Những ngày lễ Giáng sinh

Ê-go chấm ngòi bút vào lọ mực, hỏi:

— Viết gì đây?

Bà Va-xi-li-xa đã bốn năm nay không được gặp con gái. Cô con gái Ê-phi-mi-a, cưới xong thì theo chồng lên Pê-téc-bua, gửi về hai lá thư, rồi sau đó bặt tăm như đá chìm đáy nước, chẳng có lấy một tin. Bà cụ dù là vắt sữa bò lúc rạng sáng, nhóm lò sưởi, hay thiu thiu ngủ ban đêm, cũng chỉ nghĩ một điều: không biết Ê-phi-mi-a ở trên ấy ra sao, còn sống hay không. Phải gửi một lá thư, nhưng ông cụ thì không biết viết, mà nhờ thì chẳng biết nhờ ai.

Nhưng rồi mùa lễ Giáng sinh đến, và bà Va-xi-li-xa không chịu được nữa, bèn đến quán rượu tìm Ê-go, em trai bà chủ quán. Từ hồi đi lính về, anh ta cứ ở lì trong nhà, tức là trong quán rượu, chẳng làm gì cả. Người ta bảo anh ta viết thư rất giỏi, nếu được trả tiền đàng hoàng. Bà Va-xi-li-xa nói chuyện với chị bếp ở quán, rồi với bà chủ, rồi với chính Ê-go. Hai bên thoả thuận giá mười lăm xu.

Và giờ đây, hôm ấy là ngày thứ hai của lễ, trong gian bếp của quán rượu, Ê-go ngồi bên bàn, tay cầm bút. Bà Va-xi-li-xa đứng trước mặt anh ta, đăm chiêu, nét mặt lo âu và buồn khổ. Đi cùng bà có cả ông Pi-ốt, ông lão của bà, người rất gầy, cao, cái đầu hói nâu bóng. Ông đứng nhìn thẳng về phía trước, bất động, như một người mù. Trên bếp, trong chiếc nồi, thịt lợn đang rán, xèo xèo, phì phì, như thể còn đang nói: "Phù phù phù." Trong bếp ngột ngạt.

Ê-go lại hỏi:

— Viết gì đây?

Bà Va-xi-li-xa nhìn anh ta, vẻ giận dỗi và ngờ vực:

— Viết gì à! Đừng có giục! Anh viết có phải không công đâu, có tiền đấy! Thôi, viết đi. Kính gửi con rể thân yêu của chúng tôi là An-đrây Khri-xan-phư-tsơ, và đứa con gái yêu quý duy nhất của chúng tôi là Ê-phi-mi-a Pê-trốp-na, cha mẹ cúi đầu gửi lời thương yêu, và chúc phúc cho các con đời đời bền vững.

— Xong. Nói tiếp đi.

— Lại còn chúc mừng các con nhân lễ Chúa Giáng sinh. Chúng tôi vẫn sống khoẻ mạnh, cũng cầu chúc các con được như thế, nhờ ơn Chúa… vua trên trời.

Bà Va-xi-li-xa ngẫm nghĩ và đưa mắt nhìn ông lão.

Bà nhắc lại rồi bật khóc:

— Cũng cầu chúc các con được như thế, nhờ ơn Chúa… vua trên trời…

Bà không nói thêm được gì nữa. Thế mà trước kia, những đêm nằm nghĩ ngợi, bà tưởng như có viết đến mười lá thư cũng không hết chuyện. Từ ngày con gái theo chồng đi, bao nhiêu nước đã chảy ra biển. Hai ông bà già sống như trẻ mồ côi, đêm đêm thở dài nặng nhọc, như thể đã chôn con gái rồi. Mà trong thời gian ấy, ở làng đã xảy ra bao nhiêu chuyện, bao nhiêu đám cưới, bao nhiêu đám ma! Những mùa đông dài biết bao! Những đêm dài biết bao!

Ê-go cởi khuy áo gi-lê, nói:

— Nóng quá! Chắc phải đến bảy chục độ. Còn gì nữa?

Hai ông bà im lặng.

Ê-go hỏi:

— Con rể bà làm gì ở trên ấy?

Ông lão đáp bằng giọng yếu ớt:

— Nó đi lính về, anh biết đấy. Nó về cùng một đợt với anh. Trước là lính, bây giờ thì, ấy, ở Pê-téc-bua, làm ở nhà chữa bệnh bằng nước. Ông bác sĩ chữa cho người ốm bằng nước. Thế thì nó, ấy, làm người gác cổng cho ông bác sĩ.

Bà cụ lấy trong chiếc khăn tay ra một lá thư:

— Đây có viết đây này… Thư của Ê-phi-mi-a đấy, nhận từ đời nào rồi chẳng biết. Có khi chúng nó chẳng còn trên đời nữa ấy chứ.

Ê-go nghĩ ngợi một chút, rồi bắt đầu viết rất nhanh.

Anh ta viết: "Vào thời điểm hiện tại, bởi số mệnh của quý vị đã tự định đoạt cho bản thân con đường binh nghiệp, nên chúng tôi khuyên quý vị hãy giở xem Điều lệnh về các Hình thức Kỷ luật và Luật Hình sự của Bộ Quân vụ, và quý vị sẽ thấy trong Luật ấy sự văn minh hoá của các Cấp bậc thuộc Bộ Quân vụ."

Anh ta vừa viết vừa đọc to những gì đã viết, còn bà Va-xi-li-xa thì nghĩ xem nên viết gì: rằng năm ngoái túng thiếu thế nào, bánh mì không đủ ăn đến tận mùa lễ, phải bán con bò. Phải xin ít tiền, phải viết rằng ông lão hay đau ốm, và chắc chẳng bao lâu nữa sẽ về với Chúa… Nhưng nói những điều ấy thành lời thế nào đây? Nói gì trước, nói gì sau?

Ê-go viết tiếp: "Xin lưu ý tới quyển năm của Bộ Quân lệnh. Người lính là một Danh xưng chung, Lừng lẫy. Người lính là danh xưng cho từ vị Đại tướng Tối cao cho tới anh Binh nhì sau rốt…"

Ông lão mấp máy môi, nói khẽ:

— Được trông thấy các cháu thì cũng hay.

Bà cụ nhìn ông, vẻ giận dỗi:

— Cháu nào? Có khi chẳng có cháu nào ấy chứ!

— Các cháu ấy à? Mà biết đâu lại có. Ai mà biết được!

Ê-go viết vội: "Và vì thế quý vị có thể phán đoán thế nào là kẻ thù Ngoại bang và thế nào là kẻ thù Nội bộ. Kẻ thù Nội bộ Tối cao của chúng ta là: thần Rượu Bắc-khuýt."

Ngòi bút sột soạt, vẽ trên giấy những nét uốn lượn như những chiếc lưỡi câu. Ê-go vội vã, mỗi dòng đọc lại mấy lần. Anh ta ngồi trên chiếc ghế đẩu, hai chân dạng rộng dưới gầm bàn, no nê, khoẻ mạnh, mặt bành bạnh, gáy đỏ au. Đó chính là sự tầm thường, thô lỗ, ngạo mạn, không gì đánh bại nổi, kiêu hãnh vì nó đã sinh ra và lớn lên trong quán rượu. Bà Va-xi-li-xa hiểu rất rõ rằng đây là sự tầm thường, nhưng bà không nói ra thành lời được, chỉ nhìn Ê-go một cách giận dỗi và ngờ vực. Vì giọng nói của anh ta, vì những lời khó hiểu, vì hơi nóng và sự ngột ngạt, bà nhức đầu, ý nghĩ rối tung, và bà chẳng nói gì nữa, chẳng nghĩ gì nữa, chỉ chờ anh ta ngừng sột soạt. Còn ông lão thì nhìn với một vẻ hoàn toàn tin tưởng. Ông tin bà cụ đã dẫn ông tới đây, và tin cả Ê-go. Lúc nãy khi nhắc tới nhà chữa bệnh bằng nước, nhìn mặt ông cũng thấy ông tin vào cái nhà ấy, và tin cả vào sức chữa bệnh của nước nữa.

Viết xong, Ê-go đứng dậy, đọc lại cả lá thư từ đầu. Ông lão không hiểu, nhưng tin tưởng gật gù.

Ông nói:

— Được đấy, trơn tru lắm… Cầu Chúa cho anh mạnh khoẻ. Được đấy…

Họ đặt lên bàn ba đồng năm xu rồi ra khỏi quán. Ông lão nhìn thẳng về phía trước, bất động như người mù, trên mặt hiện rõ một sự tin tưởng hoàn toàn. Còn bà Va-xi-li-xa, lúc ra khỏi quán, vung tay doạ một con chó và gắt:

— Cút đi, đồ ôn dịch!

Suốt đêm ấy bà cụ không ngủ, những ý nghĩ cứ làm bà bồn chồn. Rạng sáng bà dậy, cầu nguyện rồi đi ra ga để gửi thư.

Từ làng ra ga xa mười một dặm.

Nhà chữa bệnh bằng nước của bác sĩ Mô-den-vây-dơ ngày Tết vẫn làm việc như mọi ngày thường. Chỉ có điều anh gác cổng An-đrây Khri-xan-phư-tsơ mặc bộ đồng phục có đính dải kim tuyến mới, đôi ủng bóng lộn một cách khác thường, và gặp ai đến anh ta cũng chúc mừng năm mới, chúc hạnh phúc mới.

Đó là buổi sáng. An-đrây Khri-xan-phư-tsơ đứng ở cửa đọc báo. Đúng mười giờ, một vị tướng bước vào, người quen, một trong những vị khách thường xuyên, theo sau là người đưa thư. An-đrây Khri-xan-phư-tsơ đỡ chiếc áo ca-pốt của vị tướng và nói:

— Chúc mừng năm mới, chúc hạnh phúc mới, thưa ngài!

— Cảm ơn anh bạn. Chúc anh cũng thế.

Rồi vừa bước lên cầu thang, vị tướng vừa hất hàm về phía một cánh cửa và hỏi, ngày nào ông cũng hỏi và lần nào cũng quên:

— Thế phòng này là phòng gì?

— Thưa ngài, phòng xoa bóp ạ!

Khi tiếng bước chân của vị tướng đã lắng, An-đrây Khri-xan-phư-tsơ xem xét thư từ vừa nhận và thấy một lá thư đề tên mình. Anh ta bóc ra, đọc mấy dòng, rồi thong thả, mắt vẫn nhìn tờ báo, đi về căn phòng của mình ngay ở tầng dưới, cuối hành lang. Vợ anh ta là Ê-phi-mi-a đang ngồi trên giường cho con bú. Một đứa khác, đứa lớn nhất, đứng bên cạnh, gối cái đầu tóc xoăn lên lòng mẹ. Đứa thứ ba đang ngủ trên giường.

Bước vào căn phòng nhỏ, An-đrây đưa lá thư cho vợ và nói:

— Chắc là ở quê gửi lên.

Rồi anh ta đi ra, mắt không rời tờ báo, và dừng lại trong hành lang, cách cửa phòng mình không xa. Anh ta nghe thấy Ê-phi-mi-a đọc mấy dòng đầu bằng giọng run run. Đọc xong mấy dòng ấy thì cô không đọc được nữa. Với cô, chừng ấy dòng đã đủ rồi. Cô oà khóc, ôm lấy đứa con lớn, hôn nó, và bắt đầu nói, chẳng biết là cô đang khóc hay đang cười.

Cô nói:

— Thư của bà, của ông đấy… Ở quê gửi lên… Lạy Đức Mẹ Nữ hoàng thiên quốc, lạy các thánh. Ở quê bây giờ tuyết ngập đến tận mái nhà… cây cối trắng xoá, trắng xoá. Lũ trẻ con đi những chiếc xe trượt tuyết bé xíu… Ông thì hói đầu, nằm trên lò sưởi… với con chó nhỏ lông vàng… Những người thân yêu ruột thịt của tôi ơi!

Nghe vậy, An-đrây Khri-xan-phư-tsơ nhớ ra rằng đã ba bốn lần vợ đưa anh ta những lá thư, nhờ gửi về quê, nhưng vướng những việc quan trọng gì đó nên anh ta không gửi, những lá thư ấy nằm lăn lóc đâu đó.

Ê-phi-mi-a nước mắt đầm đìa, vừa hôn đứa con trai vừa kể lể:

— Còn ngoài đồng thì những chú thỏ chạy tung tăng. Ông hiền lành, tốt bụng, bà cũng tốt bụng, hay thương người. Ở quê người ta sống với nhau có tình có nghĩa, biết kính sợ Chúa… Lại có ngôi nhà thờ nhỏ trong làng, các bác nông dân đứng hát trên gác đàn. Đức Mẹ Nữ hoàng thiên quốc, Đức Mẹ chở che ơi, xin đưa mẹ con con ra khỏi chốn này!

An-đrây Khri-xan-phư-tsơ quay về căn phòng nhỏ của mình để hút điếu thuốc khi chưa có ai đến, và Ê-phi-mi-a bỗng im bặt, lặng đi, lau nước mắt, chỉ có đôi môi cô là còn run run. Cô rất sợ anh ta, ôi, sợ biết bao! Cô run rẩy, kinh hoàng trước tiếng bước chân anh ta, trước ánh mắt anh ta, không dám nói một lời nào trước mặt anh ta.

An-đrây Khri-xan-phư-tsơ châm thuốc, nhưng đúng lúc ấy trên gác có tiếng chuông gọi. Anh ta dụi tắt điếu thuốc, làm vẻ mặt thật nghiêm trang, rồi chạy ra cửa chính.

Vị tướng từ trên gác đi xuống, hồng hào, tươi tỉnh sau khi tắm.

Ông chỉ vào cánh cửa, hỏi:

— Thế phòng này là phòng gì?

An-đrây Khri-xan-phư-tsơ đứng thẳng người, tay dán vào đường chỉ quần, dõng dạc đáp:

— Thưa ngài, phòng tắm vòi sen Sác-cô ạ!

— Hết —