Con bọ hung

Con ngựa của hoàng đế được đóng móng vàng, mỗi chân một chiếc móng vàng.

Vì sao nó được đóng móng vàng?

Nó là con vật đẹp nhất, chân thon, mắt khôn ngoan, bờm buông xuống cổ như một tấm voan lụa. Nó đã chở chủ mình đi giữa khói thuốc súng và mưa đạn, đã nghe đạn hát, đạn rít. Nó đã cắn, đã đá, đã cùng chiến đấu khi quân thù ập tới. Nó đã chở hoàng đế nhảy một bước qua con ngựa của kẻ thù đã ngã, đã cứu chiếc vương miện bằng vàng đỏ của hoàng đế, đã cứu mạng hoàng đế, mà mạng hoàng đế thì quý hơn vàng đỏ. Vì thế ngựa của hoàng đế được đóng móng vàng, mỗi chân một chiếc móng vàng.

Con bọ hung bò ra.

Nó bảo:

— Trước là kẻ lớn, sau là kẻ nhỏ. Nhưng đâu phải cứ to là hơn.

Rồi nó chìa đôi chân gầy nhom ra.

Bác thợ rèn hỏi:

— Mày muốn gì?

Con bọ hung đáp:

— Móng vàng!

Bác thợ rèn bảo:

— Chắc đầu óc mày không được tỉnh táo rồi. Mày mà cũng đòi móng vàng à?

Con bọ hung nói:

— Móng vàng! Tôi chẳng phải cũng tốt như cái con vật to xác kia sao, nó thì được hầu hạ, được chải lông, được trông nom, được ăn được uống. Tôi chẳng phải cũng thuộc về chuồng ngựa của hoàng đế sao?

Bác thợ rèn hỏi:

— Nhưng mày có hiểu vì sao con ngựa được đóng móng vàng không?

Con bọ hung bảo:

— Hiểu à? Tôi hiểu rằng đó là coi thường tôi. Đó là một sự xúc phạm. Vì thế bây giờ tôi sẽ bỏ ra đi khắp thế gian rộng lớn.

Bác thợ rèn bảo:

— Cút đi!

Con bọ hung bảo:

— Đồ thô lỗ!

Rồi nó đi ra ngoài, bay một quãng ngắn, và giờ thì nó ở trong một khu vườn hoa nhỏ xinh xắn, thơm ngát mùi hoa hồng và hoa oải hương.

Một con bọ rùa nhỏ có những chấm đen trên đôi cánh cứng màu đỏ đang bay quanh đó bảo:

— Ở đây đẹp quá phải không? Sao mà thơm ngọt thế, sao mà xinh thế!

Con bọ hung bảo:

— Tôi quen với những thứ tốt hơn kia. Các cô gọi thế này là xinh à? Ở đây đến một đống phân cũng chẳng có.

Rồi nó đi tiếp, vào bóng mát của một khóm hoa tử la lan lớn. Có một con sâu bắp cải đang bò trên đó.

Con sâu bắp cải bảo:

— Thế gian mới đẹp làm sao! Mặt trời ấm quá! Cái gì cũng vui! Rồi một ngày kia, khi tôi ngủ thiếp đi và chết, như người ta vẫn gọi thế, tôi sẽ tỉnh dậy và thành một con bướm.

Con bọ hung bảo:

— Tưởng bở! Bây giờ lại còn đòi bay lượn làm bướm nữa cơ! Tôi từ chuồng ngựa của hoàng đế tới đây, nhưng ở đó chẳng ai, kể cả con ngựa ngự của hoàng đế, cái con đang đi đôi móng vàng tôi bỏ lại cho, có những ý nghĩ viển vông như vậy. Mọc cánh! Bay! Ừ thì bay đây!

Thế là con bọ hung bay đi.

— Tôi chẳng muốn bực mình đâu, nhưng tôi vẫn cứ bực mình.

Rồi nó rơi bịch xuống một bãi cỏ lớn. Nằm đó một lúc, nó ngủ thiếp đi.

Trời đất ơi, mưa như trút nước! Con bọ hung tỉnh dậy vì tiếng nước ào ào, định chui ngay xuống đất, nhưng không chui được. Nó lật nhào, nó bơi, lúc bơi sấp, lúc bơi ngửa. Bay thì đừng hòng nghĩ tới. Chắc chắn nó chẳng bao giờ sống sót mà rời khỏi chỗ này được. Nó nằm đâu thì nằm yên đấy.

Khi mưa ngớt đi một chút, con bọ hung chớp mắt cho nước trôi đi, và thấy lờ mờ một cái gì trắng trắng. Đó là vải lanh đang phơi cho trắng. Nó tới được đó, chui vào một nếp gấp của tấm vải ướt. Đúng là chẳng giống nằm trong đống phân ấm áp trong chuồng ngựa, nhưng ở đây chẳng có gì hơn, nên nó nằm lại đấy suốt một ngày, một đêm, và trời cũng mưa suốt. Sáng hôm sau con bọ hung bò ra. Nó bực mình vô cùng với cái khí hậu này.

Trên tấm vải lanh có hai con ếch đang ngồi. Đôi mắt trong veo của chúng sáng lên vì sung sướng.

Một con bảo:

— Thời tiết mới tuyệt làm sao! Mát mẻ dễ chịu quá! Mà tấm vải lanh giữ nước mới khéo chứ! Chân sau tôi ngứa ngáy, cứ như sắp bơi tới nơi.

Con kia bảo:

— Tôi những muốn biết con chim én, cái con bay đi khắp nơi ấy, trong bao nhiêu chuyến đi ra nước ngoài, liệu nó có tìm thấy một khí hậu nào tốt hơn khí hậu nước mình không. Mưa phùn thế này, ẩm ướt thế này! Cứ như được nằm trong một con mương ướt át! Ai mà không vui với thời tiết này thì quả thật chẳng yêu tổ quốc mình.

Con bọ hung hỏi:

— Các anh chưa bao giờ tới chuồng ngựa của hoàng đế à? Ở đó chỗ ướt vừa ấm lại vừa thơm nồng! Tôi quen như thế rồi. Đó là khí hậu của tôi, nhưng người ta đâu mang nó theo khi đi xa được. Trong vườn này có luống ủ phân nào không, để những người có địa vị như tôi có thể vào trọ mà thấy như ở nhà?

Nhưng hai con ếch không hiểu nó, hoặc không muốn hiểu nó.

Hỏi tới ba lần mà không được trả lời, con bọ hung bảo:

— Tôi không bao giờ hỏi lần thứ hai đâu nhé.

Rồi nó đi một quãng. Có một mảnh chậu vỡ nằm đó. Lẽ ra nó chẳng nên nằm đó, nhưng nằm như thế thì nó lại thành chỗ trú. Ở đây có mấy gia đình bọ đuôi kìm. Chúng chẳng đòi hỏi nhà cửa rộng rãi, chỉ cần có bạn bè đông vui. Bọn con cái đặc biệt giàu tình mẫu tử, vì thế đứa con của bà nào cũng là đứa đẹp nhất, khôn nhất.

Một bà mẹ bảo:

— Con trai tôi vừa đính hôn rồi đấy, cái thằng ngây thơ đáng yêu! Ước mơ cao nhất của nó là có ngày được chui vào tai một ông mục sư. Nó trẻ con đáng yêu lắm, mà có đính hôn thì nó khỏi chơi bời quá trớn. Làm mẹ thế là mừng lắm rồi.

Một bà mẹ khác bảo:

— Con trai tôi vừa chui ra khỏi trứng đã nghịch ngợm ngay. Nó sôi sục lên, nó chạy nhảy cho tới gãy cả sừng. Làm mẹ thì mừng không để đâu cho hết! Có phải thế không, thưa ông Bọ Hung?

Chúng nhận ra người lạ nhờ cái dáng của nó.

Con bọ hung bảo:

— Cả hai bà đều đúng.

Thế là nó được mời vào phòng khách, vào sâu tới chừng nào nó lách được xuống dưới mảnh chậu vỡ.

Bà mẹ thứ ba và bà mẹ thứ tư bảo:

— Giờ ông cũng phải xem bé đuôi kìm của tôi chứ. Chúng nó là những đứa trẻ đáng yêu nhất, lại buồn cười nữa! Chẳng bao giờ chúng hư, trừ khi chúng đau bụng, mà ở tuổi chúng thì dễ đau bụng lắm.

Thế là bà mẹ nào cũng nói về con mình, bọn trẻ cũng góp chuyện, rồi lấy cái nĩa nhỏ ở đuôi kéo râu con bọ hung.

Các bà mẹ bảo:

— Chúng nó nghĩ ra đủ trò, cái lũ ranh con này!

Các bà toả ra tình mẫu tử ngùn ngụt. Nhưng con bọ hung thấy chán, nó bèn hỏi từ đây tới luống ủ phân có xa không.

Con bọ đuôi kìm bảo:

— Xa lắm, tận ngoài thế gian kia, ở bên kia con mương. Tôi mong chẳng đứa con nào của tôi phải đi xa đến thế, vì như thế thì tôi chết mất.

Con bọ hung bảo:

— Tôi thì vẫn sẽ thử đi tới đó xem sao.

Rồi nó bỏ đi chẳng chào ai. Như thế mới là lịch thiệp nhất.

Bên con mương, nó gặp mấy kẻ cùng họ với nó, toàn là bọ hung cả.

Chúng bảo:

— Chúng tôi sống ở đây! Ở đây ấm áp lắm. Chúng tôi xin mời ông xuống chỗ béo bở này! Chắc chuyến đi làm ông mệt lắm rồi.

Con bọ hung bảo:

— Mệt thật. Tôi đã phải nằm trên vải lanh giữa trời mưa, mà sạch sẽ thì đặc biệt làm tôi kiệt sức. Tôi lại còn bị thấp khớp ở chỗ khớp cánh, vì đứng gió dưới một mảnh chậu vỡ. Được về giữa những người trong họ, thật là khoan khoái quá.

Con bọ hung già nhất hỏi:

— Có lẽ ông từ luống ủ phân tới?

Con bọ hung bảo:

— Còn cao hơn thế nữa. Tôi từ chuồng ngựa của hoàng đế tới, nơi tôi sinh ra đã có móng vàng. Tôi đang đi làm một việc bí mật, các vị đừng gặng hỏi, vì tôi sẽ không nói đâu.

Rồi con bọ hung bước xuống lớp bùn béo ngậy. Ở đó có ba cô bọ hung trẻ đang ngồi. Ba cô cười khúc khích, vì chẳng biết nói gì.

Bà mẹ bảo:

— Chúng nó chưa đính hôn với ai đâu.

Thế là ba cô lại cười khúc khích, nhưng lần này là vì ngượng.

Con bọ hung đang đi du lịch bảo:

— Ở chuồng ngựa của hoàng đế, tôi chưa từng thấy ai xinh hơn.

Bà mẹ bảo:

— Ông đừng làm hư mấy đứa con gái của tôi! Và đừng có nói chuyện với chúng nếu ông không có ý định nghiêm túc. Nhưng ông có ý định nghiêm túc mà, tôi xin chúc phúc cho ông.

Tất cả những con khác kêu lên:

— Hoan hô!

Thế là con bọ hung đã đính hôn. Đính hôn trước, rồi cưới, có gì đâu mà phải đợi.

Ngày hôm sau trôi qua rất tốt đẹp, ngày thứ hai lặng lẽ qua đi, nhưng tới ngày thứ ba thì phải nghĩ tới cái ăn cho vợ, mà có khi cho cả đàn con nữa.

Nó bảo:

— Người ta đã làm mình bất ngờ, thì mình cũng phải làm lại họ bất ngờ mới được.

Và nó làm thật. Nó biến mất. Biến mất cả ngày, biến mất cả đêm, và cô vợ thành goá bụa.

Những con bọ hung khác bảo chúng đã nhận vào gia đình một gã lang thang đích thực. Giờ cô vợ thành gánh nặng cho cả nhà.

Bà mẹ bảo:

— Thế thì nó lại ngồi làm gái chưa chồng, ngồi làm con của tôi. Phì, đồ khốn kiếp đã bỏ nó mà đi!

Trong khi đó gã bọ hung đang trên đường. Gã đã đi thuyền bằng một lá bắp cải qua con mương. Gần sáng, có hai người đi tới. Họ nhìn thấy con bọ hung, nhặt lên, lật đi lật lại. Cả hai đều rất uyên bác, nhất là cậu con trai.

Cậu ta hỏi:

— Thánh A-la nhìn thấy con bọ hung đen trên hòn đá đen trong núi đen! Trong kinh Cô-ran chẳng nói như thế là gì?

Rồi cậu ta dịch tên con bọ hung sang tiếng La-tinh, giảng giải về họ hàng và bản tính của nó. Ông học giả lớn tuổi hơn thì không đồng ý mang nó về nhà. Ông bảo ở nhà đã có những tiêu bản tốt chẳng kém. Con bọ hung thấy nói thế là bất lịch sự, vì vậy nó bay vụt khỏi tay ông, bay một quãng khá xa, vì cánh nó đã khô. Thế là nó tới được nhà kính trồng cây. Ở đó có một cửa sổ đang mở, nên nó thoải mái lẻn vào, rồi vùi mình xuống lớp phân bón tươi.

Nó bảo:

— Ở đây ngon quá.

Chẳng mấy chốc nó ngủ thiếp đi và mơ thấy con ngựa của hoàng đế đã ngã chết, còn ngài Bọ Hung thì được nhận đôi móng vàng, lại được hứa cho thêm hai chiếc nữa. Thật là dễ chịu. Khi tỉnh dậy, con bọ hung bò ra và nhìn lên. Nhà kính mới lộng lẫy làm sao! Những cây cọ lá quạt to lớn xoè rộng trên cao, ánh nắng chiếu xuyên qua lá trong suốt. Dưới chúng là cả một rừng xanh tươi tràn trề, những bông hoa sáng rực, đỏ như lửa, vàng như hổ phách, trắng như tuyết mới rơi.

Con bọ hung bảo:

— Cây cối ở đây lộng lẫy chưa từng thấy. Đến khi chúng mục ra thì ăn mới ngon làm sao! Đây là một cái kho thức ăn tốt. Chắc ở đây có người trong họ mình sống. Mình sẽ đi dò tìm, xem có ai đáng để mình giao du không. Mình kiêu hãnh, đó là niềm kiêu hãnh của mình!

Rồi nó đi, vừa đi vừa nghĩ tới giấc mơ về con ngựa đã chết và đôi móng vàng giành được.

Bỗng dưng có một bàn tay chộp lấy con bọ hung. Nó bị bóp, bị lật đi lật lại. Cậu con trai nhỏ của bác làm vườn cùng một người bạn đang ở trong nhà kính. Chúng thấy con bọ hung và muốn đùa chơi với nó. Nó bị gói vào một chiếc lá nho rồi nhét vào một túi quần ấm áp. Nó cựa quậy, bò lổm ngổm, thế là bị cậu bé đè tay xuống một cái. Cậu bé chạy một mạch ra cái hồ lớn ở cuối vườn. Ở đó con bọ hung bị đặt vào một chiếc guốc gỗ cũ đã gãy mất phần mu. Một cái que được cắm vào làm cột buồm, và con bọ hung bị buộc vào đó bằng một sợi len. Thế là nó thành thuyền trưởng và phải ra khơi.

Đó là một cái hồ rất lớn. Con bọ hung tưởng đó là đại dương, và nó kinh ngạc tới mức ngã ngửa ra, chân khua loạn xạ.

Chiếc guốc gỗ trôi đi, nước có dòng chảy. Hễ con thuyền ra xa quá một chút là một cậu bé xắn quần lội ra kéo nó về ngay. Nhưng khi nó lại đang trôi thì có tiếng gọi hai cậu bé, gọi rất nghiêm. Hai cậu vội vã chạy đi, mặc kệ chiếc guốc gỗ. Nó trôi đi, mỗi lúc một xa bờ, mỗi lúc một ra xa hơn. Con bọ hung khiếp sợ quá. Bay thì nó không bay được, vì nó đã bị buộc chặt vào cột buồm.

Có một con ruồi tới thăm nó.

Con ruồi bảo:

— Trời hôm nay đẹp quá. Ở đây tôi nghỉ chân được này! Ở đây tôi phơi nắng được này. Ông sống sướng thật đấy!

— Cô nói theo cái đầu óc của cô thôi! Cô không thấy tôi đang bị trói à?

Con ruồi bảo:

— Tôi thì chẳng bị trói.

Rồi nó bay đi.

Con bọ hung bảo:

— Giờ thì mình đã biết thế gian rồi. Đó là một thế gian đê tiện! Mình là kẻ đứng đắn duy nhất trong ấy! Trước hết người ta không cho mình móng vàng, rồi mình phải nằm trên vải lanh ướt, phải đứng gió, cuối cùng người ta còn tống cho mình một cô vợ. Rồi tới khi mình mạnh dạn bước một bước ra thế gian, để xem người ta có thể sống ra sao, và mình đáng được sống ra sao, thì lại có một thằng nhãi con loài người tới buộc mình giữa biển cả hoang dã. Mà trong khi đó, con ngựa của hoàng đế vẫn đi móng vàng! Đó là điều làm mình tức chết nhất. Nhưng ở đời này đừng mong được ai cảm thông! Cuộc đời mình thật là đáng kể lắm, nhưng có ích gì đâu khi chẳng ai biết tới nó! Mà thế gian cũng chẳng đáng được biết, nếu không thì nó đã cho mình móng vàng trong chuồng ngựa của hoàng đế, lúc con ngựa ngự chìa chân ra đóng móng rồi. Nếu được đóng móng vàng, mình đã là niềm vinh dự cho cái chuồng ngựa ấy. Giờ thì chuồng ngựa mất mình, thế gian mất mình, hết cả rồi!

Nhưng chưa phải hết cả đâu. Có một chiếc thuyền chở mấy cô gái trẻ đi tới.

Một cô bảo:

— Có chiếc guốc gỗ đang trôi kìa.

Cô kia bảo:

— Có một con vật nhỏ bị buộc chặt trong ấy.

Thuyền tới sát bên chiếc guốc. Họ vớt nó lên, và một cô gái lấy ra một chiếc kéo nhỏ, cắt đứt sợi len mà không làm con bọ hung bị đau. Khi lên bờ, cô đặt nó xuống cỏ.

Cô bảo:

— Bò đi, bò đi! Bay đi, bay đi, nếu mày bay được! Tự do là một điều tuyệt diệu.

Con bọ hung bay thẳng qua cửa sổ đang mở của một toà nhà lớn, rồi mệt lả rơi xuống cái bờm dài mềm mại của con ngựa ngự của hoàng đế đang đứng trong chuồng, nơi mà cả con ngựa lẫn con bọ hung vốn thuộc về. Nó bám chặt lấy bờm ngựa, ngồi một lát cho định thần lại.

— Ta đang ngồi trên lưng ngựa ngự của hoàng đế! Ngồi như một kỵ sĩ! Ta vừa nói gì thế nhỉ? À, giờ thì ta hiểu ra rồi! Ý ấy hay đấy, mà đúng nữa. Vì sao con ngựa được đóng móng vàng? Bác thợ rèn cũng đã hỏi ta câu ấy. Giờ thì ta hiểu rồi! Con ngựa được đóng móng vàng là vì ta.

Thế là con bọ hung vui hẳn lên.

Nó bảo:

— Đi xa thì đầu óc người ta sáng ra.

Mặt trời chiếu vào nó, chiếu thật đẹp.

Con bọ hung bảo:

— Thế gian cũng không đến nỗi tệ lắm. Chỉ cần biết cách mà sống thôi!

Thế gian thật là tươi đẹp, vì con ngựa ngự của hoàng đế đã được đóng móng vàng, bởi con bọ hung sẽ là kỵ sĩ của nó.

— Giờ ta sẽ xuống với đám bọ khác, kể cho chúng nghe người ta đã làm biết bao nhiêu điều cho ta. Ta sẽ kể về mọi điều dễ chịu mà ta đã được hưởng trong chuyến đi nước ngoài, và ta sẽ bảo rằng từ giờ ta sẽ ở nhà, cho tới khi con ngựa mòn hết đôi móng vàng.

— Hết —