Cái mũi của sư Thiền Trí

Nhắc tới cái mũi của sư Thiền Trí, ở đất Trì Vĩ không ai là không biết. Cái mũi dài chừng một gang rưỡi, thõng từ trên môi trên xuống tận dưới cằm. Từ gốc tới ngọn to đều như nhau. Có thể nói là một thứ gì như khúc dồi dài ngoẵng, lủng lẳng treo ngay giữa mặt.

Sư đã ngoài năm mươi, từ hồi còn là chú tiểu cho tới bây giờ đã lên chức nội cung, được vào cung hầu lễ, trong lòng lúc nào cũng khổ sở vì cái mũi này. Dĩ nhiên ngoài mặt, cho tới giờ, sư vẫn làm ra vẻ chẳng mấy bận tâm. Không chỉ vì sư nghĩ rằng thân là người tu hành, lẽ ra phải một lòng hướng về cõi Tịnh độ, mà lại đi lo lắng chuyện cái mũi thì không phải. Mà hơn thế, sư không muốn người ta biết mình đang bận tâm về cái mũi. Trong những câu chuyện hằng ngày, sư sợ nhất là có ai nhắc tới chữ mũi.

Sư khổ vì cái mũi, có hai lẽ. Lẽ thứ nhất là thực tế, mũi dài thì bất tiện. Ngay như lúc ăn cơm, sư không thể tự ăn một mình. Ăn một mình thì đầu mũi chấm vào bát cơm. Vì thế sư phải bảo một đệ tử ngồi bên kia mâm, suốt bữa ăn cầm một tấm ván rộng chừng hai đốt ngón tay, dài chừng hai gang, nâng mũi lên cho. Nhưng ăn cơm kiểu ấy thật chẳng dễ dàng gì, cả với người đệ tử nâng mũi lẫn với sư bị nâng mũi. Có lần một chú tiểu ngồi thay vị đệ tử kia, đang nâng thì hắt hơi một cái, tay run lên, cái mũi rơi tõm vào nồi cháo. Chuyện ấy thời đó đồn ầm tới tận kinh đô. Nhưng đó vẫn chưa phải lẽ chính khiến sư khổ vì cái mũi. Sư khổ, thật ra, là vì lòng tự trọng bị cái mũi này làm tổn thương.

Dân Trì Vĩ nói rằng sư Thiền Trí có cái mũi như thế, may mà sư không phải người thế tục. Vì họ nghĩ với cái mũi ấy thì chẳng cô nào chịu lấy. Có người còn bàn ra tán vào rằng, có khi cũng vì cái mũi ấy mà sư phải đi tu. Nhưng sư không cho rằng nhờ làm sư mà mình đỡ khổ vì cái mũi được chút nào. Lòng tự trọng của sư quá ư nhạy cảm, đâu có thể để những chuyện như có vợ hay không có vợ chi phối. Vì thế, sư đã thử đủ cách, cả chủ động lẫn bị động, để vớt vát lại lòng tự trọng bị tổn thương.

Điều đầu tiên sư nghĩ ra là tìm cách làm cho cái mũi trông ngắn hơn thực. Những lúc không có ai, sư ngồi trước gương, soi mặt từ nhiều góc khác nhau, chăm chú tìm tòi. Có khi chỉ xoay mặt thôi chưa yên lòng, sư còn chống cằm, hay đặt ngón tay lên đầu cằm, kiên nhẫn ngắm gương mãi. Nhưng chưa có lần nào cái mũi trông ngắn tới mức chính sư thấy vừa lòng. Có lúc sư còn thấy càng cố công, mũi lại càng trông dài ra. Những lúc ấy, sư cất gương vào hộp, thở dài như mới vỡ lẽ, rồi miễn cưỡng quay về bàn kinh, lại tụng kinh Quan Âm.

Rồi sư lại luôn để ý tới mũi người khác. Chùa Trì Vĩ là ngôi chùa hay có lễ cúng dường, giảng kinh. Trong chùa tăng xá dựng san sát, nhà tắm ngày nào cũng đun nước. Vì vậy, tăng ni lẫn người thế tục ra vào chùa đông lắm. Sư kiên nhẫn dò xét mặt từng người. Sư muốn tìm được dù chỉ một người có cái mũi giống mình, cho yên lòng. Thế nên trong mắt sư không có áo chàm, áo trắng. Huống hồ những mũ màu cam, áo cà sa màu xám, vốn đã quen mắt, thì có cũng như không. Sư không nhìn người, sư chỉ nhìn mũi. Nhưng mũi khoằm thì có, chứ mũi như của sư thì không thấy một ai. Càng nhiều lần không thấy, lòng sư càng thêm khó chịu. Có lúc đang nói chuyện với người ta, sư bất giác đưa tay véo cái đầu mũi lủng lẳng, rồi đỏ mặt như trẻ con, chẳng hợp với tuổi chút nào. Ấy hoàn toàn là vì nỗi khó chịu ấy xui khiến.

Cuối cùng, sư còn có lúc muốn tìm trong kinh Phật, trong sách đời, cho ra một nhân vật có cái mũi giống mình, để chí ít cũng được an ủi phần nào. Nhưng chẳng kinh nào chép rằng ngài Mục Kiền Liên hay ngài Xá Lợi Phất có mũi dài. Dĩ nhiên ngài Long Thụ, ngài Mã Minh cũng là những vị Bồ Tát có cái mũi như mọi người. Có lần nghe chuyện bên Tàu, kể rằng Lưu Huyền Đức nhà Thục Hán có đôi tai rất dài, sư nghĩ giá đấy là cái mũi thì mình đỡ cô đơn biết bao nhiêu.

Sư vừa khổ công theo lối bị động như thế, vừa thử cả những cách chủ động cho mũi ngắn lại, điều ấy chẳng cần phải nói. Về mặt này, sư cũng đã làm gần như mọi điều có thể. Sư từng sắc quả qua lâu uống thử. Sư từng bôi nước đái chuột lên mũi. Nhưng làm gì thì làm, cái mũi vẫn cứ dài một gang rưỡi, lủng lẳng trên môi.

Rồi một mùa thu nọ, có một vị sư đệ tử lên kinh đô làm việc cho sư, được một ông lang quen mách cho phép chữa mũi dài thành ngắn. Ông lang ấy vốn từ bên Tàu sang, lúc bấy giờ đang làm sư cúng dường ở chùa Trường Lạc.

Sư vẫn làm ra vẻ như mọi khi, chẳng hề bận tâm gì tới cái mũi, cố ý không nói rằng muốn thử ngay phép ấy. Mặt khác, sư lại nhẹ nhàng nói bóng gió rằng, bữa nào cũng làm phiền đệ tử, sư thấy áy náy lắm. Trong bụng, dĩ nhiên sư đang chờ người đệ tử thuyết phục mình thử phép chữa. Người đệ tử đâu có lẽ không hiểu mẹo ấy của thầy. Nhưng có lẽ, hơn cả sự phật ý, chính cái tâm trạng khiến thầy phải dùng tới mẹo ấy đã khơi dậy lòng thương cảm nơi người đệ tử nhiều hơn. Đúng như sư mong, người đệ tử hết lời khuyên thầy thử phép chữa. Và rồi, cũng đúng như sư mong, cuối cùng sư nghe theo lời khuyên nhiệt thành ấy.

Phép chữa ấy đơn giản lắm, chỉ là đem mũi luộc trong nước nóng, rồi cho người ta giẫm lên.

Nước nóng thì nhà tắm trong chùa ngày nào cũng đun. Người đệ tử liền múc một ấm nước nóng tới mức thò ngón tay vào cũng không được, xách từ nhà tắm về. Nhưng nếu nhúng thẳng mũi vào ấm thì hơi nóng phả lên, e bỏng cả mặt. Bèn khoét một lỗ trên tấm khay gỗ, đậy lên làm nắp ấm, rồi thò mũi qua lỗ ấy xuống nước. Riêng cái mũi thì có ngâm trong nước nóng ấy cũng chẳng thấy nóng chút nào. Một lúc sau, người đệ tử nói:

— Chắc luộc chín rồi đấy ạ.

Sư cười gượng. Vì sư nghĩ chỉ nghe câu ấy thôi thì chẳng ai ngờ là đang nói chuyện cái mũi. Cái mũi bị nước sôi hấp, ngứa ran như bị bọ chét đốt.

Sư rút mũi qua lỗ khay ra, người đệ tử liền dồn sức vào hai chân, giẫm lên cái mũi vẫn còn bốc hơi nghi ngút. Sư nằm nghiêng, duỗi mũi ra trên sàn ván, ngay trước mắt là đôi chân người đệ tử nhấc lên hạ xuống. Thỉnh thoảng người đệ tử lại nhìn xuống cái đầu trọc của thầy, mặt đầy thương hại, nói:

— Thầy có đau không ạ? Ông lang dặn phải giẫm cho mạnh. Nhưng mà thầy có đau không ạ?

Sư lắc đầu, ý muốn nói không đau. Nhưng mũi đang bị giẫm, đầu không lắc được như ý. Sư bèn trợn mắt nhìn lên, ngó đôi bàn chân nứt nẻ của người đệ tử, đáp bằng giọng như đang giận:

— Không đau đâu.

Thật ra, mũi đang ngứa mà được giẫm lên, chẳng những không đau mà còn dễ chịu nữa là khác.

Giẫm một lúc, trên mũi bắt đầu nổi lên những hạt nhỏ như hạt kê. Trông y như một con chim nhỏ vặt sạch lông đem nướng nguyên con. Thấy thế, người đệ tử dừng chân, nói như nói một mình:

— Ông lang dặn lấy nhíp nhổ những cái này ra.

Sư phồng má ra vẻ không bằng lòng, nhưng im lặng mặc cho người đệ tử làm. Dĩ nhiên sư không phải không hiểu lòng tốt của đệ tử. Hiểu thì hiểu, nhưng thấy cái mũi của mình bị đối xử như một món đồ vật, sư khó chịu. Sư làm mặt như người bệnh phải để một ông lang mình không tin mổ xẻ, miễn cưỡng nhìn người đệ tử dùng nhíp lấy chất nhờn ra khỏi lỗ chân lông trên mũi. Chất nhờn tuột ra thành từng sợi dài chừng một đốt ngón tay, hình như cuống lông chim.

Xong xuôi một lượt, người đệ tử thở phào, nói:

— Giờ luộc thêm lần nữa là xong ạ.

Sư vẫn nhíu mày, mặt không bằng lòng, nhưng vẫn làm theo lời đệ tử.

Đến khi rút cái mũi luộc lần thứ hai ra xem, quả nhiên nó ngắn hơn hẳn mọi khi. Thế này thì cũng chẳng khác mấy một cái mũi khoằm bình thường. Sư xoa xoa cái mũi đã ngắn lại, rụt rè nhìn vào tấm gương người đệ tử đưa cho, vẻ ngượng nghịu.

Cái mũi, cái mũi trước kia thõng tận dưới cằm, giờ đây teo lại như chuyện bịa, chỉ còn thoi thóp yếu ớt ngay trên môi trên. Chỗ này chỗ kia còn lốm đốm đỏ, chắc là vết bị giẫm. Thế này thì hẳn chẳng ai còn cười nữa. Khuôn mặt sư trong gương nhìn khuôn mặt sư ngoài gương, hấp háy mắt ra chiều mãn nguyện.

Nhưng suốt ngày hôm ấy, sư vẫn còn thấp thỏm, sợ cái mũi lại dài ra. Vì thế lúc tụng kinh, lúc ăn cơm, hễ rảnh tay là sư lại đưa tay lên, khẽ sờ đầu mũi. Nhưng cái mũi vẫn ngoan ngoãn nằm yên trên môi, chẳng có vẻ gì muốn thõng xuống thêm. Ngủ một đêm, sáng hôm sau vừa mở mắt, việc đầu tiên sư làm là sờ mũi. Mũi vẫn ngắn. Thế là sư thấy lòng nhẹ nhõm thư thái, như những lần chép xong bộ kinh Pháp Hoa tích được công đức, cái cảm giác đã bao năm nay sư không có.

Vậy mà chỉ hai ba hôm sau, sư phát hiện ra một chuyện không ngờ. Đó là một vị võ sĩ có việc ghé chùa Trì Vĩ, mặt còn có vẻ buồn cười hơn trước, chẳng nói năng được mấy câu, cứ chằm chằm nhìn vào mũi sư. Chưa hết, cái chú tiểu ngày trước từng đánh rơi mũi sư vào nồi cháo, hôm gặp sư ngoài giảng đường, thoạt đầu còn cúi mặt nén cười, nhưng rồi có vẻ nén không nổi nữa, bật phì cười một cái. Mấy chú sư hạ được sai việc, lúc đứng trước mặt thì cung kính nghe lời, nhưng sư vừa quay lưng là cười khúc khích ngay. Chuyện ấy đâu phải chỉ một hai lần.

Thoạt đầu, sư cho rằng vì mặt mình thay đổi. Nhưng hình như lẽ ấy chưa giải thích được hết. Dĩ nhiên, chú tiểu hay mấy chú sư hạ cười là vì thế. Nhưng cũng là cười, mà so với hồi mũi còn dài thì có gì đó khác khác. Nói rằng cái mũi ngắn chưa quen mắt trông buồn cười hơn cái mũi dài đã quen mắt, thì cũng được. Nhưng dường như còn có điều gì khác nữa.

— Trước kia đâu có cười trắng trợn như thế.

Sư ngừng câu kinh đang tụng dở, nghiêng cái đầu trọc, thỉnh thoảng lại lẩm bẩm như vậy. Những lúc ấy, vị sư đáng mến của chúng ta lại thẫn thờ ngắm bức tranh Phổ Hiền treo bên cạnh, nhớ lại cái thời mũi còn dài mới bốn năm hôm trước, rồi rầu rĩ như kẻ sa cơ nhớ thời vàng son. Đáng tiếc thay, sư không đủ sáng suốt để trả lời câu hỏi ấy.

Lòng người có hai thứ tình cảm trái ngược nhau. Dĩ nhiên, ai cũng thương cảm cho nỗi bất hạnh của người khác. Nhưng khi người ấy bằng cách nào đó vượt qua được nỗi bất hạnh, thì đến lượt mình lại thấy như hụt hẫng thế nào. Nói hơi quá một chút, thì còn muốn đẩy người ta rơi lại vào nỗi bất hạnh ấy một lần nữa. Rồi chẳng biết tự bao giờ, mình lại mang một mối ác cảm với người ta, tuy chỉ ngấm ngầm. Sư không biết vì sao, nhưng cứ thấy khó chịu, ấy chẳng qua là vì sư lờ mờ cảm thấy cái lòng ích kỷ của kẻ bàng quan ấy trong thái độ của tăng tục đất Trì Vĩ.

Thế là ngày nào sư cũng gắt gỏng. Ai nói gì chưa được hai câu, sư đã cay nghiệt mắng cho. Sau cùng, đến cả người đệ tử đã chữa mũi cho sư cũng nói sau lưng rằng thầy rồi sẽ mắc tội keo kiệt pháp. Người làm sư giận nhất chính là cái chú tiểu tinh nghịch kia. Một hôm, nghe chó sủa ầm ĩ, sư vô tình bước ra xem, thì thấy chú tiểu đang vung một khúc gỗ dài chừng hai gang, đuổi theo một con chó xồm lông dài gầy nhom. Mà không chỉ đuổi suông. Chú vừa đuổi vừa reo: Coi chừng bị đánh vào mũi! Kìa, coi chừng bị đánh vào mũi! Sư giật phắt khúc gỗ khỏi tay chú tiểu, đánh một cái thật mạnh vào mặt chú. Khúc gỗ ấy chính là tấm ván nâng mũi ngày xưa.

Sư thấy cái mũi ngắn lại, hoá ra còn đáng giận hơn.

Rồi một đêm kia. Có lẽ sau khi trời tối, gió bỗng nổi lên, tiếng chuông gió trên tháp vọng vào tận gối nghe đến nhức đầu. Lại thêm trời trở lạnh hẳn, sư tuổi già, muốn ngủ mà không sao ngủ được. Đang nằm trằn trọc trong chăn, bỗng sư thấy mũi ngứa ran, khác hẳn mọi khi. Sờ tay lên thì thấy hơi phù nề như ngấm nước. Hình như chỉ riêng chỗ ấy còn có cả hơi sốt.

— Ép cho ngắn lại, có khi sinh bệnh rồi cũng nên.

Sư lẩm bẩm, tay đỡ lấy cái mũi, cung kính như đang dâng hương hoa trước Phật.

Sáng hôm sau, sư thức dậy sớm như thường lệ, thì thấy cây bạch quả, cây dẻ trong chùa chỉ qua một đêm đã trút hết lá, sân chùa sáng rực như trải vàng. Có lẽ vì mái tháp đọng sương, chín vòng đồng trên đỉnh tháp lấp lánh chói loà dưới nắng sớm còn nhạt. Sư Thiền Trí đứng ngoài hiên, cửa lá sách đã kéo lên, hít một hơi thật sâu.

Đúng lúc ấy, một cảm giác sư gần như đã quên, lại trở về với sư.

Sư vội đưa tay lên mũi. Thứ chạm vào tay không phải cái mũi ngắn đêm qua. Đó là cái mũi dài ngày xưa, thõng từ trên môi trên xuống tận dưới cằm, dài một gang rưỡi có thừa. Sư biết chỉ qua một đêm, cái mũi đã dài trở lại như cũ. Và cùng lúc ấy, sư thấy chẳng biết từ đâu, một tâm trạng nhẹ nhõm thảnh thơi, y như hôm cái mũi vừa ngắn lại, đang trở về.

— Thế này thì hẳn chẳng ai còn cười nữa.

Sư thầm nhủ với lòng mình như thế, để mặc cái mũi dài đong đưa trong gió thu buổi sớm.

— Hết —