Liêu Trai: Tiên Hà cầu cơ

Ở Trường Sơn có công tử họ Vương, tên Thụy Đình, biết cầu cơ để bói.

Vị thần giáng cơ tự xưng là Hà tiên, đệ tử của Thuần Dương tổ sư. Có người lại bảo đó chính là con hạc mà Lã tổ vẫn cưỡi.

Mỗi lần giáng cơ, tiên thường cùng mọi người bàn văn, làm thơ. Quan thái sử Lý Chất Quân thờ tiên làm thầy. Tiên chấm sửa bài vở cho ông bằng bút son, lời phê lý lẽ mạch lạc, rõ ràng. Thái sử luyện văn thành tài, phần lớn nhờ công của Hà tiên. Vì thế các văn sĩ nhiều người theo về thờ tiên.

Có điều, khi người ta nhờ quyết những việc khó, tiên phần nhiều chỉ căn cứ vào lẽ phải mà nói, chứ ít khi bàn chuyện may rủi.

Năm Tân Mùi, quan học chính họ Chu về Tế Nam khảo hạch học trò. Thi xong, các bạn xin tiên đoán thứ hạng. Hà tiên đòi xem bài thi, rồi phê bình từng bài một.

Trong đám ngồi đó, có người chơi thân với chàng Lý Biện ở Nhạc Lăng. Lý vốn là kẻ sĩ ham học, suy nghĩ sâu sắc, ai cũng đặt nhiều hy vọng. Người ấy bèn lấy bài văn của Lý ra, xin tiên xem hộ.

Cơ phê:

"Hạng nhất."

Một lúc sau, cơ lại viết:

"Vừa rồi chấm bài Lý sinh là căn cứ vào văn mà định. Nhưng vận khí người này rất u ám, lẽ ra sắp phải chịu đòn roi. Lạ thay! Văn chương với vận số không khớp nhau. Hay là quan học chính không xét văn chăng? Các vị đợi một chút, để ta thử đi xem sao."

Chốc lát, cơ lại viết:

"Ta vừa tới dinh quan học chính, thấy quan đang bộn bề công việc, chẳng mấy lo nghĩ tới chuyện văn chương. Mọi việc đều giao cho sáu bảy người khách trong phủ. Trong đám ấy có kẻ là giám sinh mua bằng tiền. Kiếp trước họ không có chút căn cơ nào, quá nửa là những hồn lang thang từ cõi ngạ quỷ, đi xin ăn khắp bốn phương. Họ từng ở trong ngục tối tám trăm năm, tinh khí của đôi mắt đã hư hao. Cũng như người ở lâu trong hang, chợt bước ra, thì trời đất đổi màu, chẳng nhìn ra cái gì cho đúng. Trong số đó chỉ có một hai người kiếp trước làm người, nhưng chia phòng chấm bài, e là bài không rơi đúng vào tay họ."

Mọi người hỏi có cách gì cứu vãn. Cơ viết:

"Cách ấy thực tế lắm, ai cũng biết, cần gì phải hỏi?"

Mọi người hiểu ý, bèn báo cho Lý biết. Lý sợ, đem bài văn tới nhờ quan thái sử Tôn Tử Vị xem, lại kể cả lời điềm báo. Thái sử khen văn chàng, rồi giải bớt mối lo cho chàng. Lý nghĩ thái sử là bậc thầy văn chương trong thiên hạ, lòng càng vững, không để tâm tới lời cơ nữa.

Về sau công bố kết quả, Lý vậy mà bị xếp hạng tư.

Thái sử kinh ngạc lắm, lấy bài văn ra đọc lại, thật chẳng tìm được một chỗ nào đáng chê. Ông phê rằng:

"Quan học chính Thạch Môn xưa nay có tiếng về văn chương, quyết không lú lẫn đến thế. Ắt là do một gã say rượu trong phủ, đến chấm câu cũng không biết, đã làm ra chuyện này."

Từ đó mọi người càng phục sự linh thiêng của Hà tiên, cùng đốt hương khấn tạ.

Cơ viết:

"Lý sinh chớ vì một lúc bị khuất mà mang lòng xấu hổ. Hãy chép bài thi ấy ra thật nhiều bản, phô bày cho rộng khắp, sang năm có thể được hạng ưu."

Lý làm đúng như lời dạy.

Lâu dần, trong dinh quan học chính cũng nghe biết chuyện. Quan treo bảng, đặc biệt an ủi chàng.

Sang năm sau, quả nhiên chàng đứng vào hàng đầu bảng. Sự linh ứng của Hà tiên là như thế đấy.

— Hết —