Hoàng hôn

Noóc-man Gót-xbi ngồi trên một chiếc ghế dài trong công viên, lưng quay về phía một dải cỏ trồng cây bụi có hàng rào sắt bao quanh. Trước mặt ông, bên kia một con đường xe ngựa rộng, là lối dành cho người cưỡi ngựa dạo chơi. Ngay bên phải là ngã tư góc công viên, ồn ã tiếng xe cộ lách cách, tiếng còi inh ỏi. Lúc ấy đã sáu giờ ba mươi chiều một ngày đầu tháng Ba, và hoàng hôn đã buông dày đặc xuống cảnh vật, một thứ hoàng hôn được dịu đi nhờ chút ánh trăng mờ và rất nhiều ngọn đèn đường. Lòng đường và vỉa hè vắng tênh mênh mông. Vậy mà có rất nhiều bóng người không ai để ý đang lặng lẽ đi lại trong ánh sáng lờ mờ, hoặc ngồi lác đác trên ghế dài ghế đơn, kín đáo đến mức khó mà phân biệt với bóng tối nơi họ ngồi.

Cảnh tượng ấy hợp ý Gót-xbi và hoà điệu với tâm trạng ông lúc này. Theo ông, hoàng hôn là giờ của những kẻ thua cuộc. Những người đàn ông, đàn bà đã chiến đấu và đã thua, đã cố giấu hết mức có thể vận may sa sút và hy vọng đã chết của mình khỏi những cặp mắt tò mò, thì kéo nhau ra vào giờ chạng vạng này, khi bộ quần áo sờn cũ, đôi vai còng xuống và ánh mắt buồn khổ của họ có thể lọt qua mà không ai để ý, hoặc ít ra cũng không ai nhận ra.

Một ông vua bại trận ắt phải gặp những ánh mắt lạ lùng.

Lòng người cay đắng biết bao.

Những kẻ lang thang trong bóng chiều không muốn những ánh mắt lạ lùng bám vào mình, nên họ ra ngoài theo kiểu loài dơi, buồn bã tìm chút thú vui trong một khu vui chơi đã vắng những chủ nhân chính danh. Bên ngoài tấm bình phong che chở của bụi cây và hàng rào là một vương quốc của đèn đuốc sáng choang và xe cộ ồn ào hối hả. Cả một dải cửa sổ rực sáng nhiều tầng chiếu xuyên qua bóng chiều, gần như xua tan nó đi, đánh dấu chốn lui tới của những người kia, những người đứng vững được trong cuộc vật lộn của đời sống, hoặc ít ra cũng chưa phải nhận mình thất bại.

Gót-xbi ngồi trên ghế, trên lối đi gần như vắng tanh, và trí tưởng tượng của ông vẽ ra mọi sự như thế. Ông đang ở trong tâm trạng muốn xếp mình vào hàng những kẻ thua cuộc. Chuyện tiền bạc không đè nặng lên ông. Nếu muốn, ông có thể thong thả bước ra những đại lộ đầy ánh sáng và tiếng ồn, đứng vào hàng ngũ chen chúc của những người đang hưởng phồn vinh hay đang chật vật giành lấy nó. Ông thất bại trong một tham vọng tinh tế hơn thế. Lúc này lòng ông nặng trĩu, vỡ mộng, và không ngại tìm chút khoái trá cay độc trong việc quan sát, dán nhãn cho những kẻ lang thang cùng cảnh khi họ đi qua những khoảng tối giữa các ngọn đèn.

Ngồi trên ghế cạnh ông là một ông già có vẻ thách thức ủ rũ, có lẽ là chút dấu vết tự trọng cuối cùng còn sót lại ở một con người đã thôi không thách thức thành công được ai hay được cái gì nữa. Quần áo ông khó mà gọi là tồi tàn, ít nhất dưới ánh sáng lờ mờ thì cũng tạm coi được. Nhưng người ta không thể tưởng tượng nổi người mặc bộ quần áo ấy lại dám mua một hộp sô-cô-la giá nửa đồng bạc, hay bỏ ra chín xu mua một bông cẩm chướng cài ve áo. Ông thuộc hẳn về cái dàn nhạc buồn bã mà chẳng ai nhảy theo điệu kèn của nó. Ông là một trong những kẻ than khóc của thế gian, những kẻ khóc mà chẳng ai khóc theo.

Khi ông già đứng dậy đi, Gót-xbi hình dung ông trở về một gia đình nơi ông bị hắt hủi, chẳng ai coi ra gì. Hoặc về một nhà trọ lạnh lẽo nào đó, nơi khả năng trả tiền trọ hằng tuần của ông là khởi đầu và kết thúc của mọi sự quan tâm mà người ta dành cho ông. Bóng ông già khuất dần vào bóng tối. Và gần như ngay lập tức, chỗ của ông trên ghế được một chàng trai trẻ thế vào, ăn mặc khá tươm tất, nhưng vẻ mặt cũng chẳng vui vẻ gì hơn người trước. Như để nhấn mạnh rằng đời đang đối xử tệ với mình, người mới đến buông một câu chửi thề tức tối, rất to, khi ném phịch người xuống ghế.

— Có vẻ cậu đang không vui lắm. — Gót-xbi nói, vì đoán là người ta đang chờ mình để ý tới màn biểu diễn ấy.

Chàng trai quay sang ông với một ánh mắt thẳng thắn làm người ta mất cảnh giác, và chính vì thế mà ông lập tức cảnh giác.

— Nếu ông lâm vào cảnh của tôi thì ông cũng chẳng vui được đâu. — Anh ta nói. — Tôi vừa làm cái việc ngu ngốc nhất đời mình.

— Thế à? — Gót-xbi nói, giọng dửng dưng.

— Chiều nay tôi lên đây, định ở khách sạn Pa-ta-gô-ni-a ở quảng trường Bớc-sia. — Chàng trai kể tiếp. — Đến nơi thì thấy người ta đã phá nó đi từ mấy tuần trước, dựng một rạp chiếu bóng lên chỗ ấy. Bác tài xế xe taxi giới thiệu tôi tới một khách sạn khác cách đó một quãng, và tôi đến đấy. Tôi vừa gửi một lá thư về nhà, báo địa chỉ, rồi đi ra ngoài mua xà phòng. Tôi quên không mang theo, mà tôi thì ghét dùng xà phòng của khách sạn. Rồi tôi đi dạo loanh quanh một lúc, vào quán uống một ly, ngắm mấy cửa hàng. Đến lúc định quay về khách sạn thì tôi bỗng nhận ra là mình không nhớ tên nó, thậm chí không nhớ nó ở phố nào. Ông xem, một người chẳng có bạn bè hay người quen nào ở Luân Đôn thì thế là đẹp mặt chưa! Dĩ nhiên tôi có thể đánh điện về nhà hỏi địa chỉ, nhưng mai họ mới nhận được thư tôi. Trong khi đó tôi lại không có tiền. Lúc đi ra tôi chỉ mang theo chừng một si-linh, đã tiêu vào mua xà phòng với uống rượu hết rồi. Thế là tôi ở đây, lang thang với hai xu trong túi và chẳng có chỗ nào để ngủ qua đêm.

Câu chuyện kể xong, có một quãng im lặng đầy ý nghĩa.

— Chắc ông nghĩ tôi vừa bịa cho ông nghe một chuyện khó tin lắm. — Một lát sau chàng trai nói, trong giọng thoáng chút hờn dỗi.

— Chẳng khó tin chút nào. — Gót-xbi nói, giọng như một vị quan toà. — Tôi nhớ có lần tôi cũng làm y hệt như thế ở thủ đô một nước ngoài, mà hôm đó lại có những hai người, nên còn đáng nói hơn. May mà chúng tôi nhớ ra khách sạn nằm cạnh một con kênh, nên khi ra tới được con kênh thì chúng tôi tìm được đường về.

Chàng trai tươi tỉnh hẳn lên khi nghe chuyện ấy.

— Ở thành phố nước ngoài thì tôi chẳng lo lắm. — Anh ta nói. — Người ta có thể tìm tới lãnh sự nước mình để được giúp đỡ. Còn ở ngay trên đất nước mình mà gặp chuyện thì người ta lại bơ vơ hơn nhiều. Nếu không tìm được một người tử tế nào chịu tin chuyện của tôi và cho tôi vay ít tiền, thì có lẽ đêm nay tôi phải ngủ ngoài bờ kè sông. Dù sao tôi cũng mừng là ông không cho chuyện của tôi là khó tin quá đáng.

Anh ta nói câu cuối với rất nhiều nhiệt tình, như để ngụ ý mình hy vọng Gót-xbi chẳng kém bao nhiêu so với mức tử tế cần thiết.

— Dĩ nhiên, — Gót-xbi chậm rãi nói, — điểm yếu trong câu chuyện của cậu là cậu không đưa ra được bánh xà phòng.

Chàng trai vội vàng nhổm người về phía trước, lục nhanh các túi áo khoác, rồi bật dậy.

— Chắc tôi đánh rơi mất rồi. — Anh ta lẩm bẩm giận dữ.

— Trong một buổi chiều mà mất cả một khách sạn lẫn một bánh xà phòng thì có vẻ là cẩu thả cố ý đấy. — Gót-xbi nói.

Nhưng chàng trai gần như không chờ nghe hết câu. Anh ta lướt nhanh xuống lối đi, đầu ngẩng cao, với một vẻ ngang tàng đã hơi mỏi mệt.

— Tiếc thật. — Gót-xbi ngẫm nghĩ. — Chuyện đi ra ngoài mua xà phòng cho riêng mình là chi tiết duy nhất thuyết phục trong cả câu chuyện, thế mà chính cái chi tiết nhỏ ấy lại làm hắn hỏng việc. Nếu hắn có cái tài lo xa mà kiếm sẵn một bánh xà phòng, gói kỹ, dán nhãn cẩn thận như ở quầy hiệu thuốc, thì hắn sẽ là một thiên tài trong nghề của hắn. Trong nghề của hắn, thiên tài chắc chắn nằm ở khả năng đề phòng vô hạn.

Nghĩ xong điều ấy, Gót-xbi đứng dậy định về. Đúng lúc ấy ông bật kêu lên một tiếng lo lắng. Nằm dưới đất bên cạnh ghế là một gói nhỏ hình bầu dục, gói kỹ và dán nhãn cẩn thận như ở quầy hiệu thuốc. Nó chẳng thể là gì khác ngoài một bánh xà phòng, và rõ ràng nó đã rơi ra khỏi túi áo khoác của chàng trai khi anh ta ném mình xuống ghế.

Một thoáng sau, Gót-xbi đã vội vã chạy dọc lối đi mờ mịt bóng chiều, lo lắng tìm kiếm một bóng người trẻ tuổi mặc áo khoác sáng màu. Ông gần như đã bỏ cuộc thì trông thấy người mình đang đuổi theo đứng ngập ngừng bên mép đường xe ngựa, rõ ràng đang phân vân không biết nên băng qua công viên hay đi về phía những vỉa hè nhộn nhịp của phố Nai-brít. Thấy Gót-xbi gọi mình, anh ta quay phắt lại, vẻ thù địch đề phòng.

— Nhân chứng quan trọng cho tính xác thực của câu chuyện của cậu đã xuất hiện rồi đây. — Gót-xbi nói, chìa bánh xà phòng ra. — Chắc nó tuột khỏi túi áo khoác lúc cậu ngồi xuống ghế. Cậu đi rồi tôi mới thấy nó dưới đất. Cậu thứ lỗi cho sự nghi ngờ của tôi, nhưng bề ngoài mọi sự quả thật bất lợi cho cậu. Giờ tôi đã viện đến lời khai của bánh xà phòng, thì tôi nghĩ mình phải tuân theo phán quyết của nó. Nếu một đồng tiền vàng cho vay có ích gì cho cậu...

Chàng trai vội vàng xoá tan mọi nghi ngờ về chuyện ấy bằng cách nhét ngay đồng tiền vào túi.

— Đây là danh thiếp có địa chỉ của tôi. — Gót-xbi nói tiếp. — Trong tuần này ngày nào trả tiền cũng được. Và đây là bánh xà phòng. Đừng đánh mất nó nữa nhé, nó là một người bạn tốt của cậu đấy.

— May mà ông tìm thấy nó. — Chàng trai nói.

Rồi giọng nghẹn lại, anh ta lắp bắp được một hai lời cảm ơn và cắm đầu chạy về phía phố Nai-brít.

— Tội nghiệp thằng bé, suýt nữa thì nó oà khóc. — Gót-xbi tự nhủ. — Mà cũng chẳng lạ. Được thoát khỏi cảnh khốn đốn ấy hẳn là nhẹ nhõm lắm. Đây là bài học cho mình, đừng có quá khôn ngoan mà phán xét theo bề ngoài.

Khi Gót-xbi đi ngược trở lại qua chiếc ghế nơi màn kịch nhỏ vừa diễn ra, ông thấy một ông già đang lục lọi, ngó nghiêng dưới gầm ghế và khắp xung quanh. Ông nhận ra đó là người ngồi cạnh mình lúc trước.

— Ông đánh rơi gì à? — Ông hỏi.

— Vâng, thưa ông. Một bánh xà phòng.

— Hết —