Chuyện nàng Ao-ya-gi

Vào khoảng niên hiệu Văn Minh, hơn năm trăm năm trước, có một võ sĩ trẻ tên là Tô-mô-ta-đa, phục vụ dưới trướng Ha-ta-kê-ya-ma Yô-si-mu-nê, lãnh chúa xứ Nô-tô. Tô-mô-ta-đa quê ở xứ Ê-chi-dên, nhưng từ nhỏ đã được đưa vào phủ lãnh chúa Nô-tô làm tiểu đồng, rồi được dạy dỗ nghề võ dưới sự trông nom của chính lãnh chúa. Lớn lên, chàng tỏ ra vừa giỏi chữ vừa giỏi võ, và vẫn được chủ yêu quý. Tính tình dễ mến, ăn nói khéo léo, dung mạo lại rất khôi ngô, chàng được bạn bè võ sĩ ngưỡng mộ và thương mến.

Năm Tô-mô-ta-đa chừng hai mươi tuổi, chàng được sai đi làm một việc kín, mang thư tới Hô-xô-ca-oa Ma-xa-mô-tô, vị lãnh chúa lớn ở Ki-ô-tô, vốn là bà con với Ha-ta-kê-ya-ma Yô-si-mu-nê. Đường đi phải qua xứ Ê-chi-dên, chàng xin phép ghé thăm mẹ goá trên đường, và được chủ cho phép.

Lúc chàng lên đường là thời rét nhất trong năm. Tuy cưỡi một con ngựa khoẻ, chàng vẫn phải đi chậm. Con đường chàng theo băng qua một vùng núi, làng mạc thưa thớt, cách nhau rất xa. Sang ngày thứ hai, sau mấy canh giờ ruổi ngựa mệt nhoài, chàng hoảng hốt nhận ra mình không thể tới chỗ định nghỉ trước lúc nửa đêm. Chàng có lý do để lo: một trận bão tuyết lớn ập tới, gió buốt thấu xương, con ngựa đã có dấu hiệu kiệt sức.

Nhưng giữa lúc ngặt nghèo ấy, Tô-mô-ta-đa bỗng thấy mái tranh một túp nhà trên đỉnh ngọn đồi gần đó, nơi có mấy cây liễu mọc. Chàng gắng thúc con ngựa mệt lử tới nơi, gõ mạnh vào cánh cửa chớp đã đóng kín để chắn gió. Một bà lão ra mở cửa. Thấy người khách lạ khôi ngô, bà thương xót kêu lên:

"Trời ơi, tội nghiệp chưa! Một cậu công tử đi đường một mình trong thời tiết thế này! Xin mời cậu vào nhà."

Tô-mô-ta-đa xuống ngựa, dắt ngựa ra cái chái phía sau, rồi bước vào nhà. Chàng thấy một ông lão và một cô gái đang ngồi sưởi bên đống lửa nhóm bằng nan tre. Hai người kính cẩn mời chàng lại gần lửa. Rồi hai ông bà lão đi hâm rượu, nấu cơm cho khách, và đánh bạo hỏi han chàng về chuyến đi. Trong lúc đó, cô gái lẩn ra sau tấm bình phong.

Tô-mô-ta-đa đã kinh ngạc nhận ra cô đẹp vô cùng, dù quần áo cô rách rưới tồi tàn hết chỗ nói, mái tóc dài xoã rối bời. Chàng lấy làm lạ sao một cô gái xinh đẹp đến thế lại sống ở một nơi khốn khó, hiu quạnh như vầy.

Ông lão nói với chàng:

"Thưa ngài, làng bên còn xa, tuyết lại rơi dày. Gió buốt lắm, đường thì xấu. Cho nên đêm nay mà đi tiếp thì e nguy hiểm. Túp lều này tuy không xứng để ngài dừng chân, chúng tôi cũng chẳng có gì tiện nghi để mời, nhưng có lẽ ngài ở lại đêm nay dưới mái nhà tồi tàn này thì an toàn hơn. Con ngựa của ngài, chúng tôi sẽ chăm nom cẩn thận."

Tô-mô-ta-đa nhận lời mời khiêm nhường ấy, trong bụng thầm mừng vì có dịp ngắm cô gái thêm. Chẳng mấy chốc, một bữa ăn đạm bạc nhưng đầy đặn được dọn ra. Cô gái từ sau bình phong bước ra rót rượu. Giờ cô đã thay một tấm áo vải dệt tay thô nhưng sạch sẽ, mái tóc dài đã chải mượt gọn gàng. Lúc cô cúi xuống rót rượu vào chén, Tô-mô-ta-đa sững sờ nhận ra cô đẹp hơn hẳn mọi người đàn bà chàng từng gặp, đẹp không ai sánh được. Mỗi cử chỉ của cô đều toát lên một vẻ duyên dáng khiến chàng kinh ngạc.

Nhưng hai ông bà lão đã vội xin lỗi thay con:

"Thưa ngài, con gái chúng tôi, con Ao-ya-gi, lớn lên ở chốn núi non này, gần như chẳng gặp ai, nên chẳng biết gì về phép hầu hạ người sang. Xin ngài tha cho nó cái tội vụng về, quê mùa."

Tô-mô-ta-đa vội nói chàng tự thấy mình may mắn lắm mới được một thiếu nữ xinh đẹp như thế hầu rượu. Chàng không rời mắt khỏi cô được, dù thấy ánh mắt say mê của mình làm cô đỏ mặt. Rượu và thức ăn trước mặt, chàng để nguyên chưa đụng tới. Bà mẹ nói:

"Thưa ngài, cơm nhà quê chúng tôi tuy tệ, nhưng mong ngài gắng ăn uống chút ít, chắc ngài đã rét cóng vì cơn gió buốt kia rồi."

Để vui lòng hai ông bà lão, Tô-mô-ta-đa gắng ăn uống chút đỉnh. Nhưng vẻ duyên dáng của cô gái đang đỏ mặt mỗi lúc một hút hồn chàng. Chàng trò chuyện với cô, và thấy lời cô nói cũng ngọt ngào như gương mặt cô. Có thể cô lớn lên giữa núi non thật, nhưng nếu thế thì hẳn cha mẹ cô thuở trước phải là người dòng dõi cao sang. Vì cô nói năng, đi đứng chẳng khác gì một tiểu thư con nhà quyền quý.

Chợt, niềm vui sướng trong lòng xui chàng ngâm tặng cô một bài thơ, cũng là một câu hỏi:

"Đang đi thăm người, ta gặp một thứ ngỡ là hoa, nên ta ở lại đây suốt ngày. Cớ sao trong giờ chưa rạng sáng, đã ửng màu hồng của bình minh? Điều ấy, thật tình ta không hiểu."

Chẳng chút ngập ngừng, cô gái đáp lại bằng mấy câu thơ:

"Giá như em lấy tay áo che đi sắc hồng thoang thoảng của vầng dương sắp mọc, thì có lẽ sáng mai, chàng sẽ còn ở lại."

Bấy giờ Tô-mô-ta-đa biết cô đã đón nhận tấm lòng ngưỡng mộ của chàng. Chàng sửng sốt trước cái tài cô gửi gắm tâm tình vào câu thơ, mà cũng sung sướng chẳng kém trước lời ưng thuận câu thơ ấy mang lại. Giờ chàng tin chắc rằng trên đời này, chàng không mong gì gặp được, huống chi là lấy được, một người con gái vừa đẹp vừa thông tuệ hơn cô gái quê trước mặt. Một tiếng nói trong lòng như giục giã: "Hãy nắm lấy vận may thần linh đã đặt trên đường ngươi đi!"

Nói tóm lại, chàng đã bị mê hoặc. Mê hoặc tới mức chẳng cần rào đón gì thêm, chàng xin ngay hai ông bà lão gả con gái cho mình, đồng thời nói rõ tên họ, dòng dõi và chức vị của mình trong hàng tuỳ tùng lãnh chúa Nô-tô.

Hai ông bà sụp lạy chàng, luôn miệng kêu lên đầy biết ơn và kinh ngạc. Nhưng ngần ngừ một lúc, ông lão đáp:

"Thưa ngài, ngài là người địa vị cao sang, lại còn sẽ lên cao hơn nữa. Ân huệ ngài ban cho chúng tôi lớn quá, lòng biết ơn của chúng tôi thật không lời nào nói hết, không gì đo được. Nhưng con gái chúng tôi chỉ là một đứa con gái quê ngu dốt, xuất thân hèn kém, chẳng được dạy dỗ gì, để nó làm vợ một võ sĩ cao quý thì không phải phép. Ngay đến chuyện nói ra điều ấy cũng đã là không phải. Có điều, ngài đã ưng nó, lại rộng lòng bỏ qua cái thói quê mùa, cái tội vô phép của nó, thì chúng tôi xin vui lòng dâng nó cho ngài làm một con hầu hèn mọn. Từ nay về sau, ngài muốn đối với nó thế nào, xin cứ tuỳ ý ngài."

Trước khi trời sáng, bão đã tan. Ngày rạng lên ở phương đông không một gợn mây. Dù tay áo của Ao-ya-gi có che được sắc hồng bình minh ấy khỏi mắt người yêu, chàng cũng không thể nấn ná thêm được nữa. Nhưng chàng cũng không đành lòng rời xa cô gái. Khi mọi thứ cho chuyến đi đã sửa soạn xong, chàng nói với cha mẹ cô:

"Đã được nhận nhiều đến thế mà còn xin thêm, nghe có vẻ bạc bẽo, nhưng tôi vẫn phải một lần nữa xin hai cụ gả con gái cho tôi làm vợ. Giờ mà phải xa nàng thì tôi khó lòng chịu nổi. Nàng cũng bằng lòng theo tôi, nên nếu hai cụ cho phép, tôi xin đưa nàng đi cùng ngay bây giờ. Nếu hai cụ gả nàng cho tôi, tôi sẽ mãi mãi kính yêu hai cụ như cha mẹ. Còn bây giờ, xin hai cụ nhận chút quà mọn này để tạ lòng hiếu khách hết sức tử tế của hai cụ."

Nói rồi, chàng đặt trước mặt ông chủ nhà nghèo một túi tiền vàng. Nhưng ông lão sụp lạy mấy lạy, rồi nhẹ nhàng đẩy món quà lại, nói:

"Thưa ngài, vàng bạc chẳng ích gì cho chúng tôi, mà đường ngài đi còn xa, còn rét, chắc ngài sẽ cần tới. Ở chốn này chúng tôi chẳng mua bán gì, dù có muốn, chúng tôi cũng chẳng tiêu được chừng ấy tiền. Còn con gái chúng tôi, chúng tôi đã dâng không cho ngài rồi, nó là của ngài, ngài chẳng cần phải xin phép chúng tôi mới đưa nó đi. Nó đã nói với chúng tôi là nó mong được theo ngài, được làm người hầu của ngài chừng nào ngài còn chịu để nó bên cạnh. Biết ngài bằng lòng nhận nó, chúng tôi mừng còn chưa hết, xin ngài đừng bận tâm gì về chúng tôi. Ở đây chúng tôi không sắm nổi cho nó quần áo cho ra hồn, nói chi tới của hồi môn. Vả lại chúng tôi già rồi, đằng nào chẳng bao lâu nữa cũng phải xa nó. Cho nên ngài bằng lòng đưa nó đi ngay bây giờ, thật là may lắm."

Tô-mô-ta-đa nài mãi, hai ông bà lão vẫn không chịu nhận quà. Chàng thấy họ chẳng màng gì tới tiền bạc. Nhưng chàng cũng thấy họ thật lòng muốn gửi gắm đời con gái vào tay chàng, nên chàng quyết định đưa nàng đi. Chàng đỡ nàng lên ngựa, rồi tạm biệt hai ông bà, nói lời cảm tạ hết sức chân thành.

"Thưa ngài," ông lão đáp, "chính chúng tôi mới phải biết ơn ngài, chứ đâu phải ngài. Chúng tôi biết chắc ngài sẽ tử tế với con gái chúng tôi, nên chúng tôi chẳng lo gì cho nó cả."

Thời ấy, một võ sĩ không được phép lấy vợ khi chưa có sự ưng thuận của chủ. Mà Tô-mô-ta-đa thì không mong gì xin được phép ấy trước khi xong việc được giao. Trong hoàn cảnh đó, chàng có lý do để sợ nhan sắc của Ao-ya-gi sẽ khiến kẻ quyền thế để mắt tới, và người ta sẽ tìm cách cướp nàng khỏi tay chàng. Vì thế ở Ki-ô-tô, chàng tìm cách giấu nàng khỏi những con mắt tò mò.

Nhưng một hôm, một gia thần của lãnh chúa Hô-xô-ca-oa trông thấy Ao-ya-gi, dò ra nàng có quan hệ với Tô-mô-ta-đa, bèn bẩm lên lãnh chúa. Lãnh chúa là một ông hoàng trẻ, vốn ưa nhan sắc, liền ra lệnh đưa cô gái vào phủ. Nàng bị đưa đi ngay tức khắc, chẳng lễ nghi gì.

Tô-mô-ta-đa đau đớn không sao tả xiết, nhưng chàng biết mình bất lực. Chàng chỉ là một sứ giả thấp kém dưới quyền một lãnh chúa ở tận phương xa. Lúc này chàng đang nằm trong tay một lãnh chúa quyền thế hơn nhiều, ý muốn của ông ta không ai được phép trái. Hơn nữa, Tô-mô-ta-đa biết mình đã hành động dại dột. Chính chàng đã tự chuốc lấy tai hoạ khi lén lút kết duyên, điều mà phép tắc giới võ sĩ lên án.

Giờ chàng chỉ còn một hy vọng, một hy vọng liều lĩnh: là Ao-ya-gi có thể và có ý muốn trốn ra để cùng chàng bỏ đi. Nghĩ đi nghĩ lại mãi, chàng quyết định tìm cách gửi cho nàng một lá thư. Dĩ nhiên làm thế là nguy hiểm. Bất cứ chữ nghĩa gì gửi cho nàng cũng có thể lọt vào tay lãnh chúa, mà gửi thư tình cho người ở trong phủ là tội không thể tha thứ. Nhưng chàng quyết liều. Chàng viết một lá thư theo thể thơ chữ Hán, rồi tìm cách nhờ người chuyển tới nàng. Bài thơ chỉ có hai mươi tám chữ. Nhưng với hai mươi tám chữ ấy, chàng muốn nói hết nỗi say đắm sâu thẳm, gợi hết nỗi đau mất người yêu:

"Công tử vương tôn theo riết bước người ngọc. Nước mắt người đẹp rơi, ướt đẫm cả xiêm y. Cửa hầu một khi đã vào, sâu tựa biển khơi. Từ nay ta chỉ còn là kẻ lạc loài, lang thang qua đường."

Chiều hôm sau ngày gửi thơ, Tô-mô-ta-đa bị gọi vào yết kiến lãnh chúa Hô-xô-ca-oa. Chàng trai lập tức ngờ rằng mình đã bị kẻ được nhờ cậy phản bội. Nếu lãnh chúa đã đọc thư, chàng không mong gì thoát khỏi hình phạt nặng nhất.

"Giờ ông ta sẽ ra lệnh giết ta," Tô-mô-ta-đa nghĩ. "Nhưng nếu không có Ao-ya-gi trở về, ta cũng chẳng thiết sống. Vả lại, nếu ông ta kết án chết, ít ra ta cũng còn có thể tìm cách giết Hô-xô-ca-oa."

Chàng giắt hai thanh kiếm vào thắt lưng, vội vã vào phủ.

Bước vào phòng yết kiến, chàng thấy lãnh chúa Hô-xô-ca-oa ngồi trên bục cao, chung quanh là các võ sĩ cao cấp đội mũ mặc áo lễ. Tất cả im lặng như tượng. Trong lúc Tô-mô-ta-đa tiến lên làm lễ, chàng thấy bầu không khí lặng lẽ ấy nặng nề và đáng sợ như phút yên ắng trước cơn bão.

Nhưng bất chợt Hô-xô-ca-oa bước xuống khỏi bục, nắm lấy tay chàng trai, rồi đọc lại câu thơ: "Công tử vương tôn theo riết bước người ngọc." Tô-mô-ta-đa ngước lên, thấy mắt lãnh chúa rưng rưng những giọt lệ hiền hậu.

Rồi Hô-xô-ca-oa nói:

"Vì hai người yêu nhau đến thế, ta tự đứng ra cho phép hai người thành hôn, thay cho người bà con của ta là lãnh chúa Nô-tô. Hôn lễ sẽ cử hành ngay bây giờ, trước mặt ta. Khách khứa đã đông đủ, quà mừng đã sẵn sàng."

Lãnh chúa ra hiệu. Những tấm vách giấy che một gian phòng phía trong được kéo ra. Tô-mô-ta-đa thấy ở đó các quan chức trong phủ đã tề tựu đông đủ dự lễ, và Ao-ya-gi đang chờ chàng trong bộ áo cô dâu. Thế là nàng được trả về cho chàng. Hôn lễ vui vẻ và rực rỡ. Lãnh chúa cùng mọi người trong phủ tặng đôi vợ chồng trẻ nhiều quà quý.

Sau ngày cưới ấy, Tô-mô-ta-đa và Ao-ya-gi sống bên nhau năm năm hạnh phúc. Nhưng một buổi sáng, đang nói với chồng chuyện gì đó trong nhà, Ao-ya-gi bỗng kêu lên một tiếng đau đớn, rồi mặt nàng trắng bệch, người lặng đi. Một lát sau, nàng nói, giọng yếu ớt:

"Xin chàng tha lỗi cho em đã kêu lên vô phép như thế, nhưng cơn đau tới bất ngờ quá! Chàng ơi, hẳn là chúng ta đã kết duyên với nhau từ một kiếp trước nào đó, và em nghĩ mối duyên lành ấy sẽ còn đưa chúng ta tới với nhau trong nhiều kiếp sau nữa. Nhưng ở kiếp này, mối duyên đã hết rồi. Chúng ta sắp phải xa nhau. Em xin chàng niệm Phật cho em, vì em đang chết."

"Ôi! Mình nghĩ gì kỳ quặc thế!" người chồng hốt hoảng kêu lên. "Mình chỉ hơi mệt một chút thôi! Mình nằm nghỉ một lát, rồi sẽ khỏi."

"Không, không!" nàng đáp. "Em đang chết! Em không tưởng tượng ra đâu, em biết! Mà giờ cũng chẳng cần giấu chàng sự thật nữa: em không phải là người. Hồn em là hồn một cái cây. Tim em là tim một cái cây. Nhựa cây liễu là sự sống của em. Mà vào lúc độc ác này, có kẻ đang chặt cây của em. Vì thế em phải chết! Đến khóc giờ em cũng không còn sức nữa! Nhanh lên, nhanh lên, chàng niệm Phật cho em đi... nhanh lên! Ôi..."

Nàng kêu thêm một tiếng đau đớn nữa, ngoảnh mái đầu xinh đẹp sang bên, cố lấy tay áo che mặt. Nhưng gần như cùng lúc ấy, cả thân hình nàng như sụp xuống một cách lạ lùng nhất, chìm xuống, chìm xuống, chìm xuống mãi, cho tới sát mặt sàn. Tô-mô-ta-đa đã nhào tới đỡ nàng. Nhưng chẳng còn gì để đỡ cả! Trên chiếu chỉ còn bộ áo trống rỗng của người đẹp, cùng mấy món trang sức nàng cài trên tóc. Thân xác nàng đã không còn nữa.

Tô-mô-ta-đa cạo tóc, thụ giới, làm một nhà sư hành cước. Chàng đi khắp các xứ trong thiên hạ. Tới nơi thánh địa nào, chàng cũng dâng lời cầu nguyện cho linh hồn Ao-ya-gi. Trên đường hành hương, tới xứ Ê-chi-dên, chàng tìm về nhà cha mẹ người yêu. Nhưng khi tới chốn hiu quạnh giữa đồi núi, nơi xưa kia có ngôi nhà, chàng thấy túp nhà đã biến mất. Chẳng còn dấu vết gì đánh dấu chỗ nó từng đứng, ngoài ba gốc liễu, hai gốc liễu già và một gốc liễu non, đã bị chặt từ lâu trước khi chàng tới.

Bên ba gốc liễu ấy, chàng dựng một tấm bia tưởng niệm, khắc nhiều câu kinh. Và ở đó, chàng làm nhiều lễ cầu siêu cho hồn Ao-ya-gi cùng hồn cha mẹ nàng.

— Hết —