Cái họ ngựa

Ông thiếu tướng về hưu Bun-đê-ép bị đau răng. Ông súc miệng bằng rượu vodka, bằng rượu cô-nhắc, đắp vào chỗ răng đau nào muội thuốc lá, nào thuốc phiện, nào dầu thông, nào dầu hoả, bôi i-ốt lên má, nhét bông tẩm cồn vào tai, nhưng thứ thì chẳng ăn thua gì, thứ thì làm ông buồn nôn. Bác sĩ đến. Ông ta cời cời vào cái răng, kê đơn thuốc ký ninh, nhưng cũng chẳng ăn thua. Bác sĩ đề nghị nhổ cái răng đau đi thì ông tướng từ chối. Cả nhà, nào vợ, nào con, nào gia nhân, đến cả thằng bé phụ bếp Pết-ca, mỗi người mách một bài. Trong số ấy có cả anh quản lý của Bun-đê-ép là I-van Ép-xê-ích. Anh ta đến gặp ông và khuyên ông thử chữa bằng bùa khấn.

— Bẩm quan lớn, ở huyện ta đây, chừng mười năm trước, có một ông nhân viên thuế rượu tên là I-a-cốp Va-xi-li-ích, anh ta nói. Ông ấy khấn khỏi đau răng thì hết chỗ chê. Cứ quay mặt vào cửa sổ, thì thầm mấy câu, nhổ nước bọt mấy cái, thế là khỏi tức thì! Ông ấy được trời ban cho phép lạ như thế đấy…

— Thế bây giờ ông ta ở đâu?

— Từ hồi bị đuổi khỏi sở thuế rượu, ông ấy về ở với mẹ vợ ở Xa-ra-tốp. Bây giờ chỉ sống nhờ cái nghề chữa răng thôi. Ai đau răng là người ta đến tìm ông ấy, khỏi ngay… Người Xa-ra-tốp thì ông ấy chữa tại nhà, còn người ở các thành phố khác thì ông ấy chữa qua điện tín. Bẩm quan lớn, quan lớn cứ đánh cho ông ấy một bức điện, bảo rằng thế này thế này… con chiên của Chúa là A-lếch-xây đang đau răng, xin ông chữa giúp. Còn tiền công thì gửi theo đường bưu điện sau.

— Vớ vẩn! Lang băm!

— Thì quan lớn cứ thử xem. Ông ấy mê rượu lắm, không sống với vợ mà sống với một mụ người Đức, ăn nói thì tục tĩu, nhưng phải nói là một người tài thần diệu!

— Gửi đi, A-li-ô-sa! bà tướng van nài. Ông thì không tin bùa khấn, nhưng tôi đã tự mình thử rồi. Ông không tin cũng được, nhưng sao lại không gửi? Gửi một bức điện thì có rụng tay đâu.

— Thôi được, Bun-đê-ép đồng ý. Đến nước này thì đừng nói là nhân viên thuế rượu, đến quỷ sứ tôi cũng gửi điện… Ối! Không chịu nổi nữa rồi! Thế ông nhân viên thuế rượu của anh ở đâu? Viết cho ông ta thế nào?

Ông tướng ngồi vào bàn, cầm bút lên.

— Ở Xa-ra-tốp thì con chó nào cũng biết ông ấy, anh quản lý nói. Xin quan lớn viết: gửi thành phố Xa-ra-tốp… Kính gửi ngài I-a-cốp Va-xi-li-ích… Va-xi-li-ích…

— Rồi sao?

— Va-xi-li-ích… I-a-cốp Va-xi-li-ích… còn họ thì… Chết, quên mất họ rồi!… Va-xi-li-ích… Quỷ thật… Họ ông ấy là gì nhỉ? Lúc nãy đi đến đây còn nhớ… Quan lớn cho phép…

I-van Ép-xê-ích ngước mắt lên trần, mấp máy đôi môi. Bun-đê-ép và bà tướng sốt ruột chờ.

— Thế nào? Nghĩ nhanh lên!

— Ngay đây ạ… Va-xi-li-ích… I-a-cốp Va-xi-li-ích… Quên mất rồi! Cái họ dễ ơi là dễ… hình như là họ ngựa… Ngựa-cái-lin? Không, không phải Ngựa-cái-lin. Khoan đã… Hay là Ngựa-đực-xốp? Không, cũng không phải Ngựa-đực-xốp. Nhớ là họ ngựa, mà là họ gì thì bay đâu mất rồi…

— Ngựa-con-nhi-cốp?

— Bẩm không phải. Khoan đã… Ngựa-cái-xin… Ngựa-cái-nhi-cốp… Chó-đực-lép…

— Cái này là họ chó chứ đâu phải họ ngựa. Ngựa-tơ-chi-cốp?

— Không, cũng không phải Ngựa-tơ-chi-cốp… Ngựa-nhi-nin… Ngựa-cốp… Ngựa-non-kin… Chẳng phải cái nào cả!

— Thế thì tôi viết cho ông ta thế nào đây? Anh nghĩ đi chứ!

— Ngay đây ạ. Ngựa-con-kin… Ngựa-cái-kin… Ngựa-càng…

— Ngựa-càng-ni-cốp? bà tướng hỏi.

— Bẩm không phải. Ngựa-kéo-mép-kin… Không, không phải! Quên mất rồi!

— Đã quên thì còn mò đến khuyên bảo làm cái quỷ gì? ông tướng nổi cáu. Cút ra ngoài!

I-van Ép-xê-ích chậm chạp đi ra, còn ông tướng thì ôm má, đi khắp các phòng.

— Ối cha mẹ ơi! ông rên la. Ối trời đất ơi! Ôi, tối tăm cả mặt mũi!

Anh quản lý ra vườn, ngước mắt lên trời, cố nhớ cái họ của ông nhân viên thuế rượu:

— Ngựa-tơ-chi-cốp… Ngựa-non-xki… Ngựa-tơ-en-cô… Không, không phải! Ngựa-đin-xki… Ngựa-ê-vích… Ngựa-đực-cô-vích… Ngựa-cái-an-xki…

Một lúc sau, người ta lại gọi anh lên nhà trên.

— Nhớ ra chưa? ông tướng hỏi.

— Bẩm quan lớn, chưa ạ.

— Hay là Ngựa-giáp-xki? Ngựa-nhi-cốp? Không phải à?

Thế là cả nhà tranh nhau nghĩ ra các thứ họ. Người ta lôi ra đủ mọi lứa tuổi, mọi giống đực giống cái, mọi nòi ngựa, nhớ tới cả bờm, cả móng, cả yên cương… Trong nhà, ngoài vườn, dưới nhà gia nhân, trong bếp, ai nấy đi đi lại lại, gãi trán, tìm cái họ…

Anh quản lý chốc chốc lại bị gọi lên nhà.

— Đàn-ngựa-nốp? người ta hỏi anh. Móng-ngựa-tin? Ngựa-đực-ốp-xki?

— Bẩm không phải, I-van Ép-xê-ích đáp, rồi ngước mắt lên, lại nghĩ thành tiếng. Ngựa-en-cô… Ngựa-chen-cô… Ngựa-tơ-ê-ép… Ngựa-cái-ê-ép…

— Bố ơi! lũ trẻ trong phòng gọi to. Tam-mã-kin! Dây-cương-kin!

Cả trang trại náo động. Ông tướng sốt ruột, đau đớn rã rời, hứa thưởng năm rúp cho ai nhớ ra đúng cái họ ấy. Thế là người ta kéo nhau từng đám đi theo I-van Ép-xê-ích…

— Ngựa-hồng-đốp! họ bảo anh. Ngựa-phi-xtưi! Ngựa-đi-xki!

Nhưng trời tối mà cái họ vẫn chưa tìm ra. Thế là cả nhà đi ngủ mà không gửi được bức điện nào.

Suốt đêm ông tướng không ngủ, cứ đi đi lại lại mà rên rỉ… Gần ba giờ sáng, ông ra khỏi nhà, gõ cửa sổ phòng anh quản lý.

— Có phải là Ngựa-thiến-nốp không? ông hỏi, giọng như mếu.

— Bẩm quan lớn, không phải Ngựa-thiến-nốp, I-van Ép-xê-ích đáp, rồi thở dài như có lỗi.

— Mà biết đâu đấy không phải họ ngựa, mà là một cái họ nào khác!

— Bẩm quan lớn, đúng là họ ngựa đấy ạ, con nói thật… Cái này thì con nhớ rõ lắm.

— Anh bạn ơi, sao anh đãng trí thế… Lúc này với tôi, cái họ ấy hình như quý hơn tất cả mọi thứ trên đời. Khổ quá đi mất!

Sáng ra, ông tướng lại cho mời bác sĩ.

— Cứ nhổ đi! ông quyết định. Không chịu đựng nổi nữa rồi…

Bác sĩ đến, nhổ cái răng đau. Cơn đau dịu ngay tức khắc, ông tướng yên lòng. Làm xong việc và nhận đủ tiền công, bác sĩ lên cỗ xe ngựa của mình mà về. Ra khỏi cổng, giữa cánh đồng, ông gặp I-van Ép-xê-ích… Anh quản lý đứng bên vệ đường, chăm chú nhìn xuống chân, đang nghĩ ngợi gì đó. Cứ xem những nếp nhăn hằn trên trán và vẻ mặt của anh thì biết anh đang nghĩ căng thẳng lắm, khổ sở lắm…

— Ngựa-vàng-nốp… Đai-yên-ni-cốp… anh lẩm bẩm. Dây-ách-nin… Ngựa-xki…

— Anh I-van Ép-xê-ích! bác sĩ gọi. Anh bạn ơi, tôi mua của anh chừng năm bao yến mạch có được không? Bà con nông dân ở đây bán yến mạch cho tôi, nhưng xấu quá…

I-van Ép-xê-ích ngây người nhìn bác sĩ, nhoẻn một nụ cười kỳ quặc, rồi chẳng nói chẳng rằng, vung hai tay lên, chạy về trang trại nhanh như có con chó dại đuổi sau lưng.

— Nhớ ra rồi, bẩm quan lớn! anh hét lên mừng rỡ, giọng lạc hẳn đi, lao vào phòng làm việc của ông tướng. Nhớ ra rồi, cầu Chúa ban sức khoẻ cho ông bác sĩ! Yến-mạch-ốp! Ông nhân viên thuế rượu họ Yến-mạch-ốp! Yến-mạch-ốp, bẩm quan lớn! Quan lớn đánh điện cho Yến-mạch-ốp đi!

— Xì! ông tướng nói giọng khinh bỉ, dí hai nắm tay vào sát mặt anh ta. Bây giờ tôi chẳng cần cái họ ngựa của anh nữa! Xì!

— Hết —