Chiếc ô

Bà Ô-rây là người tằn tiện. Bà biết giá trị của từng đồng xu, và có cả một kho nguyên tắc nghiêm ngặt về cách làm cho tiền sinh sôi. Cô giúp việc của bà, chắc chắn rồi, khó lòng mà ăn bớt được tiền chợ. Còn ông Ô-rây thì khó khăn vô cùng mới xin được chút tiền tiêu vặt. Thế mà họ khá giả, lại không có con. Nhưng bà Ô-rây thật sự đau đớn khi nhìn thấy những đồng bạc trắng ra khỏi nhà mình. Cứ như một vết rách trong tim bà. Và mỗi lần phải chi một khoản kha khá, dù là khoản không thể không chi, đêm hôm ấy bà ngủ rất tệ.

Ông Ô-rây cứ nhắc mãi với vợ:

"Bà nên rộng tay hơn một chút, vì nhà mình có bao giờ tiêu hết thu nhập đâu."

Bà đáp:

"Biết đâu được chuyện gì sẽ xảy ra. Thừa còn hơn thiếu."

Bà là một người đàn bà nhỏ nhắn bốn mươi tuổi, nhanh nhẹn, nhăn nheo, sạch sẽ, và hay cáu kỉnh.

Chồng bà thì lúc nào cũng than phiền về những thiếu thốn mà bà bắt ông chịu đựng. Có những thiếu thốn đặc biệt khó chịu với ông, vì chúng chạm tới lòng tự ái của ông.

Ông là viên thư ký bậc cao ở Bộ Chiến tranh, cứ ở lại đó chỉ để nghe lời vợ, để làm tăng thêm những khoản lợi tức chẳng dùng tới của gia đình.

Suốt hai năm trời, ông đi làm với cùng một chiếc ô vá víu, làm các bạn đồng nghiệp cười cợt. Cuối cùng, chán ngấy những lời giễu cợt của họ, ông đòi bà Ô-rây phải mua cho ông một chiếc ô mới. Bà mua một chiếc giá tám quan rưỡi, loại hàng quảng cáo của một cửa hàng lớn. Các nhân viên, nhìn thấy cái thứ đồ được tung ra khắp Pa-ri hàng nghìn chiếc ấy, lại bắt đầu đùa cợt, và ông Ô-rây khổ sở ghê gớm. Chiếc ô chẳng ra gì. Ba tháng sau đã hỏng, và cả Bộ được một phen cười vui vẻ. Người ta còn đặt hẳn một bài hát, từ sáng tới tối nghe vang từ trên xuống dưới toà nhà đồ sộ.

Ông Ô-rây, bực tức tới cùng cực, ra lệnh cho vợ phải chọn cho ông một chiếc ô mới, bằng lụa tốt, giá hai mươi quan, và phải mang hoá đơn về làm bằng.

Bà mua một chiếc giá mười tám quan, rồi lúc đưa cho chồng, bà đỏ mặt vì bực bội mà tuyên bố:

"Chiếc này ông dùng được ít ra năm năm đấy."

Ông Ô-rây, đắc thắng, được một phen thành công thật sự ở sở.

Tối ấy về nhà, vợ ông đưa mắt lo lắng nhìn chiếc ô, bảo ông:

"Ông không nên để dây chun buộc chặt nó như thế, làm thế là đứt lụa đấy. Ông phải giữ gìn, vì tôi sẽ chẳng mua cho ông chiếc khác sớm đâu."

Bà cầm lấy, tháo vòng chun, giũ những nếp ô. Nhưng bà sững người vì xúc động. Một lỗ thủng tròn, to bằng đồng xu, hiện ra giữa chiếc ô. Đó là một vết cháy do điếu xì gà.

Bà ấp úng:

"Nó làm sao thế này?"

Chồng bà bình thản đáp, không nhìn:

"Cái gì? Làm sao? Bà muốn nói gì?"

Giờ thì cơn giận làm bà nghẹn lại. Bà không nói được nữa:

"Ông... ông... ông làm cháy... chiếc... chiếc ô... của ông rồi. Ông... ông... ông điên rồi à!... Ông muốn làm nhà này sạt nghiệp à!"

Ông quay lại, cảm thấy mặt mình tái đi:

"Bà nói gì?"

"Tôi nói là ông làm cháy chiếc ô của ông rồi. Đây này!..."

Và lao về phía ông như định đánh, bà dí mạnh vào mũi ông vết cháy tròn nho nhỏ.

Ông đứng sững trước vết thương ấy, lắp bắp:

"Cái này, cái này... là cái gì thế? Tôi có biết đâu! Tôi chẳng làm gì cả, chẳng làm gì hết, tôi thề với bà. Tôi có biết cái ô này nó bị làm sao đâu!"

Giờ thì bà gào lên:

"Tôi dám cá là ông đã đem nó ra đùa nghịch ở sở, ông đã làm trò hề, ông đã giương nó lên để khoe."

Ông đáp:

"Tôi chỉ giương nó lên có một lần để khoe là nó đẹp thế nào. Chỉ có thế thôi. Tôi thề với bà."

Nhưng bà giậm chân giận dữ, và làm cho ông một trận trong những trận cãi vã vợ chồng khiến tổ ấm gia đình còn đáng sợ hơn cả chiến trường mưa bom bão đạn đối với một người đàn ông ưa hoà bình.

Bà khâu một miếng vá bằng một mảnh lụa cắt ra từ chiếc ô cũ, khác màu hẳn. Và hôm sau ông Ô-rây ra đi, vẻ khúm núm, với cái đồ vật đã được vá víu. Ông đặt nó vào tủ, rồi chẳng nghĩ tới nó nữa, như người ta chẳng muốn nghĩ tới một kỷ niệm buồn nào đó.

Nhưng tối ấy ông vừa về tới nhà, vợ ông đã giật lấy chiếc ô trong tay ông, giương ra xem tình trạng thế nào, và bà nghẹn thở trước một tai hoạ không gì cứu vãn được. Nó thủng lỗ chỗ những lỗ nhỏ, rõ ràng là do bị cháy, như thể có ai trút lên đó tàn của một cái tẩu đang cháy. Nó hỏng rồi, hỏng không còn cách nào chữa được.

Bà nhìn nó không nói một lời, phẫn nộ tới mức chẳng thốt ra được một âm thanh nào. Ông cũng nhìn thấy sự thiệt hại, và đứng ngây ra, kinh hoàng, rụng rời.

Rồi hai người nhìn nhau. Rồi ông cụp mắt xuống. Rồi ông bị bà ném cái vật thủng lỗ chỗ ấy vào mặt. Rồi bà gào lên, tìm lại được giọng nói trong một cơn giận điên cuồng:

"A! Đồ khốn! Đồ khốn! Ông cố tình làm thế! Nhưng ông sẽ phải trả giá! Ông sẽ chẳng có chiếc nào nữa đâu..."

Và trận cãi vã lại bắt đầu. Sau một giờ bão tố, cuối cùng ông mới thanh minh được. Ông thề rằng ông chẳng hiểu gì cả, rằng chuyện này chỉ có thể do có kẻ ác ý hay trả thù mà thôi.

Một tiếng chuông cửa giải thoát cho ông. Đó là một người bạn tới ăn tối.

Bà Ô-rây đem chuyện ra trình bày với ông ta. Còn mua một chiếc ô mới thì thôi, hết rồi, chồng bà sẽ không có chiếc nào nữa.

Người bạn lý luận rất phải:

"Thế thì, thưa bà, anh ấy sẽ làm hỏng quần áo, mà quần áo thì chắc chắn còn đắt hơn."

Người đàn bà nhỏ nhắn, vẫn đang giận, đáp:

"Thế thì ông ấy dùng ô bếp. Tôi sẽ không mua cho ông ấy chiếc ô lụa mới nào nữa."

Nghĩ tới chuyện ấy, ông Ô-rây nổi loạn:

"Thế thì tôi xin thôi việc! Tôi không đời nào đi tới Bộ với một chiếc ô bếp."

Người bạn nói tiếp:

"Thì đem bọc lại vải chiếc này, có đắt lắm đâu."

Bà Ô-rây, bực tới cùng cực, lắp bắp:

"Bọc lại thì ít ra cũng mất tám quan. Tám quan với mười tám quan là hai mươi sáu! Hai mươi sáu quan cho một chiếc ô, thế là điên, là mất trí!"

Người bạn, một người trung lưu nghèo, chợt nảy ra một ý:

"Thế thì bà bắt hãng bảo hiểm của bà trả. Các hãng vẫn bồi thường những đồ vật bị cháy, miễn là chuyện xảy ra ở trong nhà mình."

Nghe lời khuyên ấy, người đàn bà nhỏ nhắn dịu ngay lại. Rồi, sau một phút suy nghĩ, bà bảo chồng:

"Mai, trước khi tới Bộ, ông ghé qua văn phòng hãng La Ma-tec-nen, cho người ta xem chiếc ô và đòi bồi thường."

Ông Ô-rây giật nảy mình:

"Chẳng đời nào tôi dám! Mất mười tám quan, thế thôi. Chẳng chết ai được."

Và hôm sau ông ra đi với một cây gậy. May mà trời đẹp.

Ở nhà một mình, bà Ô-rây không sao nguôi được nỗi tiếc mười tám quan. Bà đặt chiếc ô lên bàn ăn, rồi cứ đi quanh nó, mãi không quyết được.

Ý nghĩ về hãng bảo hiểm cứ chốc chốc lại trở lại với bà, nhưng bà cũng không dám đương đầu với những ánh mắt giễu cợt của mấy ông sẽ tiếp bà, vì bà vốn nhút nhát trước đám đông, chút xíu là đỏ mặt, lúng túng mỗi khi phải nói chuyện với người lạ.

Thế nhưng nỗi tiếc mười tám quan làm bà đau đớn như một vết thương. Bà không muốn nghĩ tới nữa, mà nỗi mất mát ấy cứ không ngớt nện vào đầu bà, đau nhói. Làm thế nào đây? Giờ cứ trôi qua, bà chẳng quyết định được gì. Rồi bỗng nhiên, như những kẻ nhát gan hoá liều, bà quyết định:

"Mình sẽ đi, rồi xem thế nào!"

Nhưng trước hết bà phải chuẩn bị chiếc ô, sao cho tai hoạ thật trọn vẹn và lý lẽ thật dễ bênh vực. Bà lấy một que diêm trên lò sưởi, đốt giữa các nan ô một vết cháy lớn, rộng bằng bàn tay. Rồi bà khéo léo cuộn chỗ lụa còn lại, buộc bằng sợi dây chun, quàng khăn, đội mũ, rồi rảo bước xuống phố Ri-vô-li, nơi có hãng bảo hiểm.

Nhưng càng tới gần, bà càng bước chậm lại. Bà sẽ nói gì? Người ta sẽ trả lời bà thế nào?

Bà nhìn số nhà. Còn những hai mươi tám nhà nữa. Tốt lắm! Bà còn suy nghĩ được. Bà càng đi càng chậm. Bỗng bà giật mình. Đây rồi, cánh cửa với hàng chữ mạ vàng sáng loáng: "La Ma-tec-nen, Công ty bảo hiểm hoả hoạn." Tới rồi sao! Bà dừng lại một giây, lo lắng, xấu hổ, rồi đi qua, rồi quay lại, rồi lại đi qua, rồi lại quay lại.

Cuối cùng bà tự nhủ:

"Dù sao cũng phải vào thôi. Sớm còn hơn muộn."

Nhưng khi bước vào toà nhà, bà nhận thấy tim mình đang đập thình thịch.

Bà bước vào một gian phòng rộng, xung quanh là những ô cửa giao dịch. Qua mỗi ô cửa, người ta thấy một cái đầu đàn ông, còn thân mình thì bị một tấm lưới che khuất.

Một ông xuất hiện, tay cầm giấy tờ. Bà dừng lại, rồi cất giọng nhỏ nhẹ, rụt rè:

"Xin lỗi ông, ông làm ơn chỉ giúp tôi phải hỏi ở đâu để được bồi thường những đồ vật bị cháy ạ."

Ông ta đáp, giọng sang sảng:

"Tầng hai, bên trái, phòng giải quyết tai nạn."

Hai chữ "tai nạn" ấy càng làm bà sợ thêm. Bà muốn chạy trốn, chẳng nói gì nữa, hy sinh mười tám quan. Nhưng nghĩ tới số tiền ấy, bà lại lấy được chút can đảm, và bà đi lên, thở hổn hển, cứ mỗi bậc lại dừng.

Lên tới tầng hai, bà thấy một cánh cửa, bà gõ. Một giọng nói lanh lảnh:

"Mời vào!"

Bà bước vào và thấy mình trong một gian phòng lớn, nơi ba ông đeo huân chương, đứng, vẻ trịnh trọng, đang nói chuyện.

Một ông hỏi bà:

"Bà cần gì ạ?"

Bà không còn tìm ra lời nữa. Bà lắp bắp:

"Tôi tới... tôi tới... vì... vì một tai nạn."

Ông kia lịch sự chỉ một chiếc ghế:

"Mời bà ngồi, một phút nữa tôi sẽ tiếp bà."

Rồi quay lại với hai người kia, ông tiếp tục câu chuyện:

"Thưa các ông, công ty cho rằng mình không có nghĩa vụ với các ông quá bốn trăm nghìn quan. Chúng tôi không thể chấp nhận yêu sách của các ông về khoản một trăm nghìn quan mà các ông đòi chúng tôi trả thêm. Vả lại sự đánh giá..."

Một trong hai người kia ngắt lời:

"Đủ rồi, thưa ông, toà án sẽ phân xử. Chúng tôi chỉ còn việc cáo lui."

Rồi họ đi ra, sau mấy lần cúi chào kiểu cách.

Ôi! Giá mà bà dám đi theo họ, bà đã đi rồi. Bà đã trốn đi, bỏ hết! Nhưng bà có thể làm thế được không? Ông kia quay lại, cúi chào:

"Thưa bà, bà cần gì ạ?"

Bà khó nhọc nói:

"Tôi tới vì... vì cái này."

Ông giám đốc cúi nhìn, với vẻ ngạc nhiên ngây thơ, cái vật bà đang chìa ra.

Bà run run cố tháo sợi dây chun. Sau mấy lần cố, bà tháo được, và đột ngột giương bộ xương rách bươm của chiếc ô ra.

Ông kia nói, giọng thương cảm:

"Có vẻ nó ốm nặng quá."

Bà ngập ngừng nói:

"Tôi mua nó mất hai mươi quan."

Ông ngạc nhiên:

"Thật thế ư! Những ngần ấy à?"

"Vâng, nó tốt lắm. Tôi muốn ông xem cho biết tình trạng của nó."

"Hay lắm. Tôi thấy rồi. Hay lắm. Nhưng tôi không hiểu chuyện này liên quan gì tới tôi."

Một nỗi lo âu xâm chiếm lấy bà. Có lẽ cái công ty này không bồi thường những đồ vật vặt vãnh, và bà nói:

"Nhưng... nó bị cháy..."

Ông kia không chối:

"Tôi thấy rõ rồi."

Bà há hốc miệng, chẳng biết nói gì nữa. Rồi bỗng nhiên, hiểu ra mình đã quên điều gì, bà vội vàng nói:

"Tôi là bà Ô-rây. Nhà chúng tôi có mua bảo hiểm ở hãng La Ma-tec-nen. Và tôi tới đây để đòi ông bồi thường thiệt hại này."

Bà vội nói thêm, vì sợ bị từ chối thẳng thừng:

"Tôi chỉ xin ông cho bọc lại nó thôi."

Ông giám đốc, lúng túng, tuyên bố:

"Nhưng... thưa bà... chúng tôi không phải là người bán ô. Chúng tôi không thể nhận làm những việc sửa chữa kiểu ấy."

Người đàn bà nhỏ nhắn cảm thấy sự tự tin đang trở lại. Phải chiến đấu. Vậy thì bà sẽ chiến đấu! Bà không còn sợ nữa. Bà nói:

"Tôi chỉ xin tiền sửa thôi. Tôi sẽ tự đem đi sửa."

Ông kia có vẻ bối rối:

"Thật tình, thưa bà, chuyện nhỏ quá. Chẳng bao giờ người ta đòi chúng tôi bồi thường những tai nạn nhỏ nhặt tới như thế. Bà cũng phải công nhận là chúng tôi không thể bồi thường khăn tay, găng tay, chổi, dép, tất cả những đồ vật nhỏ ngày nào cũng có thể bị lửa làm hư hỏng."

Bà đỏ mặt, cảm thấy cơn giận đang dâng lên:

"Nhưng thưa ông, tháng Chạp năm ngoái nhà chúng tôi bị cháy ống khói, thiệt hại ít ra cũng tới năm trăm quan. Ông Ô-rây nhà tôi chẳng đòi công ty đồng nào. Cho nên hôm nay công ty trả tiền chiếc ô cho tôi thì cũng là công bằng thôi!"

Ông giám đốc đoán ra là bà nói dối, mỉm cười bảo:

"Bà cũng phải công nhận, thưa bà, thật lạ là ông Ô-rây không đòi gì cho một thiệt hại năm trăm quan, mà lại tới đòi bồi thường năm sáu quan cho một chiếc ô."

Bà chẳng hề bối rối, đáp lại:

"Xin lỗi ông, thiệt hại năm trăm quan là chuyện túi tiền của ông Ô-rây, còn thiệt hại mười tám quan là chuyện túi tiền của bà Ô-rây, hai chuyện ấy khác nhau chứ."

Ông thấy rằng mình sẽ không thoát được bà, và sắp mất trắng cả ngày, nên đành cam chịu mà hỏi:

"Vậy xin bà cho biết tai nạn xảy ra như thế nào."

Bà cảm thấy mình sắp thắng, và bắt đầu kể:

"Thế này, thưa ông. Ở tiền sảnh nhà tôi có một thứ gì đó bằng đồng, để cắm ô với gậy. Thế là hôm nọ, đi đâu về, tôi cắm chiếc ô này vào đó. Phải nói để ông biết là ngay bên trên có một tấm ván nhỏ để nến với diêm. Tôi với tay lấy bốn que diêm. Tôi quẹt một que, nó không cháy. Tôi quẹt que khác, nó cháy rồi tắt ngay. Tôi quẹt que thứ ba, nó cũng y như thế."

Ông giám đốc ngắt lời để chêm một câu dí dỏm:

"Thế ra là diêm của nhà nước sản xuất à?"

Bà không hiểu, cứ kể tiếp:

"Có lẽ thế. Dù sao thì que thứ tư cũng bắt lửa, và tôi thắp nến. Rồi tôi vào phòng đi ngủ. Nhưng mười lăm phút sau, tôi thấy hình như có mùi khét. Tôi ấy à, lúc nào tôi cũng sợ lửa. Ôi! Nếu có ngày nhà chúng tôi bị hoả hoạn, thì chẳng phải lỗi tại tôi đâu! Nhất là từ cái lần cháy ống khói mà tôi vừa kể với ông, tôi chẳng còn sống nổi nữa. Thế là tôi dậy, tôi đi ra, tôi tìm, tôi đánh hơi khắp nơi như một con chó săn, và cuối cùng tôi thấy chiếc ô của tôi đang cháy. Chắc là có một que diêm rơi vào trong đó. Ông xem nó ra nông nỗi nào này..."

Ông giám đốc đã đành chịu. Ông hỏi:

"Bà ước tính thiệt hại là bao nhiêu?"

Bà không nói được lời nào, không dám đưa ra một con số. Rồi, muốn tỏ ra rộng rãi, bà nói:

"Ông cứ tự đem đi sửa. Tôi tin ở ông."

Ông từ chối:

"Không được, thưa bà, tôi không làm thế được. Bà cứ nói bà đòi bao nhiêu."

"Nhưng... tôi thấy hình như... Thế này nhé, thưa ông, tôi chẳng muốn kiếm lời của ông đâu... chúng ta làm thế này. Tôi sẽ mang chiếc ô tới một hiệu làm ô để người ta bọc lại bằng lụa tốt, lụa bền, rồi tôi sẽ mang hoá đơn tới cho ông. Ông thấy được không?"

"Hoàn toàn được, thưa bà. Thế là xong nhé. Đây là mấy chữ gửi phòng thủ quỹ, họ sẽ hoàn lại cho bà số tiền đã chi."

Và ông chìa ra một tấm thiếp. Bà Ô-rây cầm lấy, rồi đứng dậy đi ra, miệng cảm ơn, lòng vội vã muốn ra ngoài cho nhanh, sợ ông ta đổi ý.

Giờ thì bà bước đi vui vẻ trên phố, tìm một hiệu bán ô trông cho sang trọng. Tìm được một cửa hàng có vẻ giàu có, bà bước vào và nói bằng một giọng tự tin:

"Đây là chiếc ô cần bọc lại bằng lụa, lụa thật tốt vào. Cứ dùng thứ tốt nhất mà các anh có. Tôi không quản giá."

— Hết —