Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, có những người miền biên giới hễ thấy chỗ nào dễ kiếm ăn là dựng làng ở đó. Họ sống trong rừng, săn bắt muông thú vốn rất nhiều ở vùng ấy làm thịt nuôi mình và gia đình.
Không xa làng ấy có một cái hồ lớn tự nhiên. Bờ nam hồ có một con chim ưng trống ở, bờ tây có một con chim ưng mái. Bờ bắc là chỗ ở của sư tử, vua của muôn thú. Bờ đông là chỗ ở của ó cá, vua của loài chim. Còn ở giữa hồ, trên một hòn đảo nhỏ, có một con rùa sinh sống.
Chim ưng trống hỏi cưới chim ưng mái. Ưng mái hỏi:
— Anh có bạn bè nào không?
— Thưa nàng, không có.
— Chúng ta phải có ai đó che chở cho mình khi gặp hiểm nguy, hoạn nạn. Anh phải đi kết bạn đi.
— Tôi kết bạn với ai bây giờ?
— Thì với vua ó cá ở bờ đông, với sư tử ở bờ bắc, và với rùa ở giữa hồ này.
Ưng trống nghe lời, làm đúng như thế. Rồi hai con chim cùng nhau dựng tổ sống chung. Trên một hòn đảo nhỏ trong hồ có một cây ca-đam-ba mọc, bốn bề nước bao quanh, tổ của chúng ở trên cây ấy.
Ít lâu sau, đôi chim sinh được hai đứa con. Một hôm, khi cánh chim non còn chưa mọc đủ lông, có mấy người dân quê đi kiếm ăn trong rừng suốt cả ngày mà chẳng được gì. Không muốn về nhà tay không, họ xuống hồ định bắt cá hay bắt rùa. Họ lên hòn đảo nhỏ, nằm nghỉ dưới gốc cây ca-đam-ba. Bị muỗi mòng đốt khổ sở, họ cọ que lấy lửa, đốt lên một đống lửa cho khói xua muỗi.
Khói bốc lên làm đôi chim non khó chịu, kêu chiêm chiếp.
— Tiếng chim kêu kìa! Dậy, nhóm lửa to lên! Ta chẳng thể nằm đây bụng đói được. Trước khi ngủ, ta làm một bữa thịt chim đã.
Họ thổi lửa bùng lên, chất thêm củi.
Chim ưng mẹ nghe tiếng họ nói, nghĩ: "Bọn người này muốn ăn thịt con ta. Chính vì để thoát những hiểm nguy như thế này mà ta mới kết bạn. Ta phải sai chồng ta tới gặp vua ó cá."
Ưng mái bảo chồng:
— Mình ơi, mình hãy đi báo cho ó cá biết các con đang gặp nguy. Bọn người quê mùa đang đốt lửa trên đảo, chỉ ít nữa là chúng ăn thịt các con. Hỡi chim ưng, hãy báo tin cho bạn bè, hãy kể cho mọi loài chim biết các con mình đang gặp nạn!
Ưng trống bay hết tốc lực tới chỗ ó cá, kêu lên một tiếng báo mình đã tới. Được phép vào, ưng trống tới gần ó cá, chào hỏi.
— Anh tới có việc gì thế?
— Hỡi loài có cánh, ngài là bậc đứng đầu muôn loài chim. Vua ó cá ơi, vì thế tôi tìm tới nương nhờ ngài. Có mấy người dân quê đi săn đang muốn ăn thịt các con tôi. Xin ngài hãy cho tôi lại được vui mừng!
Ó cá bảo:
— Đừng sợ. Người khôn ngoan, lúc thường cũng như lúc ngặt nghèo, đều kết bạn kết bè để mà che chở cho nhau. Hỡi chim ưng, ta sẽ làm việc này cho anh. Người tốt phải giúp nhau những lúc cần.
Rồi ó cá hỏi:
— Bọn ấy đã trèo lên cây chưa, anh bạn?
— Chúng chưa trèo, mới đang chất củi vào lửa thôi.
— Thế thì anh hãy mau về an ủi bạn ta, tức là vợ anh, bảo rằng ta đang tới.
Ưng trống về làm đúng như thế. Ó cá cũng bay đi, đậu trên ngọn một cái cây gần cây ca-đam-ba, rình chờ bọn người trèo lên.
Một gã vừa trèo lên gần tới tổ, thì ó cá lao xuống hồ, rồi lấy cánh và mỏ hắt nước lên mấy thanh củi đang cháy, làm lửa tắt ngấm. Bọn người tụt xuống, nhóm lửa khác để nướng chim mẹ lẫn chim con. Khi họ lại trèo lên, ó cá lại dập tắt lửa. Cứ hễ họ nhóm lửa là con chim lại dập tắt, và cứ thế cho tới nửa đêm.
Ó cá mệt lả. Lớp da dưới bụng đã mỏng đi, mắt đỏ ngầu những máu. Thấy vậy, chim ưng mái bảo chồng:
— Mình ơi, ó cá mệt lả rồi. Mình hãy đi báo cho rùa, để ó cá được nghỉ một lát.
Nghe vậy, ưng trống tới gần ó cá, nói:
— Người tốt giúp người tốt. Vì thương chúng tôi, ngài đã làm việc cần làm lúc chúng tôi cần. Có ngài còn sống thì các con tôi còn được an toàn. Xin ngài hãy giữ gìn cho chính mình, đừng vắt kiệt sức mình như thế.
Nghe vậy, ó cá cất tiếng vang như tiếng sư tử rống:
— Khi ta còn canh giữ quanh cái cây này, thì dù có mất mạng vì anh, ta cũng chẳng màng. Người tốt là như thế. Bạn vì bạn mà làm như thế, cho dù rốt cuộc có phải bỏ mạng đi nữa.
Con chim sinh ra từ trứng, bay trên không trung ấy, đã làm một việc vô cùng nhọc nhằn. Ó cá đã canh giữ cẩn thận cho đôi chim non tới tận nửa đêm tối mịt.
Ưng trống nói:
— Ó cá bạn ơi, ngài nghỉ một lát đi.
Rồi ưng trống bay đi tìm rùa, đánh thức rùa dậy.
— Anh bạn tới có việc gì thế?
— Chúng tôi gặp nạn như thế này như thế này. Vua ó cá đã vất vả từ đầu hôm tới giờ, mệt lả rồi. Vì thế tôi mới tới tìm anh. Ngay cả những kẻ sa ngã vì tội lỗi hay việc ác, cũng có thể đứng dậy nếu được giúp đỡ lúc cần. Các con tôi đang gặp nguy, tôi bay ngay tới anh đây. Hỡi người ở dưới hồ, hãy tới cứu tôi!
Nghe vậy, rùa đáp:
— Người tốt đối với bạn mình, thì thức ăn, của cải, đến cả mạng sống cũng sẵn lòng cho. Hỡi chim ưng, tôi sẽ làm việc này cho anh. Người tốt phải giúp nhau những lúc cần.
Rùa con nằm không xa, nghe cha nói, nghĩ thầm: "Ta không muốn cha ta vất vả. Ta sẽ làm thay phần việc của cha."
Rùa con nói:
— Cha ơi, cha cứ ở đây mà nghỉ ngơi. Con là con của cha, con sẽ làm việc này thay cha. Con thì phải phục vụ cha, như thế mới phải. Con sẽ cứu đàn con của chim ưng trong tổ.
Rùa cha bảo con:
— Con ơi, người tốt làm như thế đấy, và con nói đúng, con thì phải phục vụ cha. Nhưng thấy ta to lớn thế này, có khi chúng sẽ bỏ đàn con chim ưng ra mà để ý tới ta.
Nói rồi, rùa bảo chim ưng:
— Đừng sợ, anh bạn. Anh cứ về trước đi, tôi tới ngay sau.
Rùa lặn xuống nước, vốc lấy một ít bùn, bơi lên đảo, dập tắt ngọn lửa rồi nằm yên ở đó.
Bọn người kêu lên:
— Mặc xác lũ chim ưng con! Ta lật ngửa con rùa chết tiệt này ra mà giết! Nó đủ cho tất cả chúng ta ăn.
Họ bứt dây leo, kiếm dây buộc, lại xé cả quần áo ra làm dải mà buộc vào chỗ này chỗ kia, nhưng vẫn không lật nổi con rùa. Rùa kéo cả bọn theo mình, lặn xuống chỗ nước sâu. Bọn người hăm hở muốn bắt rùa, ngã nhào xuống nước theo, vùng vẫy một hồi rồi mới bò được lên bờ, bụng no nước.
— Xem đấy! Nửa đêm một con ó cá cứ dập lửa của mình mãi, giờ con rùa này lại làm mình ngã xuống nước, uống một bụng nước khổ sở. Thôi được, ta nhóm lửa khác, sáng ra thì ăn thịt lũ chim ưng con.
Rồi họ lại bắt đầu nhóm lửa.
Chim ưng mái nghe tiếng ồn ào, nói:
— Mình ơi, sớm muộn gì bọn này cũng ăn thịt các con rồi bỏ đi. Mình hãy đi báo cho bạn ta là sư tử.
Ưng trống bay ngay tới chỗ sư tử. Sư tử hỏi sao lại tới vào giờ bất thường như thế. Chim ưng kể hết đầu đuôi, rồi nói:
— Hỡi bậc hùng mạnh nhất trong muôn thú, cả thú vật lẫn con người, khi gặp điều sợ hãi, đều chạy tới nương nhờ kẻ mạnh nhất. Các con tôi đang gặp nguy, xin ngài cứu giúp. Ngài là vua của chúng tôi, vì thế tôi mới tới đây.
Sư tử nói:
— Được, hỡi chim ưng, ta sẽ làm việc này cho anh. Đi nào, ta đi giết lũ kẻ thù ấy! Kẻ thận trọng, người hiểu lẽ khôn ngoan, chắc chắn phải gắng làm người che chở cho bạn mình.
Nói rồi sư tử bảo chim ưng:
— Giờ anh về đi, về an ủi các con anh.
Rồi sư tử tiến lên, rẽ làn nước trong vắt mà đi tới.
Bọn người quê mùa thấy sư tử tới thì sợ chết khiếp:
— Con ó cá dập tắt củi lửa của mình, con rùa làm mình mất cả quần áo đang mặc. Giờ thì chết chắc rồi. Con sư tử này sẽ giết mình ngay tức khắc.
Họ chạy toán loạn mỗi người một ngả. Khi sư tử tới gốc cây thì chẳng còn thấy ai cả.
Bấy giờ ó cá, chim ưng và rùa tới chào sư tử. Sư tử giảng cho họ nghe lợi ích của tình bạn, rồi khuyên:
— Từ nay về sau, hãy giữ gìn, đừng bao giờ cắt đứt sợi dây tình bạn.
Khuyên xong, sư tử ra về. Các bạn cũng ai về chỗ nấy.
Chim ưng mái nhìn đàn con, nghĩ: "Ôi, nhờ có bạn bè mà các con ta đã được trả lại cho ta!"
Vui mừng khôn xiết, chim mẹ nói với chồng về ích lợi của tình bạn:
— Hãy kết bạn, kết cho đầy nhà, đừng bao giờ quên. Hãy kết bạn với người lớn mạnh, người ấy sẽ là phúc lớn cho mình. Tên bắn vào áo giáp thì chỉ uổng công, và giờ chúng ta vui mừng vì các con được bình yên vô sự. Nhờ bạn bè giúp đỡ, nhờ người bạn đã ở lại đứng về phía mình, chim mẹ cất tiếng hót, đàn con hót đáp lại, tiếng hót làm say lòng người. Người khôn ngoan biết nhờ cậy bạn bè, nên sống an vui cùng của cải và con cái. Như vợ chồng ta với các con, giờ đây được đoàn tụ bên nhau, vì bạn ta đã động lòng thương. Con người cần có vua và chiến binh để che chở mình. Những ai có tình bạn trọn vẹn thì có được cả những điều ấy. Mình mong hạnh phúc ư? Người có bạn bè thì có danh tiếng, có sức mạnh, người ấy chắc chắn sẽ thịnh vượng. Hỡi chim ưng, ngay cả kẻ nghèo, kẻ yếu, cũng phải có bạn tốt. Mình xem đó, nhờ lòng tốt của bạn bè mà cả nhà ta ai nấy đều bình yên vô sự. Con chim nào có được một vị anh hùng mạnh mẽ làm bạn, sẽ được hạnh phúc trong lòng, như mình và em đây, hỡi chim ưng.
Chim ưng mái nói về giá trị của tình bạn như thế. Và cả đoàn bạn bè ấy sống trọn đời không bao giờ cắt đứt sợi dây tình bạn, rồi khi mãn kiếp thì đi theo nghiệp của mình.
Đức Phật kể chuyện này về một người cư sĩ ở thành Xá Vệ, vốn con nhà sa sút, nhờ nghe lời người vợ tương lai mà đi kết bạn khắp nơi, từ người gác cổng tới nhà vua, cuối cùng được gặp cả Đức Phật. Kể xong, Ngài cho biết: đôi chim ưng thuở ấy là đôi vợ chồng người cư sĩ ấy, rùa con là La Hầu La, rùa cha là Mục Kiền Liên, ó cá là Xá Lợi Phất, còn sư tử chính là Ngài.
— Hết —
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích