đầy.
Đi chơi khắp nơi được một thời gian, chàng nghĩ: "Phải về thăm cha thôi. Mang con lừa vàng về, cha sẽ quên hết giận mà đón mình tử tế."
Tình cờ, chàng ghé đúng cái quán trọ nơi anh mình bị tráo bàn. Chàng tự tay dắt con lừa. Ông chủ quán định đỡ lấy con vật mang đi buộc, nhưng chàng nói:
— Ông đừng bận tâm. Con lừa xám của tôi, tôi tự dắt vào chuồng, tự buộc lấy, vì tôi phải biết nó đứng chỗ nào.
Ông chủ quán thấy lạ, nghĩ rằng kẻ phải tự chăm con lừa của mình chắc chẳng có bao nhiêu tiền mà tiêu. Nhưng khi khách lạ thò tay vào túi lấy ra hai đồng vàng, bảo lão mua món gì ngon cho mình, thì lão tròn mắt, chạy đi tìm những thứ ngon nhất kiếm được.
Ăn xong, khách hỏi phải trả bao nhiêu. Ông chủ quán chẳng ngại tính gấp đôi, bảo phải trả thêm mấy đồng vàng nữa. Chàng thò tay vào túi, nhưng vàng vừa hết.
— Ông chủ đợi tôi một lát, tôi đi lấy vàng.
Chàng cầm theo cả tấm khăn trải bàn. Ông chủ quán không hiểu chuyện gì, tò mò lén theo sau. Khách cài then cửa chuồng, lão bèn nhòm qua một lỗ mắt gỗ. Khách lạ trải tấm khăn dưới bụng con lừa, kêu "Brích-cơ-lơ-brít", tức thì con vật nhả vàng ra cả đằng trước lẫn đằng sau, vàng rơi lộp độp xuống đất như mưa.
— Ối trời đất ơi, đúc tiền vàng nhanh thế này! Cái túi tiền này đâu có tồi!
Khách trả tiền xong thì đi ngủ. Đêm ấy, ông chủ quán lén xuống chuồng, dắt con lừa đúc tiền đi, buộc một con lừa khác vào chỗ ấy.
Sáng sớm hôm sau, chàng dắt lừa lên đường, đinh ninh là con lừa vàng của mình. Trưa hôm ấy chàng về tới nhà. Người cha mừng rỡ khi gặp lại con, vui vẻ đón chàng.
— Con trai, con đã thành người thế nào rồi?
— Thưa cha, con thành thợ xay.
— Đi xa về con mang được gì?
— Chẳng có gì ngoài một con lừa.
— Ở đây lừa thiếu gì. Giá con mang về một con dê tốt thì cha còn thích hơn.
— Vâng, nhưng đây không phải lừa thường, mà là lừa vàng. Con chỉ cần nói "Brích-cơ-lơ-brít" là con vật tốt bụng nhả vàng ra đầy một tấm khăn. Cha cứ gọi hết bà con tới đây, con sẽ làm cho tất cả thành người giàu.
— Thế thì cha thích lắm. Khỏi phải khổ sở với cây kim nữa.
Bác thợ may tự mình chạy đi gọi bà con tới. Mọi người tề tựu đông đủ, chàng thợ xay bảo họ dãn ra cho rộng, trải tấm khăn xuống, rồi dắt con lừa vào nhà.
— Giờ mọi người xem nhé.
Chàng kêu: "Brích-cơ-lơ-brít". Nhưng thứ rơi xuống chẳng phải vàng, và rõ ràng con vật chẳng biết phép gì cả, vì đâu phải con lừa nào cũng giỏi tới mức ấy. Chàng thợ xay tội nghiệp mặt dài thườn thượt, biết mình bị lừa, đành xin lỗi bà con. Họ ra về, nghèo y như lúc tới.
Chẳng còn cách nào khác, ông bố lại phải cầm kim, còn cậu con thì đi làm thuê cho một bác thợ xay.
Cậu em thứ ba thì đi học nghề thợ tiện. Vì đó là nghề cần nhiều tài khéo, nên cậu phải học lâu nhất. Các anh viết thư báo cho cậu biết họ đã gặp chuyện chẳng lành thế nào, và lão chủ quán đã cướp mất những món đồ thần kỳ của họ ngay đêm cuối cùng ra sao.
Khi chàng thợ tiện học xong, sắp đi đây đi đó, ông thầy thấy chàng chăm ngoan, tặng chàng một cái bao, bảo:
— Trong bao có một cây gậy.
— Cái bao thì con đeo được, nó có ích cho con. Nhưng cây gậy trong đó để làm gì? Nó chỉ làm bao nặng thêm.
— Để ta bảo con. Nếu có ai làm hại con, con chỉ việc nói: "Gậy ơi, ra khỏi bao". Cây gậy sẽ nhảy ra giữa đám người ấy, nhảy múa trên lưng họ vui vẻ tới mức tám ngày sau họ còn không cựa quậy nổi. Và nó không chịu thôi, chừng nào con chưa nói: "Gậy ơi, vào bao".
Chàng cảm ơn thầy, đeo bao lên vai. Hễ có ai tới gần định gây sự, chàng nói: "Gậy ơi, ra khỏi bao", lập tức cây gậy nhảy ra, phủi bụi áo khoác, áo chẽn cho từng người ngay trên lưng họ, chẳng chờ họ cởi ra. Nó làm nhanh tới mức người này chưa kịp hiểu chuyện gì thì đã tới lượt mình.
Chàng thợ tiện trẻ tới cái quán trọ nơi các anh bị lừa vào lúc chiều tối. Chàng đặt túi hành lý trước mặt lên bàn, bắt đầu kể những điều kỳ lạ đã thấy trên đời.
— Phải, người ta cũng có thể gặp cái bàn tự bày cỗ, con lừa nhả vàng, những thứ tương tự. Toàn của tốt cả, tôi chẳng chê. Nhưng tất cả chẳng là gì so với kho báu tôi kiếm được, đang mang theo trong cái bao này đây.
Ông chủ quán vểnh tai lên nghe, nghĩ bụng: "Cái gì thế không biết? Chắc cái bao đầy ngọc ngà châu báu. Mình cũng phải có nốt cái ấy mới phải, vì của tốt thì phải đủ bộ ba."
Tới giờ đi ngủ, khách nằm duỗi trên ghế dài, gối đầu lên cái bao. Ông chủ quán tưởng khách đã ngủ say, liền tới gần, khẽ khàng, cẩn thận kéo cái bao, xem có lôi ra được không để đặt cái khác vào thay. Nhưng chàng thợ tiện đã chờ sẵn từ lâu. Lão chủ quán vừa định giật mạnh một cái, chàng kêu:
— Gậy ơi, ra khỏi bao!
Tức thì cây gậy nhỏ vọt ra, nhảy lên người lão chủ quán, nện cho lão một trận ra trò. Lão kêu la thảm thiết, nhưng lão càng kêu to, cây gậy càng gõ nhịp trên lưng lão mạnh hơn, cho tới khi lão kiệt sức ngã lăn ra đất. Chàng thợ tiện nói:
— Nếu ông không trả lại cái bàn tự bày cỗ và con lừa vàng, điệu nhảy này sẽ bắt đầu lại từ đầu.
— Ôi không, không! — lão chủ quán lí nhí. — Tôi xin trả lại hết, chỉ xin cậu cho con quỷ chết tiệt ấy chui vào bao lại.
— Lần này ta tha cho. Nhưng liệu hồn đấy!
Rồi chàng kêu:
— Gậy ơi, vào bao!
Và để cho lão yên.
Sáng hôm sau, chàng thợ tiện mang cái bàn tự bày cỗ và con lừa vàng về nhà với cha. Bác thợ may mừng rỡ khi gặp lại con, cũng hỏi chàng học được gì nơi xứ lạ.
— Thưa cha, con đã thành thợ tiện.
— Nghề ấy cần tài khéo lắm. Đi xa về con mang được gì?
— Một món quý giá lắm, thưa cha. Một cây gậy trong bao.
— Cái gì! Một cây gậy! Thế mà cũng đáng công! Cây nào chẳng chặt được một cây gậy.
— Nhưng không phải gậy thường đâu, cha ạ. Con nói: "Gậy ơi, ra khỏi bao", là cây gậy nhảy ra, bắt kẻ có ý xấu với con nhảy một điệu khốn khổ, không chịu thôi chừng nào kẻ ấy chưa nằm lăn ra đất xin tha. Cha xem, nhờ cây gậy này mà con đã lấy lại được cái bàn tự bày cỗ và con lừa vàng mà lão chủ quán ăn cắp của các anh. Giờ cha cho gọi hai anh về, mời hết bà con tới đây. Con sẽ đãi mọi người ăn uống, lại còn nhét đầy vàng vào túi họ nữa.
Bác thợ may già chưa tin lắm, nhưng vẫn gọi bà con tới. Chàng thợ tiện trải một tấm khăn giữa nhà, dắt con lừa vàng vào, bảo anh mình:
— Nào, anh ơi, anh nói với nó đi.
Anh thợ xay nói: "Brích-cơ-lơ-brít", tức thì những đồng tiền vàng rơi xuống tấm khăn như mưa rào, và con lừa không ngừng, cho tới khi ai nấy đều có nhiều tới mức không mang nổi nữa. Tôi nhìn mặt bạn là biết, bạn cũng muốn có mặt ở đó lắm.
Rồi chàng thợ tiện mang cái bàn ra, bảo:
— Anh ơi, giờ anh nói với nó đi.
Anh thợ mộc vừa nói "Bàn ơi, bày cỗ ra", là bàn đã bày sẵn, đầy ắp những đĩa ngon nhất. Thế là có một bữa tiệc mà bác thợ may tốt bụng chưa bao giờ được thấy trong nhà mình. Cả họ hàng ở lại với nhau tới tận khuya, ai nấy đều vui vẻ, hả hê. Bác thợ may cất kim chỉ, thước may và bàn là vào tủ, khoá lại, rồi sống với ba người con trai trong sung sướng, vinh hiển.
Thế còn con dê, kẻ gây ra chuyện bác thợ may đuổi ba người con, đã đi đâu rồi? Để tôi kể cho bạn nghe.
Nó xấu hổ vì cái đầu trọc lốc, bèn chạy vào một cái hang cáo, chui tọt vào trong mà trốn. Con cáo về nhà, thấy trong bóng tối có một đôi mắt to lấp lánh nhìn mình, hoảng hồn chạy ngược ra. Gặp con gấu, thấy cáo có vẻ hoảng loạn, gấu hỏi:
— Anh cáo làm sao thế, sao mặt mày thế kia?
— Trời ơi, có một con vật hung dữ ngồi trong hang tôi, trừng đôi mắt đỏ như lửa nhìn tôi.
— Để ta đuổi nó ra ngay.
Gấu đi cùng tới hang, nhìn vào. Nhưng thấy đôi mắt rực lửa, gấu cũng phát sợ, chẳng muốn dây dưa với con vật hung dữ ấy, bèn ba chân bốn cẳng chạy mất.
Gặp con ong, ong thấy gấu có vẻ chẳng được yên trong bộ da của mình, bèn hỏi:
— Anh gấu, sao mặt mày nhăn nhó cau có thế? Vui vẻ của anh đâu cả rồi?
— Cô nói thì dễ lắm. Có một con vật hung dữ mắt trợn trừng ngồi trong nhà anh cáo, bọn ta không đuổi nó ra được.
— Tôi thương anh lắm, anh gấu ạ. Tôi chỉ là một sinh vật nhỏ bé yếu ớt, các anh đi đường chẳng thèm nhìn tới. Nhưng tôi nghĩ tôi giúp được các anh.
Con ong bay vào hang cáo, đậu lên cái đầu cạo trọc nhẵn thín của con dê, đốt một phát thật mạnh. Con dê nhảy dựng lên, kêu "be! be!", rồi chạy như điên ra ngoài thế gian. Cho tới tận giờ phút này, vẫn chẳng ai biết nó chạy đi đâu.
— Hết —
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích