Tấm gương

Đêm giao thừa. Nen-li, cô con gái trẻ và xinh của một ông tướng điền chủ, cô gái ngày đêm mơ chuyện lấy chồng, ngồi trong phòng mình, đôi mắt mỏi mệt khép hờ nhìn vào tấm gương. Cô tái nhợt, căng thẳng và bất động như chính tấm gương.

Một khoảng sâu không có thật mà vẫn trông thấy được, giống như một hành lang hẹp dài vô tận, một hàng nến nhiều không đếm xuể, bóng khuôn mặt cô, đôi tay cô, khung gương, tất cả từ lâu đã mờ trong sương, nhoà lại thành một biển xám mênh mông. Biển ấy chao đảo, nhấp nháy, thỉnh thoảng loé lên như ánh rạng đông…

Nhìn đôi mắt bất động và cái miệng hé mở của Nen-li, khó mà biết cô đang ngủ hay đang thức, nhưng dù sao thì cô vẫn đang nhìn thấy. Thoạt đầu cô chỉ thấy một nụ cười và ánh mắt dịu dàng đầy quyến rũ của ai đó, rồi trên cái nền xám chao đảo dần dần hiện rõ đường nét một mái đầu, khuôn mặt, đôi lông mày, bộ râu. Chính là chàng, người định mệnh, người cô bao lâu mơ ước và mong đợi. Với Nen-li, người định mệnh là tất cả: ý nghĩa cuộc đời, hạnh phúc riêng tư, sự nghiệp, số phận. Ngoài chàng ra, cũng như trên cái nền xám kia, chỉ là bóng tối, trống rỗng, vô nghĩa. Thế nên chẳng có gì lạ khi nhìn thấy trước mặt mái đầu đẹp đẽ đang mỉm cười hiền hậu ấy, cô cảm thấy một niềm khoái lạc, một cơn mộng ngọt ngào đến nghẹt thở, không lời nào nói nổi, không trang giấy nào viết nổi. Rồi cô nghe thấy giọng chàng, thấy mình sống với chàng dưới một mái nhà, thấy đời mình dần dần hoà vào đời chàng. Trên cái nền xám, tháng năm trôi đi… và Nen-li thấy rõ ràng, tới từng chi tiết, tương lai của mình.

Trên nền xám, bức tranh này nối tiếp bức tranh kia. Kia, Nen-li thấy mình, trong một đêm đông giá lạnh, đang gõ cửa nhà ông bác sĩ huyện Xtê-pan Lu-kích. Sau cổng, một con chó già sủa uể oải khàn khàn. Các cửa sổ nhà bác sĩ tối om. Xung quanh im lặng.

— Lạy Chúa… lạy Chúa! Nen-li thì thầm.

Nhưng rồi cuối cùng cánh cổng nhỏ kẽo kẹt mở, và Nen-li thấy trước mặt chị bếp nhà bác sĩ.

— Bác sĩ có nhà không?

— Ông đang ngủ ạ… Chị bếp thì thầm vào tay áo, như sợ đánh thức ông chủ. Ông vừa đi chống dịch về. Ông dặn không được đánh thức ạ.

Nhưng Nen-li không nghe chị bếp nói. Gạt chị ta ra, cô chạy như điên vào nhà bác sĩ. Chạy qua mấy căn phòng tối tăm ngột ngạt, xô đổ hai ba cái ghế trên đường, cuối cùng cô tìm thấy phòng ngủ của bác sĩ. Ông Xtê-pan Lu-kích nằm trên giường, vẫn mặc quần áo, chỉ cởi mỗi áo khoác ngoài, môi chu ra, đang thở vào lòng bàn tay mình. Bên cạnh ông, một ngọn đèn ngủ nhỏ toả ánh sáng yếu ớt. Nen-li không nói một lời, ngồi xuống ghế rồi bắt đầu khóc. Cô khóc thảm thiết, cả người run lên.

— Chồng… chồng tôi ốm! Cô thốt lên.

Ông Xtê-pan Lu-kích im lặng. Ông chậm rãi ngồi dậy, chống nắm tay đỡ đầu, nhìn người khách bằng đôi mắt ngái ngủ, bất động.

— Chồng tôi ốm! Nen-li nói tiếp, cố nén tiếng nức nở. Lạy Chúa, ông đi với tôi đi… Nhanh lên… càng nhanh càng tốt!

— Hả? Bác sĩ ậm ừ, vẫn thổi vào lòng bàn tay.

— Ông đi đi! Ngay lập tức! Không thì… không thì… nói ra thật khủng khiếp… Lạy Chúa!

Và Nen-li tái nhợt, kiệt sức, vừa nuốt nước mắt vừa hổn hển, bắt đầu tả cho bác sĩ nghe cơn bệnh đột ngột của chồng và nỗi sợ hãi không tả xiết của mình. Nỗi khổ của cô có thể làm đá cũng phải mủi lòng, nhưng bác sĩ chỉ nhìn cô, thổi vào lòng bàn tay, và chẳng nhúc nhích.

— Mai tôi đến… Ông lẩm bẩm.

— Không được đâu! Nen-li hoảng hốt. Tôi biết, chồng tôi bị… thương hàn! Ngay bây giờ… ngay lập tức phải có ông!

— Tôi cái này… vừa mới về… Bác sĩ lẩm bẩm. Ba ngày đi chống dịch. Vừa mệt, vừa ốm… Tôi hoàn toàn không đi được! Hoàn toàn! Tôi… chính tôi cũng bị lây rồi… Đây này!

Rồi bác sĩ dí vào tận mắt Nen-li cái nhiệt kế.

— Nhiệt độ gần bốn mươi rồi… Tôi hoàn toàn không đi được! Tôi… tôi còn chẳng ngồi nổi nữa. Xin lỗi: tôi nằm đây…

Bác sĩ nằm xuống.

— Nhưng tôi xin ông, bác sĩ! Nen-li tuyệt vọng rên lên. Tôi van ông! Lạy Chúa, ông giúp tôi với. Ông gom hết sức lực lại mà đi… Tôi sẽ trả tiền cho ông, bác sĩ ạ!

— Lạy Chúa… nhưng tôi đã nói với bà rồi! Ôi!

Nen-li bật dậy, đi lại bồn chồn trong phòng ngủ. Cô muốn giải thích cho bác sĩ hiểu, muốn nhồi vào đầu ông… Cô nghĩ, giá ông biết chồng cô quý giá với cô đến thế nào, và cô bất hạnh ra sao, thì ông sẽ quên hết cả mệt mỏi lẫn bệnh tật của mình. Nhưng lấy đâu ra tài hùng biện bây giờ?

— Bà đi tìm bác sĩ của hội đồng địa phương đi… Cô nghe giọng ông Xtê-pan Lu-kích.

— Không được đâu!.. Ông ấy sống cách đây hai mươi lăm dặm, mà thời gian thì quý lắm. Ngựa cũng không đủ sức: từ nhà tôi đến đây bốn mươi dặm, từ đây đến chỗ bác sĩ hội đồng gần chừng ấy nữa… Không, không được đâu! Ông đi đi, ông Xtê-pan Lu-kích! Tôi xin ông một hành động anh hùng. Ông hãy làm một việc anh hùng đi! Xin ông thương cho!

— Quỷ biết là cái gì… Người thì sốt… đầu óc mụ mẫm, mà bà ta chẳng hiểu cho. Tôi không đi được! Để tôi yên.

— Nhưng ông có bổn phận phải đi! Ông không thể không đi! Thế là ích kỷ! Con người phải hy sinh tính mạng vì đồng loại, thế mà ông… ông từ chối đi!.. Tôi sẽ kiện ông ra toà!

Nen-li cảm thấy mình đang nói một lời dối trá xúc phạm và không xứng đáng, nhưng để cứu chồng, cô có thể quên cả lô-gích, cả phép lịch sự, cả lòng trắc ẩn với con người… Đáp lại lời doạ của cô, bác sĩ tham lam uống cạn một cốc nước lạnh. Nen-li lại bắt đầu van nài, khơi gợi lòng thương, như người ăn mày hèn mọn nhất… Cuối cùng bác sĩ chịu thua. Ông chậm rãi ngồi dậy, thở phì phò, rên rỉ, tìm áo khoác ngoài.

— Áo đây này! Nen-li giúp ông. Để tôi mặc cho ông… Thế này. Ta đi thôi. Tôi sẽ trả tiền cho ông… suốt đời tôi sẽ biết ơn ông…

Nhưng khổ sở làm sao! Mặc áo xong, bác sĩ lại nằm xuống. Nen-li đỡ ông dậy, kéo ông ra phòng ngoài… Ở phòng ngoài lại là một hồi loay hoay dài, khổ sở với đôi ủng cao su, với cái áo lông… Cái mũ mất đâu không thấy… Nhưng rồi cuối cùng Nen-li đã ngồi trên xe. Cạnh cô là bác sĩ. Giờ chỉ còn phải đi bốn mươi dặm nữa, là chồng cô sẽ được chữa trị. Trên mặt đất bóng tối treo lơ lửng: tối đến đưa tay ra không thấy. Gió mùa đông lạnh buốt thổi. Dưới bánh xe là những mô đất đóng băng. Người đánh xe chốc chốc lại dừng, nghĩ ngợi xem nên đi đường nào…

Suốt dọc đường, Nen-li và bác sĩ im lặng. Xe xóc kinh khủng, nhưng họ chẳng cảm thấy rét, cũng chẳng cảm thấy xóc.

— Nhanh lên! Nhanh lên! Nen-li giục người đánh xe.

Đến năm giờ sáng, những con ngựa kiệt sức đi vào sân. Nen-li thấy cánh cổng quen thuộc, cái giếng có cần vọt, dãy chuồng ngựa và nhà kho dài… Cuối cùng cô đã về tới nhà.

— Ông chờ một chút, tôi ra ngay… Cô bảo ông Xtê-pan Lu-kích, đặt ông ngồi lên sô-pha trong phòng ăn. Ông nghỉ cho đỡ lạnh, còn tôi vào xem nhà tôi thế nào.

Một phút sau, từ chỗ chồng trở ra, Nen-li thấy bác sĩ đang nằm. Ông nằm trên sô-pha, lẩm bẩm gì đó.

— Mời ông, bác sĩ… Bác sĩ!

— Hả? Hỏi bà Đôm-na ấy… Ông Xtê-pan Lu-kích lẩm bẩm.

— Cái gì cơ?

— Ở hội nghị người ta nói… Vla-xốp nói… Ai? Cái gì?

Và Nen-li kinh hoàng nhận ra rằng bác sĩ đang mê sảng y như chồng cô. Làm gì bây giờ?

— Đi tìm bác sĩ hội đồng! Cô quyết định.

Rồi lại tiếp đến bóng tối, gió lạnh buốt, những mô đất đóng băng. Cô khổ sở cả tâm hồn lẫn thể xác, và thiên nhiên dối trá kia chẳng có thứ gì, chẳng có trò lừa nào đủ để đền bù cho những nỗi khổ ấy…

Rồi trên nền xám, cô thấy chồng mình mùa xuân nào cũng chạy đi tìm tiền để trả lãi cho nhà băng, nơi điền trang đang bị cầm cố. Anh không ngủ, cô cũng không ngủ, cả hai nghĩ đến nhức óc xem làm sao tránh được cuộc viếng thăm của viên mõ toà.

Cô thấy những đứa con. Ở đây là nỗi sợ triền miên vì cảm lạnh, vì sốt phát ban, vì bạch hầu, vì điểm kém, vì chia lìa. Trong năm sáu đứa nhóc, chắc chắn sẽ có một đứa chết.

Cái nền xám chẳng thoát khỏi những cái chết. Điều đó cũng dễ hiểu. Vợ chồng không thể chết cùng một lúc. Một trong hai người, bằng mọi giá, phải sống mà đưa đám người kia. Và Nen-li thấy chồng mình chết. Nỗi bất hạnh khủng khiếp ấy hiện ra trước cô với mọi chi tiết. Cô thấy chiếc quan tài, những ngọn nến, thầy trợ tế, và cả những vết chân người thợ làm quan tài để lại ở phòng ngoài.

— Để làm gì chứ? Vì sao chứ? Cô hỏi, đờ đẫn nhìn khuôn mặt người chồng đã chết.

Và toàn bộ cuộc đời đã qua với chồng, giờ cô thấy chỉ là một lời mở đầu ngớ ngẩn, vô ích cho cái chết này.

Có cái gì đó rơi khỏi tay Nen-li, đập xuống sàn. Cô giật mình, bật dậy, mở to mắt. Cô thấy tấm gương cô cầm trên tay đã nằm dưới chân mình, còn tấm kia vẫn đứng trên bàn như cũ. Cô nhìn vào gương, thấy một khuôn mặt tái nhợt, đẫm nước mắt. Cái nền xám đã không còn nữa.

"Hình như mình đã ngủ thiếp đi…" Cô nghĩ, rồi thở phào nhẹ nhõm.

— Hết —