Ông quan toà công minh

Có một ông vua xứ An-giê-ri tên là Bau-a-cát. Người ta tâu với vua rằng ở một thành phố trong nước có một ông quan toà công minh, nhìn qua là biết ngay sự thật, không một kẻ gian nào lừa được ông. Vua muốn tự mình biết xem lời ấy có đúng không. Bau-a-cát cải trang làm một người lái buôn, cưỡi ngựa tới thành phố nơi ông quan toà sống.

Tới cổng thành, có một người tàn tật tới xin bố thí. Bau-a-cát cho anh ta ít tiền, định đi tiếp, nhưng người tàn tật bám chặt lấy áo vua.

— Anh còn cần gì nữa? Bau-a-cát hỏi. Chẳng phải ta vừa cho anh tiền rồi đấy sao?

Người tàn tật đáp:

— Ông đã cho tôi tiền, nhưng xin ông làm phúc thêm một việc nữa. Ông cho tôi cưỡi nhờ ngựa của ông tới quảng trường, kẻo ngựa với lạc đà lại giẫm chết tôi mất.

Bau-a-cát cho người tàn tật ngồi sau lưng mình, chở anh ta tới quảng trường. Tới quảng trường, Bau-a-cát cho ngựa dừng lại. Nhưng gã ăn mày không chịu xuống. Bau-a-cát bảo:

— Sao còn ngồi đó, xuống đi, tới nơi rồi.

Gã ăn mày nói:

— Xuống làm gì, ngựa là của tôi cơ mà. Ông không chịu trả ngựa cho tử tế thì mình lên quan toà.

Dân chúng tụ tập quanh hai người, nghe họ cãi nhau, rồi cùng hô lên:

— Lên quan toà đi, ông ấy sẽ phân xử cho.

Bau-a-cát cùng người tàn tật đi tới chỗ quan toà. Ở toà có nhiều người, và quan toà lần lượt gọi từng người được xử. Trước khi tới lượt Bau-a-cát, quan toà gọi một nhà học giả và một bác nông dân vào. Hai người kiện nhau vì một người đàn bà. Bác nông dân bảo đó là vợ mình, nhà học giả cũng bảo đó là vợ mình. Quan toà nghe hai người nói, im lặng một lúc rồi bảo:

— Hai người cứ để người đàn bà ở lại đây với ta, mai hẵng quay lại.

Hai người ấy đi rồi, có một bác bán thịt và một bác bán dầu đi vào. Bác bán thịt người dính đầy máu, bác bán dầu người dính đầy dầu. Bác bán thịt tay cầm tiền, còn bác bán dầu thì nắm chặt tay bác bán thịt. Bác bán thịt nói:

— Tôi mua dầu của người này, rút ví ra để trả tiền, thì hắn chộp lấy tay tôi, định cướp tiền. Thế là chúng tôi tới đây, tôi thì cầm ví trong tay, còn hắn thì nắm tay tôi. Nhưng tiền là của tôi, còn hắn là kẻ cắp.

Bác bán dầu nói:

— Không đúng. Bác bán thịt này tới chỗ tôi mua dầu. Tôi rót đầy cho bác ấy một vò, thì bác ấy nhờ tôi đổi cho một đồng tiền vàng. Tôi lấy tiền ra đặt trên quầy, thì bác ấy vơ lấy, định bỏ chạy. Tôi túm được tay bác ấy, lôi tới đây.

Quan toà im lặng một lúc rồi nói:

— Cứ để tiền lại đây, mai hẵng quay lại.

Khi tới lượt Bau-a-cát và người tàn tật, Bau-a-cát kể lại sự việc. Quan toà nghe xong, hỏi gã ăn mày. Gã ăn mày nói:

— Toàn là dối trá cả. Tôi đang cưỡi ngựa qua thành phố, thì ông này ngồi dưới đất, xin tôi chở nhờ. Tôi cho ông ấy lên ngựa, chở tới chỗ ông ấy cần tới. Thế mà ông ấy không chịu xuống, lại bảo ngựa là của ông ấy. Không đúng đâu ạ.

Quan toà nghĩ một lát rồi bảo:

— Cứ để con ngựa lại chỗ ta, mai hẵng quay lại.

Hôm sau, rất đông người kéo tới nghe xem quan toà phân xử ra sao.

Nhà học giả và bác nông dân vào trước tiên.

— Ông hãy đưa vợ ông về, quan toà bảo nhà học giả. Còn bác nông dân thì phạt năm mươi gậy.

Nhà học giả dẫn vợ về, còn bác nông dân thì bị phạt ngay tại chỗ.

Rồi quan toà gọi bác bán thịt vào.

— Tiền là của bác, ông bảo bác bán thịt.

Rồi ông chỉ vào bác bán dầu, nói:

— Còn người này thì phạt năm mươi gậy.

Bấy giờ người ta gọi Bau-a-cát và người tàn tật vào. Quan toà hỏi Bau-a-cát:

— Để con ngựa của ông lẫn giữa hai mươi con ngựa khác, ông có nhận ra nó không?

— Có, tôi nhận ra.

— Còn anh?

— Tôi cũng nhận ra, người tàn tật nói.

— Ông đi theo ta, quan toà bảo Bau-a-cát.

Hai người đi vào chuồng ngựa. Giữa hai mươi con ngựa khác, Bau-a-cát chỉ ngay ra con ngựa của mình. Rồi quan toà gọi người tàn tật vào chuồng, cũng bảo anh ta chỉ ra con ngựa. Người tàn tật nhận ra con ngựa, chỉ vào nó. Bấy giờ quan toà ngồi về chỗ của mình, nói với Bau-a-cát:

— Ngựa là của ông, ông hãy nhận lấy. Còn người tàn tật thì phạt năm mươi gậy.

Xử xong, quan toà đi về nhà, Bau-a-cát đi theo ông.

— Sao thế, ông không bằng lòng với phán quyết của ta à? quan toà hỏi.

— Không, tôi bằng lòng lắm, Bau-a-cát nói. Có điều tôi muốn biết, làm sao ông biết được người đàn bà là vợ nhà học giả chứ không phải vợ bác nông dân, tiền là của bác bán thịt chứ không phải của bác bán dầu, và con ngựa là của tôi chứ không phải của gã ăn mày?

— Chuyện người đàn bà thì ta biết thế này. Sáng nay ta gọi chị ta tới, bảo chị ta đổ mực vào lọ mực cho ta. Chị ta cầm lấy lọ mực, rửa sạch rất nhanh, rất khéo, rồi đổ mực vào. Vậy là chị ta quen làm việc ấy. Nếu chị ta là vợ một bác nông dân, thì chị ta đã chẳng biết làm. Thế nghĩa là nhà học giả nói đúng.

Chuyện tiền thì ta biết thế này. Ta bỏ số tiền vào một bát nước, sáng nay ra xem có váng dầu nổi lên mặt nước không. Nếu tiền là của bác bán dầu, thì nó phải dính dầu từ đôi tay nhờn mỡ của bác ta. Trên mặt nước không có chút dầu nào, vậy là bác bán thịt nói thật.

Còn chuyện con ngựa thì khó hơn. Người tàn tật cũng như ông, chỉ ngay được con ngựa giữa hai mươi con khác. Nhưng ta dẫn cả hai người vào chuồng ngựa đâu phải để xem các người có nhận ra con ngựa không, mà để xem con ngựa nhận ra ai trong hai người. Khi ông lại gần, nó quay đầu lại, rướn cổ về phía ông. Còn khi người tàn tật chạm vào nó, nó cụp tai lại, nhấc một chân lên. Nhờ thế ta biết ông mới là chủ thật của con ngựa.

Bấy giờ Bau-a-cát nói:

— Ta không phải lái buôn, ta là vua Bau-a-cát. Ta tới đây để xem những lời người ta nói về ông có đúng không. Giờ thì ta thấy ông đúng là một vị quan toà sáng suốt. Ông muốn gì cứ xin, ta sẽ ban thưởng cho.

Quan toà đáp:

— Thần chẳng cần phần thưởng gì. Được nhà vua khen, thần đã sung sướng lắm rồi.

— Hết —