Ông dự thẩm

Vào một buổi trưa mùa xuân đẹp trời, ông bác sĩ của huyện và ông dự thẩm đang ngồi xe đi khám nghiệm tử thi. Ông dự thẩm, một người đàn ông chừng ba mươi lăm tuổi, đăm chiêu nhìn những con ngựa mà nói:

- Trong tự nhiên có rất nhiều điều bí ẩn, tăm tối, nhưng ngay trong đời sống thường ngày, thưa bác sĩ, ta cũng thường gặp những hiện tượng tuyệt nhiên không giải thích nổi. Chẳng hạn, tôi biết mấy cái chết bí ẩn, kỳ lạ, mà nguyên nhân thì chỉ có những người theo thuyết gọi hồn và những nhà thần bí mới dám giải thích, còn một người đầu óc tỉnh táo thì chỉ biết ngơ ngác giang tay ra thôi. Ví dụ, tôi biết một bà rất có học thức, bà ấy đã đoán trước cái chết của mình, rồi chết mà chẳng vì một nguyên nhân gì nhìn thấy được, đúng vào cái ngày bà đã định. Bà nói sẽ chết vào ngày ấy, và bà chết.

- Không có tác động nào mà không có nguyên nhân, - ông bác sĩ nói. - Có cái chết, nghĩa là có nguyên nhân. Còn chuyện đoán trước thì có gì lạ lắm đâu. Các bà các cô của chúng ta ai cũng có tài tiên tri và linh cảm cả.

- Thì đúng thế, nhưng người đàn bà tôi kể, thưa bác sĩ, thì hoàn toàn đặc biệt. Trong lời tiên đoán và cái chết của bà chẳng có gì là kiểu đàn bà hay kiểu các bà cả. Một người phụ nữ trẻ, khoẻ mạnh, thông minh, không có chút mê tín nào. Bà có đôi mắt thông minh, trong sáng, thẳng thắn đến thế, khuôn mặt cởi mở, hiểu biết, với một nụ cười nhẹ, rất Nga, trong ánh mắt và trên môi. Kiểu các bà, hay kiểu đàn bà nếu ông muốn gọi thế, ở bà chỉ có một điều thôi: sắc đẹp. Cả người dong dỏng, duyên dáng như cây bạch dương kia kìa, mái tóc tuyệt đẹp! Để ông khỏi thấy bà là người khó hiểu, tôi xin nói thêm rằng đó là một con người tràn đầy niềm vui dễ lây nhất, sự vô tư lự, và cái tính nhẹ dạ thông minh, dễ mến, thứ chỉ có ở những người biết suy nghĩ, chất phác và vui vẻ.

Thế thì ở đây làm sao có thể nói đến thần bí, gọi hồn, tài linh cảm hay bất cứ điều gì tương tự? Bà cười nhạo tất cả những thứ ấy.

Chiếc xe ngựa của ông bác sĩ dừng lại bên một giếng nước. Ông dự thẩm và ông bác sĩ uống nước, vươn vai, chờ anh xà ích cho ngựa uống nước xong.

- Thế bà ấy chết vì sao? - ông bác sĩ hỏi khi chiếc xe lại lăn bánh trên đường.

- Bà ấy chết một cách lạ lùng. Một hôm, ông chồng vào phòng bà, nói rằng đến mùa xuân nên bán chiếc xe ngựa cũ đi, mua một chiếc mới hơn và nhẹ hơn, cũng nên thay con ngựa kéo phụ bên trái, còn con Bốp-trin-xki (ông chồng có một con ngựa tên thế) thì cho vào kéo càng giữa.

Người vợ nghe chồng nói rồi bảo:

- Anh muốn làm thế nào thì làm, với em bây giờ sao cũng được. Đến mùa hè thì em đã nằm ngoài nghĩa địa rồi.

Ông chồng dĩ nhiên nhún vai, mỉm cười.

- Em không đùa đâu, - bà nói. - Em nói nghiêm túc với anh rằng em sắp chết.

- Sắp là bao giờ?

- Ngay sau khi sinh. Em sinh xong là em chết.

Ông chồng chẳng coi những lời ấy ra gì. Ông không tin vào bất cứ linh cảm nào, mà lại biết thừa rằng đàn bà khi đang có mang thường hay làm nũng và hay chìm vào những ý nghĩ u ám. Một ngày trôi qua, người vợ lại nói với ông rằng sinh xong bà sẽ chết ngay, rồi ngày nào cũng nói đúng điều ấy, còn ông thì cười, gọi bà là đồ đàn bà, là bà thầy bói, là bà đồng. Cái chết gần kề trở thành ý nghĩ ám ảnh của người vợ. Khi chồng không chịu nghe, bà xuống bếp nói về cái chết của mình với bà vú và chị bếp:

- Tôi chẳng còn sống được bao lâu nữa đâu, vú ạ. Sinh xong là tôi chết ngay. Tôi cũng chẳng muốn chết sớm thế, nhưng số tôi đã thế rồi.

Bà vú với chị bếp, dĩ nhiên, khóc. Có khi vợ cha xứ hay một bà điền chủ đến chơi, bà lại kéo khách vào một góc mà trút hết nỗi lòng, vẫn chỉ chuyện ấy, chuyện cái chết gần kề. Bà nói nghiêm túc, với một nụ cười khó chịu, thậm chí với vẻ mặt cay độc, không cho ai cãi lại. Bà vốn là người mê thời trang, thích ăn diện, vậy mà giờ đây, trước cái chết gần kề, bà bỏ hết, ăn mặc luộm thuộm. Bà không đọc sách nữa, không cười nữa, không mơ mộng thành lời nữa... Chưa hết, bà còn cùng bà dì ra nghĩa địa, chọn sẵn chỗ đặt mộ mình, và chừng năm ngày trước khi sinh, bà viết di chúc. Ông nên nhớ là tất cả những chuyện ấy diễn ra trong khi bà hoàn toàn khoẻ mạnh, chẳng có chút dấu hiệu bệnh tật hay nguy hiểm nào. Sinh nở là việc khó khăn, có khi chết người, nhưng với người tôi đang kể đây thì mọi thứ đều ổn thoả, tuyệt nhiên chẳng có gì phải sợ. Rốt cuộc ông chồng phát chán cả câu chuyện. Có lần trong bữa trưa, ông nổi giận mà hỏi:

- Này, Na-ta-sa, bao giờ thì mới chấm dứt những chuyện ngớ ngẩn này?

- Đây không phải chuyện ngớ ngẩn. Em nói nghiêm túc.

- Vớ vẩn! Anh khuyên em thôi cái trò ngốc nghếch ấy đi, kẻo sau này chính em lại thấy ngượng.

Rồi ngày sinh cũng đến. Ông chồng đón từ tỉnh về bà đỡ giỏi nhất. Đó là lần sinh đầu của người vợ, nhưng mọi chuyện diễn ra không thể tốt đẹp hơn. Khi mọi việc đã xong, người sản phụ muốn nhìn đứa bé. Bà nhìn nó rồi nói:

- Thôi, bây giờ thì chết được rồi.

Bà chào từ biệt, nhắm mắt lại, và nửa giờ sau thì trút linh hồn về với Chúa. Cho đến phút cuối cùng bà vẫn tỉnh táo. Ít ra là khi người ta đưa cho bà sữa thay vì nước, bà còn khẽ thì thầm:

- Sao lại đưa sữa cho tôi thay vì nước thế?

Câu chuyện là như vậy đấy. Bà đã tiên đoán thế nào thì chết đúng như thế.

Ông dự thẩm im lặng một lúc, thở dài rồi nói:

- Đấy, ông giải thích xem vì sao bà ấy chết? Tôi lấy danh dự cam đoan với ông, đây không phải chuyện bịa, mà là sự thật.

Đăm chiêu suy nghĩ, ông bác sĩ nhìn lên bầu trời.

- Lẽ ra phải mổ khám nghiệm bà ấy, - ông nói.

- Để làm gì?

- Để biết nguyên nhân cái chết. Đâu phải bà ấy chết vì lời tiên đoán của mình. Rất có thể là bà ấy đã uống thuốc độc.

Ông dự thẩm quay phắt sang phía ông bác sĩ, nheo mắt hỏi:

- Ông dựa vào đâu mà kết luận bà ấy uống thuốc độc?

- Tôi không kết luận, tôi chỉ phỏng đoán. Bà ấy sống với chồng có êm ấm không?

- Hừm... không hẳn. Những chuyện hiểu lầm bắt đầu ngay sau khi cưới ít lâu. Có một sự trùng hợp không may như thế này. Một lần người đã khuất bắt gặp chồng mình với một người đàn bà... Nhưng rồi bà ấy tha thứ cho chồng ngay.

- Thế cái nào có trước, việc người chồng phản bội, hay ý nghĩ về cái chết?

Ông dự thẩm nhìn chằm chằm vào ông bác sĩ, như muốn đoán xem vì sao ông ta lại hỏi câu ấy.

- Khoan đã, - ông không trả lời ngay. - Khoan đã, để tôi nhớ lại. - Ông dự thẩm bỏ mũ, xoa trán. - Phải, phải... bà ấy bắt đầu nói về cái chết đúng là ngay sau chuyện ấy. Phải, phải.

- Đấy, ông thấy chưa... Rất có thể ngay hồi ấy bà ấy đã quyết định uống thuốc độc, nhưng vì có lẽ không muốn giết cả đứa con cùng với mình, nên bà ấy hoãn việc tự sát lại đến sau khi sinh.

- Khó lắm, khó lắm... Không thể có chuyện ấy. Ngay hồi ấy bà ấy đã tha thứ rồi mà.

- Tha thứ nhanh thế, nghĩa là đang nghĩ điều gì không lành. Những người vợ trẻ không tha thứ nhanh thế đâu.

Ông dự thẩm gượng cười, và để giấu nỗi xúc động đã quá lộ, ông châm thuốc hút.

- Khó lắm, khó lắm... - ông nói tiếp. - Tôi chưa từng nghĩ đến khả năng ấy... Mà thêm nữa... người chồng cũng không có lỗi nhiều như người ta tưởng... Phản bội một cách lạ lùng, chính mình cũng chẳng muốn thế: đêm khuya về nhà, ngà ngà say, muốn được âu yếm ai đó, mà vợ thì đang có mang... thế rồi, quỷ thần xui khiến thế nào, lại đụng ngay một người đàn bà đến chơi ba ngày, một ả rỗng tuếch, ngu ngốc, xấu xí. Chuyện ấy thậm chí không thể coi là phản bội được. Chính người vợ cũng nhìn nó như thế và nhanh chóng... tha thứ. Sau đó thì chẳng ai nhắc đến nữa...

- Người ta không chết mà không có nguyên nhân, - ông bác sĩ nói.

- Dĩ nhiên là thế, nhưng dù sao thì... tôi không thể chấp nhận là bà ấy đã uống thuốc độc. Nhưng lạ thật, sao đến tận bây giờ tôi chưa từng nghĩ đến khả năng chết như thế!.. Mà cũng chẳng ai nghĩ đến! Ai cũng kinh ngạc vì lời tiên đoán của bà ấy đã thành sự thật, còn ý nghĩ về khả năng... một cái chết như thế thì xa vời lắm... Mà cũng không thể có chuyện bà ấy uống thuốc độc! Không!

Ông dự thẩm chìm vào suy nghĩ. Ý nghĩ về người đàn bà chết một cách lạ lùng cứ đeo đẳng ông cả trong lúc khám nghiệm tử thi. Ghi chép những gì ông bác sĩ đọc cho, ông u ám nhíu mày, xoa trán.

- Thế có những thứ thuốc độc giết người trong mười lăm phút, từ từ và chẳng đau đớn gì không? - ông hỏi ông bác sĩ, lúc ông này đang mở hộp sọ.

- Có chứ. Mọc-phin chẳng hạn.

- Hừm... Lạ thật... Tôi nhớ bà ấy có giữ một thứ gì như thế... Nhưng khó lắm!

Trên đường về, ông dự thẩm có vẻ mệt mỏi, cắn cắn bộ ria một cách bồn chồn, nói năng miễn cưỡng.

- Ta đi bộ một quãng đi, - ông bảo ông bác sĩ. - Ngồi mãi chán rồi.

Đi được chừng trăm bước, ông dự thẩm, theo cảm nhận của ông bác sĩ, như kiệt sức hẳn, như vừa leo một ngọn núi cao. Ông dừng lại, nhìn ông bác sĩ bằng đôi mắt kỳ lạ, như say rượu, mà nói:

- Lạy Chúa tôi, nếu điều ông phỏng đoán là đúng, thì đó là... là tàn nhẫn, là vô nhân đạo! Tự đầu độc mình để trừng phạt người khác! Chẳng lẽ tội lỗi lại lớn đến thế! Ôi, lạy Chúa! Sao ông lại tặng tôi cái ý nghĩ khốn kiếp này, hả bác sĩ!

Ông dự thẩm tuyệt vọng ôm lấy đầu, nói tiếp:

- Tôi đã kể với ông về vợ tôi, về chính tôi đấy. Ôi, lạy Chúa! Thôi được, tôi có lỗi, tôi đã xúc phạm cô ấy, nhưng chẳng lẽ chết lại dễ hơn tha thứ! Đúng là lôgic đàn bà, cái lôgic tàn nhẫn, không chút xót thương. Ôi, ngay cả hồi còn sống, cô ấy đã tàn nhẫn rồi! Bây giờ tôi nhớ ra rồi! Bây giờ thì tôi rõ hết rồi!

Ông dự thẩm nói, lúc thì nhún vai, lúc thì ôm đầu. Lúc ông ngồi lên xe, lúc lại đi bộ. Ý nghĩ mới mà ông bác sĩ gieo vào ông dường như đã làm ông choáng váng, đã đầu độc ông. Ông rối trí, kiệt quệ cả hồn lẫn xác, và khi về đến thị trấn, ông chào từ biệt ông bác sĩ, từ chối bữa trưa, mặc dù ngay hôm trước ông đã hứa sẽ ăn trưa cùng ông bác sĩ.

— Hết —