Người lạ trên chuyến tàu đêm

Toa tàu đã chật kín từ ga Can-nơ. Người ta chuyện trò, ai cũng quen ai. Khi tàu đi qua Ta-ra-xcông, có người nói: "Ở đây hay có án mạng lắm." Thế là người ta bắt đầu bàn về tên sát nhân bí ẩn không sao bắt được, kẻ đã hai năm nay thỉnh thoảng lại lấy mạng một hành khách. Ai cũng đoán, ai cũng góp ý. Các bà rùng mình nhìn ra màn đêm tối mịt sau ô kính, sợ bỗng thấy một cái đầu đàn ông hiện ra ở cửa toa. Rồi người ta thi nhau kể những chuyện rùng rợn về những cuộc chạm trán xấu, những lần ngồi đối diện với kẻ điên trên tàu tốc hành, những giờ phải ngồi trước mặt một nhân vật đáng ngờ.

Ông nào cũng có một giai thoại làm rạng danh mình, ông nào cũng từng doạ cho khiếp, quật ngã và trói gô một kẻ gian nào đó trong những hoàn cảnh bất ngờ, với sự bình tĩnh và gan dạ đáng phục. Một ông bác sĩ, mùa đông nào cũng xuống miền Nam, đến lượt mình cũng muốn kể một chuyện:

— Tôi thì chưa bao giờ có dịp thử lòng can đảm của mình trong một vụ như thế. Nhưng tôi từng quen một người đàn bà, một bệnh nhân của tôi, nay đã mất, người đã gặp một chuyện kỳ lạ nhất đời, mà cũng bí ẩn và cảm động nhất.

Đó là một người Nga, nữ bá tước Ma-ri Ba-ra-nốp, một bà lớn quyền quý, đẹp tuyệt trần. Các vị biết phụ nữ Nga đẹp thế nào rồi đấy, ít ra là trong mắt chúng ta họ đẹp thế nào, với chiếc mũi thanh, cái miệng tinh tế, đôi mắt gần nhau, một màu khó tả, xanh xám, và vẻ duyên dáng lạnh lùng, hơi khắc nghiệt! Họ có cái gì vừa ác vừa quyến rũ, vừa kiêu kỳ vừa dịu dàng, vừa âu yếm vừa nghiêm khắc, thật mê hồn đối với một người Pháp. Mà thật ra, có lẽ chỉ vì khác giống người và khác dáng vẻ mà tôi thấy ở họ nhiều điều đến thế.

Mấy năm nay, bác sĩ của bà thấy bà có nguy cơ mắc bệnh phổi, và cố thuyết phục bà xuống miền Nam nước Pháp. Nhưng bà khăng khăng không chịu rời Pê-téc-bua. Cuối cùng mùa thu năm ngoái, thấy bà đã hết cách cứu chữa, ông bác sĩ báo cho người chồng, và ông này lập tức ra lệnh cho vợ đi Măng-tông.

Bà lên tàu, một mình một khoang, đám gia nhân ngồi một khoang khác. Bà ngồi sát cửa toa, hơi buồn, ngắm những cánh đồng và những ngôi làng lướt qua, cảm thấy mình thật lẻ loi, thật bị bỏ rơi giữa cuộc đời, không con cái, gần như chẳng có người thân, với một người chồng đã hết yêu, kẻ ném bà tới tận cùng thế giới mà chẳng đi cùng, như người ta tống một gã đầy tớ ốm vào nhà thương.

Tới mỗi ga, người đầy tớ I-van của bà lại tới hỏi xem bà chủ có thiếu gì không. Đó là một gia nhân già tận tuỵ mù quáng, sẵn sàng thi hành mọi mệnh lệnh bà đưa ra.

Đêm xuống, đoàn tàu lao đi hết tốc lực. Bà không ngủ được, thần kinh căng thẳng tột độ. Bỗng bà nảy ra ý định đếm số tiền chồng đưa cho vào phút chót, bằng vàng Pháp. Bà mở chiếc túi nhỏ, đổ dòng kim loại lấp lánh xuống lòng.

Nhưng đột nhiên một luồng gió lạnh tạt vào mặt bà. Ngạc nhiên, bà ngẩng đầu lên. Cửa toa vừa mở ra. Nữ bá tước Ma-ri cuống cuồng ném một tấm khăn choàng lên đống tiền vương trên váy, rồi chờ đợi. Vài giây trôi qua, rồi một người đàn ông xuất hiện, đầu trần, tay bị thương, thở hổn hển, mặc lễ phục dạ hội. Anh ta đóng cửa lại, ngồi xuống, nhìn người ngồi cạnh bằng đôi mắt sáng rực, rồi lấy khăn tay quấn cổ tay đang chảy máu.

Người thiếu phụ thấy mình như sắp ngất vì sợ. Chắc chắn người này đã thấy bà đếm vàng, và anh ta tới để cướp của, giết người.

Anh ta vẫn nhìn bà chằm chằm, thở dốc, mặt co giật, hẳn sắp sửa nhảy xổ vào bà.

Anh ta đột ngột nói:

— Thưa bà, xin bà đừng sợ!

Bà không đáp, không mở miệng nổi, nghe tim mình đập thình thịch và tai mình ù đi.

Anh ta nói tiếp:

— Tôi không phải kẻ gian, thưa bà.

Bà vẫn không nói gì, nhưng bà bất giác khép hai đầu gối lại, và số vàng bắt đầu chảy xuống tấm thảm như nước chảy từ máng xối.

Người đàn ông ngạc nhiên nhìn dòng suối kim loại ấy, rồi bỗng cúi xuống nhặt.

Bà hoảng loạn đứng dậy, hất cả gia tài xuống đất, rồi chạy tới cửa toa định lao xuống đường ray. Nhưng anh ta hiểu bà sắp làm gì, lao tới, ôm lấy bà, ép bà ngồi xuống, rồi giữ chặt cổ tay bà:

— Xin bà nghe tôi nói, thưa bà. Tôi không phải kẻ gian, và bằng chứng là tôi sẽ nhặt số tiền này trả lại bà. Nhưng tôi là một người đã hết đường, một người đã chết, nếu bà không giúp tôi vượt qua biên giới. Tôi không thể nói gì thêm. Một giờ nữa chúng ta sẽ tới ga cuối cùng của nước Nga. Một giờ hai mươi phút nữa chúng ta sẽ vượt qua ranh giới đế quốc. Nếu bà không cứu tôi, tôi sẽ chết. Thế nhưng, thưa bà, tôi chẳng giết ai, chẳng cướp gì, chẳng làm điều gì trái với danh dự. Điều đó tôi xin thề với bà. Tôi không thể nói gì thêm.

Rồi quỳ xuống, anh nhặt vàng, nhặt cả dưới gầm ghế, tìm cả những đồng cuối cùng lăn ra xa. Rồi khi chiếc túi da nhỏ đã đầy trở lại, anh trao nó cho người ngồi cạnh, chẳng nói thêm lời nào, và trở về ngồi ở góc bên kia toa.

Cả hai không ai nhúc nhích nữa. Bà ngồi bất động và câm lặng, vẫn còn lả đi vì kinh hãi, nhưng dần dần dịu lại. Còn anh thì không một cử chỉ, không một động đậy. Anh ngồi thẳng, mắt nhìn chằm chằm phía trước, mặt tái nhợt, như thể đã chết. Thỉnh thoảng bà lại vụt liếc nhìn anh rồi vội quay đi. Đó là một người đàn ông chừng ba mươi tuổi, rất đẹp trai, có đủ dáng dấp của một nhà quý tộc.

Đoàn tàu lao qua bóng tối, ném vào màn đêm những tiếng còi xé ruột, đôi khi chậm lại, rồi lại lao đi hết tốc lực. Nhưng bỗng nó dịu bước, huýt còi mấy lần rồi dừng hẳn.

I-van xuất hiện ở cửa toa để nhận lệnh. Nữ bá tước Ma-ri nhìn lần cuối người bạn đường kỳ lạ, rồi nói với người đầy tớ, giọng run run mà dứt khoát:

— I-van, anh quay về với ông bá tước đi, ta không cần anh nữa.

Người đầy tớ sững sờ, mắt mở to. Ông lắp bắp:

— Nhưng... thưa bà chủ.

Bà nói tiếp:

— Không, anh không đi nữa, ta đã đổi ý. Ta muốn anh ở lại nước Nga. Đây, tiền để anh về. Đưa ta mũ và áo khoác của anh.

Người đầy tớ già bàng hoàng bỏ mũ, đưa áo khoác, vẫn vâng lời không đáp, vì đã quen với những ý muốn bất chợt và những ý thích không gì cưỡng nổi của chủ nhân. Rồi ông đi, nước mắt lưng tròng.

Đoàn tàu lại chạy, lao về phía biên giới.

Bấy giờ nữ bá tước Ma-ri nói với người ngồi cạnh:

— Những thứ này là của ông, thưa ông. Từ giờ ông là I-van, người đầy tớ của tôi. Tôi chỉ đặt một điều kiện cho việc tôi làm: ông sẽ không bao giờ nói với tôi, không nói với tôi một lời nào, dù là để cảm ơn hay vì bất cứ điều gì.

Người lạ cúi đầu, không nói một lời.

Chẳng bao lâu tàu lại dừng, và những viên chức mặc đồng phục lên khám tàu. Nữ bá tước đưa giấy tờ cho họ, rồi chỉ người đàn ông ngồi ở cuối toa:

— Đây là người đầy tớ I-van của tôi, còn đây là hộ chiếu của anh ta.

Đoàn tàu lại lên đường.

Suốt đêm, hai người ngồi đối diện nhau, cả hai cùng câm lặng.

Sáng ra, khi tàu dừng ở một ga nước Đức, người lạ bước xuống. Rồi đứng ở cửa toa, anh nói:

— Xin bà thứ lỗi cho tôi đã phá lời hứa. Nhưng tôi đã làm bà mất người đầy tớ, thì tôi phải thay anh ta là lẽ phải. Bà có cần gì không ạ?

Bà lạnh lùng đáp:

— Ông đi gọi cô hầu phòng của tôi.

Anh đi gọi. Rồi biến mất.

Mỗi lần bà xuống quán ăn ở nhà ga, bà lại thấy anh từ xa đang nhìn bà. Rồi họ tới Măng-tông.

Ông bác sĩ im lặng một giây, rồi kể tiếp:

— Một hôm, khi tôi đang tiếp bệnh nhân trong phòng khám, tôi thấy một chàng trai cao lớn bước vào và nói với tôi:

"Thưa bác sĩ, tôi tới để hỏi thăm tin tức của nữ bá tước Ma-ri Ba-ra-nốp. Tuy bà không biết tôi, nhưng tôi là bạn của chồng bà."

Tôi đáp:

"Bà ấy không qua khỏi đâu. Bà ấy sẽ không trở về nước Nga nữa."

Thế là người đàn ông ấy đột nhiên bật khóc nức nở, rồi đứng dậy đi ra, loạng choạng như một người say.

Ngay tối hôm ấy, tôi báo cho nữ bá tước biết có một người lạ đã tới hỏi tôi về sức khoẻ của bà. Bà có vẻ xúc động và kể cho tôi nghe toàn bộ câu chuyện mà tôi vừa kể với các vị. Bà nói thêm:

"Người đàn ông mà tôi không quen biết ấy giờ cứ đi theo tôi như hình với bóng. Lần nào ra ngoài tôi cũng gặp anh ta. Anh ta nhìn tôi một cách lạ lùng, nhưng chưa bao giờ nói với tôi một lời."

Bà ngẫm nghĩ, rồi nói thêm:

"Ông xem này, tôi cá là anh ta đang ở dưới cửa sổ."

Bà rời chiếc ghế nằm, tới vén rèm và chỉ cho tôi thấy quả thật chính người đàn ông đã tới tìm tôi, đang ngồi trên một chiếc ghế đá ngoài đường dạo, mắt ngước nhìn lên khách sạn. Anh ta thấy chúng tôi, đứng dậy và bỏ đi, không ngoái lại lấy một lần.

Từ đó, tôi được chứng kiến một điều lạ lùng và đau xót, mối tình câm lặng của hai con người không hề quen biết nhau.

Anh yêu bà với lòng tận tuỵ của một con vật được cứu sống, biết ơn và trung thành tới chết. Ngày nào anh cũng tới hỏi tôi: "Bà ấy thế nào rồi?", vì hiểu rằng tôi đã đoán ra. Và anh khóc thảm thiết mỗi khi thấy bà đi qua, mỗi ngày một yếu hơn, một xanh xao hơn.

Bà bảo tôi:

"Tôi chỉ nói với con người kỳ lạ ấy đúng một lần, vậy mà tôi có cảm giác như đã quen anh ta hai mươi năm."

Và khi họ gặp nhau, bà chào lại anh với một nụ cười nghiêm trang và đằm thắm. Tôi cảm thấy bà hạnh phúc. Bà vốn bị bỏ rơi đến thế, lại biết mình sắp chết, vậy mà tôi cảm thấy bà hạnh phúc vì được yêu như thế, với lòng kính trọng và sự bền bỉ ấy, với chất thơ thái quá ấy, với lòng tận tuỵ sẵn sàng làm mọi thứ ấy. Thế nhưng, trung thành với sự cố chấp của một tâm hồn cuồng nhiệt, bà vẫn tuyệt vọng từ chối tiếp anh, từ chối biết tên anh, từ chối nói chuyện với anh. Bà bảo: "Không, không, như thế sẽ làm hỏng tình bạn kỳ lạ này. Chúng tôi phải mãi là người xa lạ với nhau."

Còn anh, chắc chắn anh cũng là một thứ Đông Ki-sốt, vì anh chẳng làm gì để đến gần bà. Anh muốn giữ tới cùng lời hứa vô lý là không bao giờ nói với bà, lời hứa anh đã đưa ra trên toa tàu.

Nhiều lần, trong những giờ dài yếu mệt, bà rời chiếc ghế nằm, tới hé rèm xem anh có ở đó không, dưới cửa sổ của bà. Và khi đã thấy anh, vẫn ngồi bất động trên chiếc ghế đá, bà quay vào nằm xuống, môi mỉm cười.

Bà mất vào một buổi sáng, khoảng mười giờ. Khi tôi ra khỏi khách sạn, anh đi về phía tôi, mặt thất thần. Anh đã biết tin.

"Tôi muốn được nhìn bà ấy một giây, trước mặt ông."

Tôi khoác tay anh và quay vào.

Khi đứng trước giường người chết, anh nắm lấy tay bà và hôn một nụ hôn dài vô tận, rồi chạy vụt đi như một kẻ mất trí.

Ông bác sĩ lại im lặng, rồi nói tiếp:

— Đấy, chắc chắn đó là chuyện phiêu lưu trên tàu hoả kỳ lạ nhất mà tôi biết. Cũng phải nói rằng đàn ông đúng là một lũ gàn dở.

Một người đàn bà khẽ thì thầm:

— Hai con người ấy không điên như ông tưởng đâu... Họ là... Họ là...

Nhưng bà không nói tiếp được nữa, vì bà khóc nhiều quá. Người ta đổi sang chuyện khác cho bà nguôi đi, nên chẳng ai biết bà định nói gì.

— Hết —