Ván bi a của ngài thống chế

Đã đánh nhau hai ngày liền, lại thêm một đêm đeo ba lô dầm mình dưới mưa như trút, lính tráng ai nấy rã rời. Vậy mà đã ba tiếng đồng hồ dài dằng dặc người ta để họ đứng chôn chân, súng dựng dưới đất, giữa những vũng nước trên đường cái, giữa bùn lầy của những cánh đồng sũng nước.

Nặng trĩu vì mệt mỏi, vì những đêm thức trắng, vì bộ quân phục ướt đẫm, họ nép sát vào nhau cho ấm, cho khỏi ngã. Có người ngủ gục ngay khi đang đứng, tựa vào ba lô của người bên cạnh. Trên những khuôn mặt đã buông lơi trong giấc ngủ ấy, sự rã rời, sự thiếu thốn lại càng hiện rõ hơn. Mưa, bùn, không lửa, không cơm, bầu trời thấp và đen kịt, quân địch thì cảm thấy rình rập khắp xung quanh. Thật là thê lương.

Người ta đứng đây làm gì? Chuyện gì đang xảy ra?

Những khẩu đại bác chĩa nòng về phía khu rừng, như đang rình rập một cái gì. Những khẩu súng máy nấp kín nhìn trừng trừng về phía chân trời. Mọi thứ dường như đã sẵn sàng cho một trận tấn công. Sao người ta không tấn công? Người ta còn chờ gì nữa?

Người ta chờ lệnh, mà tổng hành dinh thì chẳng gửi lệnh nào tới.

Ấy thế mà tổng hành dinh có xa xôi gì đâu. Chính là toà lâu đài kiểu thời vua Lu-i Mười Ba xinh đẹp kia, những viên gạch đỏ được mưa rửa sạch, bóng loáng lưng chừng đồi giữa những khóm cây. Một dinh thự đúng kiểu ông hoàng, thật xứng đáng để treo lá cờ hiệu của một vị thống chế nước Pháp. Sau một con hào lớn và một dãy lan can đá ngăn cách với đường cái, những bãi cỏ phẳng phiu, xanh mướt, chạy thẳng lên tới bậc thềm, hai bên viền những chậu hoa. Phía bên kia, phía riêng tư của ngôi nhà, những lối đi giữa hàng cây xén mở ra những khoảng sáng, hồ nước có đàn thiên nga bơi lội trải ra như một tấm gương, và dưới mái hình ngôi chùa của một chuồng chim khổng lồ, những con công, những con gà lôi vàng kêu the thé trong vòm lá, vỗ cánh và xoè đuôi. Dù chủ nhân đã bỏ đi, nơi đây người ta không hề thấy cảnh hoang tàn, cái cảnh buông xuôi tất cả của chiến tranh. Lá cờ của vị chỉ huy đạo quân đã giữ gìn cho tới cả những bông hoa nhỏ nhất trên bãi cỏ. Thật là lạ lùng khi thấy, ngay sát chiến trường, cái yên ả sung túc ấy, toát ra từ sự ngăn nắp của mọi vật, từ những khóm cây xếp hàng ngay ngắn, từ chiều sâu im lặng của những lối đi rợp bóng.

Cơn mưa ngoài kia đang dồn thành thứ bùn nhão nhoét trên đường và khoét những vệt bánh xe sâu hoắm, đến đây chỉ còn là một trận mưa rào thanh lịch, quý phái, làm đỏ thêm những viên gạch, xanh thêm những bãi cỏ, làm bóng thêm lá cam và bộ lông trắng của đàn thiên nga. Mọi thứ đều sáng loáng, mọi thứ đều yên bình. Quả thật, nếu không có lá cờ bay trên đỉnh mái, không có hai người lính đứng gác trước cổng sắt, chẳng ai nghĩ đây là tổng hành dinh. Ngựa nghỉ trong chuồng. Đây đó gặp vài anh lính hầu, vài anh cần vụ mặc quần áo thường lảng vảng quanh nhà bếp, hoặc một anh lính làm vườn mặc quần đỏ thong thả kéo cái cào trên lớp cát của những khoảng sân rộng.

Phòng ăn có cửa sổ nhìn ra bậc thềm, để lộ một cái bàn mới dọn dở, những chai đã mở nút, những chiếc cốc mờ đục, trống không, trắng bệch trên tấm khăn bàn nhàu nát, cả một cảnh cuối bữa tiệc khi khách đã đi. Ở phòng bên cạnh vọng ra tiếng nói to, tiếng cười, tiếng bi lăn, tiếng cốc chạm nhau. Ngài thống chế đang đánh ván bi a của ngài, và đó là lý do vì sao cả đạo quân phải chờ lệnh. Một khi ngài thống chế đã bắt đầu ván bi a, trời có sập xuống thì trên đời cũng chẳng gì ngăn được ngài đánh cho xong.

Bi a!

Đó là điểm yếu của vị danh tướng ấy.

Ngài đứng đó, nghiêm trang như khi ra trận, mặc lễ phục, ngực đầy huân chương, mắt sáng rực, hai gò má đỏ bừng vì bữa ăn, vì cuộc chơi, vì mấy cốc rượu nóng. Các sĩ quan tuỳ tùng vây quanh ngài, tất tả, cung kính, trầm trồ thán phục trước mỗi cú đánh.

Hễ ngài thống chế ghi được một điểm, cả bọn xô nhau tới bảng ghi. Hễ ngài thống chế khát nước, ai cũng tranh nhau pha rượu cho ngài. Cả một cảnh ngù vai và chùm lông mũ cọ vào nhau sột soạt, huân chương và dây tua va nhau lách cách. Nhìn những nụ cười xinh xắn ấy, những cái cúi chào khéo léo của bọn nịnh thần ấy, ngần ấy đồ thêu thùa và quân phục mới tinh, trong căn phòng cao ốp gỗ sồi, mở ra những khu vườn, những sân danh dự, người ta lại nhớ tới những mùa thu ở cung điện Công-pi-e-nhơ, và tạm quên đi những tấm áo choàng lấm bùn đang đứng chôn chân ngoài kia dọc đường cái, thành những đám người u tối dưới mưa.

Người đánh với ngài thống chế là một viên đại uý tham mưu nhỏ con, quân phục bó sát, tóc uốn quăn, đeo găng màu nhạt. Anh ta là tay cừ khôi hàng đầu về bi a, đủ sức hạ gục mọi vị thống chế trên đời. Nhưng anh biết giữ một khoảng cách cung kính với cấp trên, và cố sao cho đừng thắng, mà cũng đừng thua quá dễ dàng. Đó là cái mà người ta gọi là một sĩ quan có tương lai.

Coi chừng đấy, anh bạn trẻ, phải giữ cho khéo! Ngài thống chế được mười lăm điểm, còn anh mười điểm. Cứ thế mà đưa ván bi a tới cuối, rồi anh sẽ làm được cho con đường thăng tiến của mình nhiều hơn là ở ngoài kia với những người khác, dưới những dòng nước xối xả đang nhấn chìm cả chân trời, làm bẩn bộ quân phục đẹp đẽ, làm xỉn màu những sợi dây tua vàng, đứng chờ những mệnh lệnh chẳng bao giờ tới.

Quả là một ván bi a hấp dẫn. Những hòn bi lăn, sượt qua nhau, màu sắc đan chéo nhau. Thành bàn nảy tốt, mặt nỉ nóng dần lên.

Bỗng ánh lửa một phát đại bác vụt qua bầu trời. Một tiếng nổ trầm đục làm cửa kính rung lên. Mọi người giật mình, lo lắng nhìn nhau. Chỉ riêng ngài thống chế chẳng thấy gì, chẳng nghe gì. Cúi người trên bàn bi a, ngài đang tính một cú bi giật lùi tuyệt đẹp. Cú bi giật lùi chính là sở trường của ngài!

Nhưng lại thêm một ánh chớp nữa, rồi một ánh chớp nữa. Tiếng đại bác nổ nối nhau, dồn dập. Các sĩ quan tuỳ tùng chạy ra cửa sổ. Quân Phổ tấn công chăng?

Ngài thống chế vừa xoa phấn vào đầu gậy vừa nói:

— Ừ thì chúng nó tấn công! Tới lượt anh đấy, đại uý.

Cả bộ tham mưu run lên vì thán phục. Danh tướng Tuy-ren ngủ trên giá súng đại bác cũng chẳng là gì so với vị thống chế này, điềm tĩnh như thế bên bàn bi a vào giờ phút lâm trận.

Trong lúc đó, tiếng động ầm ầm mỗi lúc một dữ. Lẫn trong tiếng đại bác rung chuyển là tiếng súng máy xé toạc, tiếng súng trường bắn loạt rền vang. Một làn hơi đỏ, viền đen, bốc lên ở cuối bãi cỏ. Cả cuối khu vườn bốc cháy. Công và gà lôi hoảng hốt kêu thét trong chuồng. Những con ngựa A-rập ngửi thấy mùi thuốc súng chồm lên trong chuồng. Tổng hành dinh bắt đầu xôn xao. Công văn nối tiếp công văn. Lính liên lạc phi ngựa ào tới. Người ta đòi gặp ngài thống chế.

Ngài thống chế thì không ai đến gần được. Tôi đã bảo các bạn rồi mà, chẳng gì ngăn nổi ngài đánh cho xong ván bi a.

— Tới lượt anh đấy, đại uý.

Nhưng viên đại uý đã bị phân tâm. Tuổi trẻ là thế đấy! Anh ta rối trí, quên cả khôn ngoan, đánh liền hai loạt, gần như cầm chắc phần thắng.

Lần này thì ngài thống chế nổi giận. Ngạc nhiên và phẫn nộ hiện rõ trên mặt ngài.

Đúng lúc ấy, một con ngựa phi hết tốc lực ngã quỵ giữa sân. Một sĩ quan tuỳ tùng người đầy bùn bất chấp lệnh cấm, nhảy một bước lên bậc thềm:

— Thưa thống chế! Thưa thống chế!

Phải xem người ta đón anh ta thế nào! Phồng mang trợn má, đỏ như con gà trống, ngài thống chế hiện ra ở cửa sổ, tay cầm cây gậy bi a:

— Cái gì thế? Chuyện gì đấy? Ở đây không có lính gác hay sao?

— Nhưng thưa thống chế...

— Được rồi... Lát nữa... Bảo chúng nó chờ lệnh ta, mẹ kiếp!

Và cánh cửa sổ đóng sầm lại.

Bảo chúng nó chờ lệnh ngài!

Thì họ vẫn đang chờ đấy thôi, những con người khốn khổ. Gió quất mưa và đạn vào giữa mặt họ. Từng tiểu đoàn bị nghiền nát, trong khi những tiểu đoàn khác cứ đứng không, súng trên tay, chẳng hiểu vì sao mình phải đứng yên. Chẳng làm được gì. Người ta chờ lệnh. Có điều, vì chết thì chẳng cần đợi lệnh, nên lính ngã xuống hàng trăm người sau những bụi cây, dưới những con hào, trước mặt toà lâu đài lớn lặng im. Ngã xuống rồi mà đạn vẫn còn xé nát họ, và từ những vết thương há miệng, dòng máu hào hiệp của nước Pháp lặng lẽ chảy ra.

Trên kia, trong phòng bi a, cuộc chơi nóng lên ghê gớm. Ngài thống chế đã giành lại thế dẫn điểm, nhưng viên đại uý nhỏ con chống trả như một con sư tử.

Mười bảy! Mười tám! Mười chín!

Người ta không kịp ghi điểm nữa. Tiếng trận đánh mỗi lúc một gần. Ngài thống chế chỉ còn thiếu một điểm. Đạn trái phá đã rơi vào khu vườn. Một quả nổ ngay trên mặt hồ. Tấm gương nước rạn vỡ. Một con thiên nga hoảng hốt bơi giữa một xoáy lông nhuốm máu. Đó là cú đánh cuối cùng.

Giờ thì im lặng hẳn. Chỉ còn tiếng mưa rơi trên những hàng cây xén, một tiếng rền rĩ lẫn lộn dưới chân đồi, và trên những con đường sũng nước, một thứ âm thanh như tiếng một đàn gia súc giẫm chân hối hả. Cả đạo quân tan tác chạy dài. Ngài thống chế đã thắng ván bi a.

— Hết —