Chương một: Lời tựa

Chương 1: Chương một: Lời tựa

Tôi định viết chính truyện cho AQ đã không phải một hai năm nay rồi. Nhưng vừa muốn viết, vừa lại nghĩ đi nghĩ lại, đủ thấy tôi không phải hạng người lập ngôn. Vì xưa nay ngòi bút bất hủ phải chép người bất hủ, thế là người nhờ văn mà truyền lại, văn nhờ người mà truyền lại. Rốt cuộc ai nhờ ai mà truyền lại, dần dần chẳng còn rõ nữa, vậy mà cuối cùng lại quy về việc chép truyện AQ, như trong ý nghĩ có ma xui vậy.

Nhưng muốn viết thiên văn chóng mục này, vừa hạ bút đã thấy khó khăn muôn phần. Thứ nhất là cái tên bài. Khổng Tử nói: Danh không chính thì lời không thuận. Điều này vốn phải hết sức chú ý. Tên các loại truyện nhiều lắm: liệt truyện, tự truyện, nội truyện, ngoại truyện, biệt truyện, gia truyện, tiểu truyện. Tiếc là đều không hợp. Liệt truyện ư? Thiên này đâu có được xếp cùng bao nhiêu người sang trọng trong chính sử. Tự truyện ư? Tôi lại đâu phải AQ. Bảo là ngoại truyện, thì nội truyện ở đâu? Nếu dùng nội truyện, thì AQ lại tuyệt không phải thần tiên. Biệt truyện ư? AQ thật chưa từng được đại tổng thống ra dụ giao cho quốc sử quán lập bản truyện. Tuy chính sử nước Anh không có liệt truyện con bạc, mà văn hào Đích-kenx cũng từng viết cuốn biệt truyện con bạc, nhưng văn hào thì được, bọn tôi thì không được. Tiếp đến là gia truyện, thì tôi đã không biết mình với AQ có cùng tông họ không, cũng chưa từng được con cháu ông nhờ cậy. Hoặc tiểu truyện, thì AQ lại càng chẳng có đại truyện nào khác. Tóm lại, thiên này cũng là bản truyện, nhưng xét về văn chương của tôi, vì lối văn thấp kém, là thứ lời của bọn kéo xe bán nước, nên không dám tiếm xưng. Bèn từ câu sáo của các nhà tiểu thuyết, hạng không được dự vào tam giáo cửu lưu, là gác chuyện phiếm lại mà quay về chính truyện, lấy ra hai chữ chính truyện làm tên bài. Dù mặt chữ có lẫn với chữ chính truyện trong cuốn Thư pháp chính truyện của người xưa, cũng đành mặc.

Thứ hai, lệ thường viết truyện, mở đầu đại để phải là: Người ấy, tên chữ là gì, người đất nào. Mà tôi lại không biết AQ họ gì. Có một lần, hình như anh họ Triệu, nhưng hôm sau lại mơ hồ. Ấy là lúc con trai cụ cố Triệu đỗ tú tài, tiếng thanh la báo tin vang tới tận làng. AQ đang uống hai bát rượu vàng, bèn khoa chân múa tay mà nói, chuyện ấy anh cũng được thơm lây lắm, vì anh với cụ cố Triệu vốn cùng họ, tính kỹ thì anh còn trên cậu tú ba đời. Lúc ấy mấy người nghe bên cạnh cũng nghiêm nét mặt có phần kính nể. Ai ngờ hôm sau, ông địa bảo gọi AQ tới nhà cụ cố Triệu. Cụ cố vừa thấy, mặt đỏ phừng phừng, quát:

— AQ, thằng khốn kia! Mày bảo tao cùng họ với mày à?

AQ không mở miệng.

Cụ cố Triệu càng nhìn càng tức, xông tới mấy bước nói:

— Mày dám nói láo! Tao làm sao lại có thứ cùng họ như mày? Mày họ Triệu à?

AQ không mở miệng, định lùi ra sau. Cụ cố Triệu nhảy tới, cho anh một cái tát.

— Mày sao lại họ Triệu được! Mày đâu có xứng họ Triệu!

AQ không cãi rằng mình đích thực họ Triệu, chỉ lấy tay xoa má trái, cùng ông địa bảo lui ra. Ra ngoài lại bị ông địa bảo mắng cho một trận, đưa ông địa bảo hai trăm đồng tiền rượu tạ lỗi. Ai biết chuyện cũng bảo AQ hoang đường quá, tự mình chuốc lấy đòn. Có lẽ anh chưa chắc đã họ Triệu, mà dù có họ Triệu thật, có cụ cố Triệu ở đây, cũng không nên nói láo như thế. Từ đó không còn ai nhắc tới dòng họ của anh nữa, cho nên rốt cuộc tôi không biết AQ thật ra họ gì.

Thứ ba, tôi lại không biết tên AQ viết thế nào. Lúc anh còn sống, ai cũng gọi anh là A Quây. Chết rồi, chẳng còn ai gọi A Quây nữa, còn đâu chuyện ghi vào thẻ tre lụa bạch. Nếu bàn chuyện ghi vào thẻ tre lụa bạch, thì thiên văn này kể là lần đầu, nên trước hết gặp ngay cửa ải khó thứ nhất này. Tôi từng nghĩ kỹ: A Quây là A Quế cây quế, hay A Quý giàu sang? Nếu anh có tên hiệu là Nguyệt Đình, hoặc sinh nhật vào tháng tám, thì chắc chắn là A Quế. Mà anh đã không có tên hiệu, có lẽ có, chỉ là không ai biết, lại chưa từng phát thiếp mời làm thơ mừng sinh nhật, nên viết là A Quế thì là võ đoán. Lại nếu anh có một người anh hay em tên là A Phú, thì chắc chắn là A Quý. Mà anh lại chỉ có một mình, viết là A Quý cũng chẳng có chứng cứ. Những chữ hiếm khác đọc là Quây thì càng không khớp. Trước kia tôi cũng từng hỏi con trai cụ cố Triệu là cậu tú, ai ngờ người uyên bác như ông mà cũng mù tịt. Nhưng theo kết luận của ông, thì vì Trần Độc Tú làm tạp chí Tân Thanh Niên đề xướng chữ Tây, nên quốc tuý mai một, không tra cứu được nữa. Thủ đoạn cuối cùng của tôi là nhờ một người đồng hương đi tra hồ sơ vụ án AQ phạm tội. Tám tháng sau mới có thư trả lời, bảo trong hồ sơ không có ai tên đọc gần với A Quây. Tôi tuy không biết là thật không có, hay là không tra, nhưng cũng chẳng còn cách nào khác. Sợ chữ chú âm còn chưa thông dụng, tôi đành dùng chữ Tây, theo cách đánh vần thịnh hành ở nước Anh mà viết anh là A Quây, viết tắt là AQ. Như thế gần như mù quáng theo Tân Thanh Niên, chính tôi cũng rất áy náy. Nhưng đến cậu tú còn không biết, tôi còn cách gì hay hơn.

Thứ tư là quê quán AQ. Nếu anh họ Triệu, thì theo lệ cũ hay xưng quận vọng bây giờ, có thể theo lời chú trong sách Bách gia tính mà bảo là người Thiên Thuỷ, Lũng Tây. Nhưng tiếc rằng cái họ ấy không đáng tin lắm, nên quê quán cũng có phần không định được. Anh tuy phần nhiều ở làng Mùi, nhưng cũng thường ngủ ở nơi khác, không thể bảo là người làng Mùi. Dù có bảo là người làng Mùi, cũng vẫn trái phép chép sử.

Điều tôi tạm lấy làm an ủi, là còn một chữ A rất chính xác, tuyệt không có khuyết điểm gán ghép vay mượn, có thể đem ra hỏi các bậc thông thái. Còn lại thì đều không phải kẻ học nông như tôi đào bới được. Chỉ mong học trò của ông Hồ Thích Chi, người có tật mê lịch sử và mê khảo cứu, sau này có lẽ tìm ra được nhiều đầu mối mới. Nhưng tới lúc ấy, cái AQ chính truyện này của tôi lại sợ đã tiêu vong từ lâu rồi.

Trên đây có thể coi là lời tựa.

— Hết chương 1 —