Cái chết của viên chức

Vào một buổi tối đẹp trời, một viên chức đẹp đẽ không kém, ông I-van Đmi-tơ-rích Trê-vi-a-cốp, làm chức thừa phái coi việc hành chính, ngồi ở hàng ghế thứ hai trong nhà hát, cầm ống nhòm xem vở nhạc kịch Những chiếc chuông thành Coóc-nơ-vin. Ông xem và thấy mình sung sướng tột bậc. Nhưng bỗng nhiên...

Trong truyện người ta hay gặp cái chữ "nhưng bỗng nhiên" này. Các nhà văn nói đúng: đời đầy rẫy những chuyện bất ngờ!

Nhưng bỗng nhiên mặt ông nhăn lại, mắt trợn ngược, hơi thở ngừng bặt. Ông bỏ ống nhòm xuống, cúi người và... hắt xì! Ông hắt hơi, như các bạn thấy đấy. Hắt hơi thì có ai cấm, ở đâu cũng chẳng cấm. Nông dân cũng hắt hơi, cảnh sát trưởng cũng hắt hơi, đôi khi cả các vị quan tam phẩm cũng hắt hơi. Ai mà chẳng hắt hơi.

Trê-vi-a-cốp chẳng ngượng ngùng chút nào. Ông lấy khăn tay lau mũi, rồi như một người lịch sự, ông nhìn quanh xem cái hắt hơi của mình có làm phiền ai không. Đến đây thì ông phải ngượng thật. Ông thấy ông cụ ngồi ngay trước mặt, ở hàng ghế đầu, đang lấy găng tay cẩn thận lau cái đầu hói và cái gáy, miệng lẩm bẩm gì đó. Trê-vi-a-cốp nhận ra ông cụ là tướng văn Brít-gia-lốp, làm bên ngành giao thông.

"Mình bắn nước bọt vào ông ấy rồi! Trê-vi-a-cốp nghĩ. Không phải sếp của mình, người ngành khác, nhưng dù sao cũng ngượng. Phải xin lỗi mới được."

Trê-vi-a-cốp tằng hắng một tiếng, nhổm người ra phía trước, thì thầm vào tai vị tướng:

— Xin ngài thứ lỗi, tôi lỡ bắn vào ngài... Tôi vô ý...

— Không sao, không sao...

— Lạy Chúa, xin ngài thứ lỗi cho. Tôi thật tình... tôi không hề muốn thế!

— Ôi dào, ông ngồi yên đi cho! Để tôi nghe nào!

Trê-vi-a-cốp ngượng nghịu, cười ngớ ngẩn rồi lại nhìn lên sân khấu. Ông vẫn nhìn, nhưng chẳng còn thấy sung sướng gì nữa. Một nỗi bồn chồn bắt đầu giày vò ông.

Đến giờ nghỉ giải lao, ông đến gần Brít-gia-lốp, lượn qua lượn lại một lúc, rồi cố nén rụt rè mà lí nhí:

— Thưa ngài, tôi lỡ bắn vào ngài... Xin ngài tha lỗi... Tôi thật tình... không phải là...

— Ôi, thôi đi ông... Tôi quên rồi, thế mà ông cứ nhắc mãi! Vị tướng nói, môi dưới giật giật vẻ sốt ruột.

"Bảo quên rồi, nhưng mắt thì lộ vẻ hằn học, Trê-vi-a-cốp nghĩ, nghi ngại liếc nhìn vị tướng. Lại còn chẳng muốn nói chuyện. Phải giải thích cho ông ấy hiểu rằng mình hoàn toàn không cố ý, rằng đó là quy luật tự nhiên, không thì ông ấy lại tưởng mình định nhổ vào ông ấy. Bây giờ không nghĩ thế thì sau này cũng nghĩ thế!"

Về đến nhà, Trê-vi-a-cốp kể với vợ cái chuyện thất lễ của mình. Ông thấy vợ ông có vẻ coi chuyện ấy nhẹ quá. Lúc đầu bà ấy chỉ hơi hoảng, nhưng khi biết Brít-gia-lốp là người ngành khác thì bà yên tâm ngay.

— Nhưng dù sao thì ông cũng nên đến xin lỗi, bà bảo. Kẻo ông ấy lại nghĩ ông không biết cư xử ở chỗ đông người!

— Thì đấy! Tôi đã xin lỗi rồi, nhưng ông ấy cứ thế nào ấy... Chẳng nói được câu nào ra hồn. Mà lúc ấy cũng chẳng có thì giờ mà nói chuyện.

Hôm sau, Trê-vi-a-cốp mặc bộ đồng phục mới, đi cắt tóc, rồi đến nhà Brít-gia-lốp để giải thích. Bước vào phòng tiếp khách, ông thấy rất đông người đến xin việc, và giữa đám người ấy là chính vị tướng, đang bắt đầu nhận đơn. Hỏi han mấy người xong, vị tướng ngước mắt lên nhìn cả Trê-vi-a-cốp.

— Bẩm ngài, hôm qua ở nhà hát Ác-ca-đi-a, nếu ngài còn nhớ, viên thừa phái bắt đầu trình bày, tôi có hắt hơi ạ, và... vô ý bắn vào... Xin ngài thứ...

— Chuyện vặt... Có trời biết ông nói gì! Còn ông cần việc gì? Vị tướng quay sang người tiếp theo.

"Không thèm nói chuyện! Trê-vi-a-cốp nghĩ, mặt tái đi. Thế tức là giận rồi... Không, không thể để thế được... Mình sẽ giải thích cho ông ấy..."

Khi vị tướng nói chuyện xong với người cuối cùng và đi vào phòng trong, Trê-vi-a-cốp bước theo, lắp bắp:

— Bẩm ngài! Nếu tôi dám quấy rầy ngài, thì ấy chính là vì lòng ăn năn, có thể nói như thế ạ! Không phải tôi cố ý, chính ngài cũng biết cho ạ!

Vị tướng méo mặt như sắp khóc, phẩy tay:

— Ông giễu tôi đấy à, ông kia! Ông nói rồi khuất sau cánh cửa.

"Giễu cợt cái gì chứ? Trê-vi-a-cốp nghĩ. Có giễu cợt gì đâu! Làm tướng mà không hiểu nổi! Đã thế thì mình chẳng thèm xin lỗi cái ông ta hay hách dịch ấy nữa! Mặc xác ông ta! Mình sẽ viết thư, chứ không đến nữa! Thề có Chúa, không đến nữa!"

Trê-vi-a-cốp vừa đi về vừa nghĩ như thế. Nhưng thư thì ông không viết. Nghĩ mãi, nghĩ mãi, mà không sao nghĩ ra được lá thư ấy. Hôm sau lại đành phải đích thân đến giải thích.

— Hôm qua tôi đến quấy rầy ngài, ông lắp bắp khi vị tướng ngước đôi mắt dò hỏi lên nhìn ông, không phải để giễu cợt, như ngài có phán. Tôi xin lỗi vì đã hắt hơi mà bắn vào ngài ạ, chứ tôi nào dám nghĩ đến chuyện giễu cợt. Tôi đâu dám giễu cợt? Nếu chúng tôi mà giễu cợt thì còn đâu là lòng tôn kính đối với các bậc quan trên nữa ạ...

— Cút đi! Vị tướng bỗng gầm lên, mặt tím bầm, người run bần bật.

— Dạ, sao ạ? Trê-vi-a-cốp thì thào, sợ chết điếng.

— Cút đi! Vị tướng nhắc lại, giậm chân thình thịch.

Trong bụng Trê-vi-a-cốp như có cái gì vừa đứt phựt. Chẳng nhìn thấy gì, chẳng nghe thấy gì, ông lùi giật ra cửa, ra đến đường rồi lê bước. Về đến nhà như cái máy, ông không cởi bộ đồng phục, nằm vật xuống đi văng, và... chết.

— Hết —