Tạ Tiểu Nga báo thù

Tiểu Nga họ Tạ, người Dự Chương, là con gái một người lái buôn. Năm lên tám tuổi, cô mồ côi mẹ. Lớn lên, cô lấy Đoàn Cư Trinh, một hiệp sĩ đất Lịch Dương. Cư Trinh khảng khái, trọng nghĩa, kết giao với nhiều hào kiệt. Cha Tiểu Nga có của cải lớn, giấu tên tuổi trong đám lái buôn, thường cùng con rể họ Đoàn đi chung một thuyền chở hàng qua lại sông hồ.

Năm Tiểu Nga mười bốn tuổi, vừa đến tuổi búi tóc cài trâm, thì cha và chồng đều bị cướp giết, vàng lụa bị vơ vét sạch. Anh em họ Đoàn, cháu họ Tạ cùng mấy chục đầy tớ đều bị dìm chết dưới sông. Tiểu Nga cũng bị thương ở ngực, gãy chân, trôi dạt trên mặt nước. Một chiếc thuyền khác vớt được cô, qua một đêm thì cô tỉnh lại. Từ đó cô lưu lạc đi xin ăn, đến huyện Thượng Nguyên, nương nhờ trong am của ni cô Tĩnh Ngộ ở chùa Diệu Quả.

Hồi cha mới chết, Tiểu Nga nằm mộng thấy cha bảo:

— Kẻ giết cha là "con khỉ trong xe, cỏ trên cửa có xe".

Mấy hôm sau, cô lại mộng thấy chồng bảo:

— Kẻ giết ta là "đi giữa lúa, một ngày chồng".

Tiểu Nga không hiểu, bèn chép mấy câu ấy lại, đi khắp nơi nhờ người hay chữ giải giùm, mấy năm trời vẫn không ai giải được.

Mùa xuân năm Nguyên Hoà thứ tám, tôi là Lý Công Tá, thôi chức tòng sự ở Giang Tây, đi thuyền nhỏ xuôi về đông, ghé lại Kiến Nghiệp, lên gác chùa Ngoã Quan chơi. Có nhà sư tên là Tề Vật, quý người hiền, ham học, vốn thân với tôi. Nhà sư bảo tôi:

— Có một người đàn bà goá tên là Tiểu Nga, mỗi lần đến chùa đều đưa tôi xem một câu đố mười hai chữ, tôi không giải được.

Tôi vội nhờ sư Tề viết ra giấy, rồi tựa lan can lấy ngón tay viết chữ vào khoảng không, lặng lẽ suy nghĩ. Khách ngồi chưa kịp mỏi, tôi đã hiểu ra. Tôi sai chú tiểu đi gọi gấp Tiểu Nga tới, hỏi đầu đuôi. Tiểu Nga nghẹn ngào hồi lâu mới nói:

— Cha và chồng tôi đều bị cướp giết. Sau đó tôi mộng thấy cha bảo: kẻ giết cha là con khỉ trong xe, cỏ trên cửa có xe. Lại mộng thấy chồng bảo: kẻ giết ta là đi giữa lúa, một ngày chồng. Đã bao năm không ai hiểu ra.

Tôi nói:

— Nếu vậy thì tôi đã rõ cả rồi. Kẻ giết cha cô là Thân Lan, kẻ giết chồng cô là Thân Xuân. Con khỉ trong xe: chữ xa là xe, bỏ một nét trên một nét dưới thì thành chữ thân. Lại năm Thân là năm con khỉ, nên gọi là con khỉ trong xe. Cỏ trên cửa có xe: bộ thảo là cỏ ở trên, dưới có chữ môn là cửa, trong cửa có chữ đông, nét gần giống chữ xa là xe, ghép lại thành chữ lan. Đi giữa lúa: đi xuyên qua giữa ruộng, tức là một nét dọc xuyên qua chữ điền, cũng thành chữ thân. Một ngày chồng: trên chữ phu là chồng thêm một nét, dưới có chữ nhật là ngày, ấy là chữ xuân. Kẻ giết cha cô là Thân Lan, kẻ giết chồng cô là Thân Xuân, rõ ràng lắm rồi.

Tiểu Nga khóc lớn, lạy hai lạy. Cô viết bốn chữ Thân Lan, Thân Xuân vào trong áo, thề sẽ tìm giết hai tên cướp để báo mối oan. Cô hỏi họ tên, chức tước, quê quán của tôi, rồi rơi nước mắt mà đi.

Từ đó Tiểu Nga mặc áo đàn ông, đi làm thuê khắp vùng sông hồ. Hơn một năm sau, cô tới quận Tầm Dương, thấy trên cánh cửa tre một nhà nọ dán tờ giấy, đề là cần thuê người làm. Tiểu Nga tới xin làm. Hỏi tên chủ nhà, thì chính là Thân Lan.

Thân Lan dẫn cô về nhà. Trong lòng Tiểu Nga căm giận mà ngoài mặt thì nhu thuận, ở bên cạnh Thân Lan, được hắn rất tin yêu. Tiền bạc lụa là ra vào bao nhiêu, hắn đều giao cho cô giữ. Đã hơn hai năm mà hắn vẫn không biết cô là đàn bà.

Vàng bạc, gấm vóc, áo xống, đồ đạc của nhà họ Tạ ngày trước đều bị cướp về để cả ở nhà Thân Lan. Mỗi lần Tiểu Nga cầm đến một món đồ cũ của nhà mình, chưa lần nào là không khóc thầm hồi lâu.

Thân Lan và Thân Xuân là anh em họ. Bấy giờ cả nhà Thân Xuân ở bến Độc Thụ phía bắc sông lớn, qua lại với Thân Lan rất thân mật. Hai tên thường cùng nhau đi hàng tháng, về thì mang theo nhiều của cải. Lần nào chúng cũng để Tiểu Nga ở nhà cùng vợ Thân Lan là Lương thị trông nhà, rượu thịt áo xống cấp cho cô rất hậu.

Một hôm, Thân Xuân xách một con cá chép lớn với rượu đến nhà Thân Lan. Tiểu Nga than thầm:

— Ông Lý tinh tường sáng suốt, mọi lời đều khớp với giấc mộng. Đây là trời mở lòng ông ấy, chí ta sắp thành rồi.

Tối hôm ấy, Thân Lan và Thân Xuân họp cả bọn cướp đến uống rượu say sưa. Đến khi bọn hung đồ về hết, Thân Xuân say mèm nằm ngủ trong buồng, Thân Lan cũng nằm ngủ ngoài sân. Tiểu Nga lặng lẽ khoá Thân Xuân lại trong buồng, rút con dao đeo bên mình, chém đứt đầu Thân Lan trước, rồi kêu to lên, hàng xóm đều chạy tới. Thân Xuân bị bắt trong buồng, Thân Lan chết ngoài sân. Người ta thu được tang vật, của cải trị giá hàng nghìn vạn.

Trước kia Thân Lan, Thân Xuân có mấy chục tên đồng đảng. Tiểu Nga đã ngầm ghi nhớ tên tuổi từng tên, nay đều bị bắt đem ra xử tử.

Bấy giờ thái thú Tầm Dương là ông Trương, khen tiết hạnh của Tiểu Nga, tâu lên quan liêm sứ xin biểu dương, nhờ thế cô được miễn tội chết.

Mùa hè năm Nguyên Hoà thứ mười hai, Tiểu Nga đã báo xong thù cha thù chồng, trở về quê thăm họ hàng. Các nhà giàu trong làng tranh nhau hỏi cưới, nhưng cô thề trong lòng không lấy chồng nữa. Cô cắt tóc, mặc áo vải thô, lên núi Ngưu Đầu tìm đạo, thờ ni sư Tưởng luật sư làm thầy. Tiểu Nga chí bền, chịu khổ, giã gạo trong sương, kiếm củi trong mưa, chẳng quản sức lực. Tháng tư năm thứ mười ba, cô thụ đại giới ở chùa Khai Nguyên tại Tứ Châu, vẫn lấy tên Tiểu Nga làm pháp danh, để không quên gốc gác.

Tháng năm mùa hè năm ấy, tôi trở về Trường An, đi qua bờ sông Tứ, ghé chùa Thiện Nghĩa, yết kiến vị ni sư đại đức Lệnh Thao. Thấy mấy chục vị ni mới thụ giới, đầu cạo sạch, áo cà sa mới, dáng vẻ khoan thai trang nghiêm, đứng hầu hai bên ni sư. Trong đó có một vị ni hỏi thầy:

— Ông này có phải là ông Lý thứ hai mươi ba, quan phán quan ở Hồng Châu không?

Ni sư đáp:

— Phải.

Vị ni nói:

— Khiến con báo được thù nhà, rửa được nỗi oan nhục, ấy là ơn đức của quan phán quan.

Rồi vị ni nhìn tôi mà khóc. Tôi không nhận ra, bèn hỏi duyên cớ. Vị ni thưa với thầy:

— Con tên là Tiểu Nga, ngày trước là người đàn bà goá đi xin ăn. Quan phán quan hồi ấy đã giải giùm con tên hai tên cướp Thân Lan, Thân Xuân. Chẳng lẽ ông không nhớ sao?

Tôi nói:

— Lúc đầu thì không nhớ, giờ thì nhớ ra rồi.

Tiểu Nga khóc, kể lại tỉ mỉ chuyện ghi nhớ tên Thân Lan, Thân Xuân, chuyện báo thù cho cha cho chồng, chí nguyện đã thành, những gian khổ từ đầu đến cuối. Tiểu Nga lại nói với tôi:

— Ơn của quan phán quan, sẽ có ngày con báo đáp.

Lời ấy há phải nói suông.

Than ôi! Tôi giải rõ được họ tên hai tên cướp, Tiểu Nga lại trả trọn mối thù oan của cha và chồng. Đạo thần không mờ, rõ ràng có thể biết. Tiểu Nga dáng người hiền hậu, lời nói sâu sắc, thông minh mà chất phác. Cô đốt ngón tay, chịu cảnh què chân, thề cầu chân lý. Từ khi vào đạo, áo không mặc bông lụa, ăn không dùng muối sữa. Không phải chuyện giới luật thiền lý thì miệng không nói. Mấy hôm sau, cô từ biệt tôi về núi Ngưu Đầu, đi thuyền nhỏ trên sông Hoài, rồi vân du phương nam, từ đó tôi không gặp lại nữa.

Người quân tử nói: thề giữ chí không bỏ, báo thù cho cha cho chồng, đó là tiết. Làm thuê ở chung với đàn ông mà không ai biết là đàn bà, đó là trinh. Đức hạnh người con gái, chỉ có trinh và tiết, giữ trọn được trước sau như Tiểu Nga, đủ để răn lòng những kẻ trái đạo loạn thường trong thiên hạ, đủ để khuyến khích tiết hạnh của những người chồng trung, người vợ hiếu trong thiên hạ.

Tôi biết rõ đầu đuôi câu chuyện, đã giải được lời ẩn, ngầm hợp với cõi u minh, lại khớp với lòng người. Biết điều tốt mà không chép lại, là trái với nghĩa của sách Xuân Thu. Vì thế tôi viết truyện này để biểu dương cô.

— Hết —