Người lính đào ngũ

Tối hôm ấy, bác thợ rèn to lớn Lo-ri ở Xanh Ma-ri ô Min không vui.

Thường ngày, lò rèn vừa tắt, mặt trời vừa lặn, bác lại ngồi xuống chiếc ghế dài trước cửa, tận hưởng cái mỏi mệt dễ chịu mà sức nặng của công việc và của ngày nóng nực đem lại. Trước khi cho thợ học việc về, bác uống với họ vài hớp dài bia mát, vừa uống vừa nhìn công nhân các nhà máy tan ca. Nhưng tối ấy, ông lão ở lì trong lò rèn tới tận giờ ngồi vào bàn ăn, mà vào ăn cũng như miễn cưỡng. Bà vợ già nhìn chồng mà nghĩ:

"Ông ấy làm sao thế nhỉ? Hay ông ấy nhận được tin dữ gì từ trung đoàn mà không muốn nói với mình? Có khi thằng cả ốm..."

Nhưng bà chẳng dám hỏi, chỉ lo bảo ba đứa nhỏ tóc vàng như bông lúa cháy nắng im lặng. Chúng đang cười rúc rích quanh bàn, nhai rau ráu một đĩa củ cải đen trộn kem.

Cuối cùng bác thợ rèn giận dữ đẩy đĩa ra:

— Chà! Đồ khốn! Chà! Quân đểu cáng!...

— Ông giận ai thế, ông Lo-ri?

Bác bùng lên:

— Tôi giận năm sáu thằng ranh từ sáng tới giờ cứ nghênh ngang ngoài phố trong bộ quân phục lính Pháp, khoác tay bá cổ với bọn Ba-vi-e... Lại là cái bọn đã... chúng nó nói thế nào nhỉ... đã chọn quốc tịch Phổ... Ngày nào cũng thấy lũ An-dát giả hiệu ấy trở về!... Người ta đã cho chúng nó uống bùa mê gì không biết?

Bà mẹ cố bênh họ:

— Biết làm sao được, ông ơi, đâu phải tại hết mấy đứa trẻ ấy... Cái xứ An-giê-ri châu Phi nơi người ta đưa chúng nó sang xa xôi quá!... Bên ấy chúng nó nhớ nhà, và cám dỗ được về, được thôi đi lính, mạnh lắm.

Lo-ri đấm mạnh xuống bàn:

— Câm đi, bà! Đàn bà các người chẳng hiểu gì cả. Cứ sống mãi với con, chỉ vì con, các người thu nhỏ mọi thứ bằng tầm đứa nhóc của mình. Còn tôi, tôi bảo bà, những thằng ấy là đồ khốn, đồ phản bội, đồ hèn mạt hạng bét. Và nếu chẳng may thằng Crít-xti-ăng nhà mình mà làm cái việc đê tiện như thế, thì thật như tôi tên là Gioóc-giơ Lo-ri và đã đi lính kỵ binh nước Pháp bảy năm, tôi sẽ đâm thanh gươm của tôi xuyên qua người nó.

Và dữ tợn, nửa đứng nửa ngồi, bác thợ rèn chỉ vào thanh gươm dài của lính kỵ treo trên tường, ngay dưới bức chân dung con trai, một bức chân dung lính Du-a vẽ bên châu Phi. Nhưng nhìn khuôn mặt người An-dát hiền lành ấy, đen sạm nắng, giữa những mảng trắng, những mảng nhoà mà màu sắc rực rỡ để lại dưới ánh sáng gắt, bác bỗng dịu lại, và bật cười.

— Mình cũng dở hơi thật, tự làm mình nóng mặt... Làm như thằng Crít-xti-ăng nhà mình lại có thể nghĩ tới chuyện thành dân Phổ, nó đã hạ khối thằng Phổ trong chiến tranh cơ mà!...

Vui trở lại nhờ ý nghĩ ấy, ông lão ăn nốt bữa tối vui vẻ, rồi đi ngay ra quán Thành Xtơ-rát-bua làm vài vại bia.

Giờ thì bà Lo-ri già chỉ có một mình. Sau khi cho ba đứa nhỏ tóc vàng đi ngủ, nghe chúng ríu rít ở phòng bên như một tổ chim sắp ngủ, bà cầm đồ khâu, ngồi mạng áo trước cửa, phía nhìn ra vườn. Chốc chốc bà lại thở dài và nghĩ thầm:

"Ừ thì cứ cho là thế. Chúng nó là đồ hèn, đồ phản bội... nhưng dù sao đi nữa! Mẹ chúng nó hẳn sung sướng lắm khi được thấy chúng nó về."

Bà nhớ lại cái thời con bà, trước khi đi lính, vẫn ở đây, vào đúng giờ này trong ngày, đang chăm mảnh vườn nhỏ. Bà nhìn cái giếng nơi nó vẫn tới múc nước đầy bình tưới, mặc áo bờ lu, tóc dài, mái tóc đẹp mà người ta đã cắt đi khi nó vào lính Du-a...

Bỗng bà giật mình. Cánh cửa nhỏ cuối vườn, cửa mở ra cánh đồng, vừa hé ra. Chó không sủa. Vậy mà người vừa bước vào lại lén lút men theo tường như kẻ trộm, luồn qua giữa những tổ ong...

— Con chào mẹ!

Crít-xti-ăng của bà đứng trước mặt bà, quân phục xốc xếch, xấu hổ, bối rối, lưỡi líu lại. Cái thằng khốn khổ đã về quê cùng bọn kia, và suốt một tiếng đồng hồ nay nó lảng vảng quanh nhà, đợi bố đi ra mới dám vào. Bà muốn mắng nó, nhưng chẳng đủ can đảm. Đã lâu lắm rồi bà không được thấy nó, ôm nó! Rồi nó đưa ra bao lý lẽ hay ho: nó nhớ quê, nhớ lò rèn, nhớ nhà, chẳng muốn sống mãi xa mọi người. Thêm nữa kỷ luật đã khắt khe hơn, mà đồng đội thì gọi nó là "thằng Phổ" vì giọng An-dát của nó. Nó nói gì bà cũng tin. Bà chỉ cần nhìn nó là tin. Vừa trò chuyện, hai mẹ con vừa vào gian dưới nhà. Mấy đứa nhỏ thức giấc chạy ào ra, chân đất, mặc áo ngủ, để ôm anh cả. Người ta muốn cho nó ăn, nhưng nó không đói. Nó chỉ khát, khát mãi, và nó uống từng ngụm nước lớn chồng lên bao nhiêu vòng bia và vang trắng nó đã tự đãi mình từ sáng ở quán rượu.

Nhưng có tiếng ai đi trong sân. Bác thợ rèn về.

— Crít-xti-ăng, bố con về đấy. Mau, trốn đi, để mẹ còn kịp nói với bố, giải thích với bố...

Rồi bà đẩy nó ra sau cái lò sưởi lớn bằng sành, rồi lại ngồi khâu, tay run run. Khốn nỗi, chiếc mũ lính Du-a vẫn để trên bàn, và đó là thứ đầu tiên Lo-ri nhìn thấy khi bước vào. Mặt bà mẹ tái nhợt, vẻ lúng túng của bà... bác hiểu hết.

Bác nói, giọng khủng khiếp:

— Thằng Crít-xti-ăng ở đây!...

Rồi giật thanh gươm xuống bằng một cử chỉ điên cuồng, bác lao về phía lò sưởi, nơi người lính Du-a đang nép mình, mặt tái mét, tỉnh hẳn rượu, tựa vào tường cho khỏi ngã.

Bà mẹ lao vào giữa hai người:

— Ông Lo-ri, ông Lo-ri, đừng giết nó... Chính tôi đã viết thư bảo nó về, bảo là ông cần nó ở lò rèn...

Bà níu chặt lấy tay chồng, lê lết, nức nở. Trong bóng tối căn phòng của chúng, lũ trẻ kêu khóc khi nghe những giọng nói đầy giận dữ và nước mắt ấy, đổi khác tới mức chúng không nhận ra nữa... Bác thợ rèn dừng lại, nhìn vợ:

— À! Chính bà bảo nó về... Thế thì được, cho nó đi ngủ. Mai tôi sẽ xem phải làm gì.

Hôm sau, Crít-xti-ăng thức dậy sau một giấc ngủ nặng nề đầy ác mộng và những nỗi kinh hoàng vô cớ, thấy mình nằm trong căn phòng thời thơ ấu. Qua những ô kính nhỏ viền chì, có giàn hoa bia đang nở vắt ngang, nắng đã lên cao và nóng. Dưới nhà, những chiếc búa đã vang trên đe... Bà mẹ ngồi bên giường. Bà không rời nó suốt đêm, vì sợ cơn giận của chồng. Ông lão cũng chẳng đi ngủ. Tới sáng ông cứ đi khắp nhà, khóc, thở dài, mở tủ rồi đóng tủ. Và giờ ông bước vào phòng con trai, nghiêm trang, ăn mặc như sắp đi xa, xà cạp cao, mũ rộng vành, cây gậy leo núi chắc chắn bịt sắt ở đầu. Ông đi thẳng tới giường:

— Nào, dậy!... Dậy đi!

Chàng trai hơi ngượng, định lấy bộ quân phục lính Du-a.

Người cha nghiêm khắc nói:

— Không, không phải cái ấy...

Bà mẹ rụt rè:

— Nhưng ông ơi, nó chẳng có bộ nào khác.

— Đưa nó quần áo của tôi... Tôi không cần tới nữa.

Trong khi đứa con mặc quần áo, Lo-ri cẩn thận gấp bộ quân phục, chiếc áo ngắn, cái quần ống rộng màu đỏ, rồi gói lại, và đeo vào cổ cái ống sắt tây đựng giấy đi đường...

Xong ông bảo:

— Giờ thì xuống thôi.

Cả ba người xuống lò rèn chẳng nói với nhau một lời... Ống bễ phì phò. Mọi người đang làm việc. Thấy lại cái lán rộng mở toang mà ở bên kia nó nhớ biết bao, người lính Du-a nhớ lại tuổi thơ, nhớ mình đã chơi ở đây bao lâu giữa hơi nóng của con đường và những tia lửa lò rèn lấp lánh trong bụi than đen. Một cơn trìu mến trào dâng, nó thèm được bố tha thứ. Nhưng mỗi lần ngẩng lên, nó lại gặp một ánh mắt không lay chuyển.

Cuối cùng bác thợ rèn quyết định lên tiếng:

— Con trai, đây là cái đe, đây là đồ nghề... tất cả là của con... Cả cái này nữa!

Ông vừa nói thêm vừa chỉ cho nó mảnh vườn nhỏ mở ra ở cuối kia, đầy nắng và ong, trong khung cửa ám khói...

— Mấy tổ ong, giàn nho, ngôi nhà, tất cả thuộc về con... Con đã hy sinh danh dự của mình vì những thứ này, thì ít ra con cũng phải giữ lấy chúng... Giờ con là chủ ở đây... Còn bố, bố đi... Con còn nợ nước Pháp năm năm, bố sẽ trả thay con.

Bà già tội nghiệp kêu lên:

— Ông Lo-ri, ông Lo-ri, ông đi đâu?

Đứa con van xin:

— Bố ơi!...

Nhưng bác thợ rèn đã đi rồi, bước những bước dài, không ngoảnh lại...

Ở Xi-đi Ben A-bét, tại trại tân binh của trung đoàn lính Du-a số ba, từ mấy hôm nay có một người lính tình nguyện năm mươi lăm tuổi.

— Hết —