Căn phòng cho thuê

Ở khu nhà gạch đỏ phía dưới khu Tây thành phố, có cả một đám đông khổng lồ những con người bồn chồn, xê dịch, trôi đi nhanh như chính thời gian. Không nhà không cửa, họ có tới trăm cái nhà. Họ dạt từ căn phòng cho thuê này sang căn phòng cho thuê khác, mãi mãi là khách trọ, khách trọ nơi ăn chốn ở, khách trọ cả trong tim và trong trí. Họ hát bài "Mái ấm thân yêu" theo điệu nhạc nhảy. Họ mang bàn thờ gia tiên trong một cái hộp đựng mũ. Giàn nho của họ quấn quanh một chiếc mũ rộng vành, và cây vả của họ là một chậu cao su cảnh.

Bởi vậy, những ngôi nhà ở khu này, đã có cả nghìn người ở, hẳn phải có cả nghìn câu chuyện để kể, phần lớn chắc là tẻ nhạt. Nhưng sẽ lạ lắm nếu chẳng tìm thấy một hai bóng ma lẩn khuất sau ngần ấy vị khách lang thang.

Một hôm, khi trời đã tối hẳn, một chàng trai đi lang thang giữa những ngôi biệt thự gạch đỏ đổ nát ấy, bấm chuông từng nhà. Tới nhà thứ mười hai, anh đặt chiếc túi hành lí lép kẹp xuống bậc thềm, lau bụi trên vành mũ và trên trán. Tiếng chuông vang lên yếu ớt, xa xăm, từ một chốn sâu thẳm trống rỗng nào đó.

Bà quản gia ra mở cửa ngôi nhà thứ mười hai này khiến anh nghĩ tới một con sâu bệnh hoạn, no nê, đã đục ruỗng quả hạt của nó thành một cái vỏ rỗng, giờ đang tìm cách lấp chỗ trống bằng những người thuê trọ ăn được.

Anh hỏi có phòng cho thuê không.

— Vào đi, bà quản gia nói. Giọng bà phát ra từ cổ họng, mà cổ họng bà dường như lót lông thú. Tôi có phòng tầng ba phía sau, bỏ trống từ tuần trước. Anh có muốn xem không?

Chàng trai đi theo bà lên cầu thang. Một thứ ánh sáng mờ mờ chẳng biết từ đâu tới làm dịu bớt bóng tối của những hành lang. Họ bước không một tiếng động trên tấm thảm cầu thang mà chính khung cửi dệt ra nó cũng phải chối bỏ. Nó dường như đã hoá thành thực vật, đã thoái hoá trong bầu không khí ẩm mốc không ánh mặt trời ấy thành một thứ địa y um tùm hay một lớp rêu lan rộng, mọc thành từng mảng trên cầu thang, nhầy nhụa dưới chân như chất hữu cơ. Ở mỗi khúc quanh cầu thang có những hốc tường bỏ trống. Có lẽ ngày trước người ta đặt cây cảnh trong đó. Nếu vậy thì chúng đã chết trong bầu không khí hôi hám, uế tạp này. Có thể ở đó từng đặt tượng các vị thánh, nhưng cũng chẳng khó gì mà hình dung lũ quỷ con, lũ ma quỷ đã lôi chúng ra trong bóng tối, kéo xuống tận đáy sâu ô uế của một cái hố cho thuê nào đó bên dưới.

— Phòng đây, bà quản gia nói bằng cái cổ họng lót lông. Phòng đẹp đấy. Ít khi bỏ trống lắm. Mùa hè năm ngoái có mấy người hết sức lịch sự ở đây, chẳng phiền hà gì, lại trả tiền trước đúng hạn từng phút. Nước ở cuối hành lang. Cặp Xprao và Mu-ni ở đây ba tháng. Họ diễn tạp kĩ. Cô Bê-rét-ta Xprao, có lẽ anh từng nghe tên, ồ, đó chỉ là nghệ danh thôi, ngay chỗ trên bàn trang điểm kia là chỗ treo tờ giấy hôn thú, có lồng khung hẳn hoi. Đèn ga ở đây, và anh thấy đấy, tủ quần áo rộng rãi lắm. Phòng này ai cũng thích. Chẳng bao giờ bỏ trống được lâu.

— Có nhiều người làm nghề sân khấu thuê phòng ở đây không ạ? Chàng trai hỏi.

— Họ tới rồi họ đi. Khách trọ của tôi khá nhiều người dính tới nhà hát. Vâng, thưa anh, đây là khu nhà hát mà. Dân đóng kịch chẳng bao giờ ở đâu được lâu. Tôi cũng có phần của tôi. Vâng, họ tới rồi họ đi.

Anh thuê phòng, trả trước một tuần. Anh nói anh mệt, sẽ dọn vào ở ngay. Anh đếm tiền. Bà bảo phòng đã dọn sẵn, có cả khăn mặt và nước. Khi bà quản gia sắp đi, anh hỏi, lần thứ một nghìn, câu hỏi luôn thường trực trên đầu lưỡi anh.

— Một cô gái trẻ, cô Vát-nơ, cô Ê-lô-i-dơ Vát-nơ, bà có nhớ có ai như thế trong số khách trọ của bà không? Rất có thể cô ấy hát trên sân khấu. Một cô gái xinh xắn, tầm thước, mảnh mai, tóc vàng ánh đỏ, có một nốt ruồi đen gần lông mày bên trái.

— Không, tôi không nhớ cái tên ấy. Dân sân khấu đổi tên cũng nhiều như đổi phòng. Họ tới rồi họ đi. Không, tôi chẳng nhớ ra ai như thế.

Không. Lúc nào cũng không. Năm tháng trời hỏi han không ngừng, và câu trả lời bao giờ cũng là không. Ban ngày anh đi hỏi các ông bầu, các văn phòng đại lí, các trường học, các đoàn hát đồng ca. Ban đêm anh lẫn vào đám khán giả của đủ mọi nhà hát, từ những nơi quy tụ toàn ngôi sao, xuống tới những phòng ca nhạc tạp kĩ hạ đẳng tới mức anh sợ sẽ tìm thấy ở đó chính điều anh mong mỏi nhất. Anh, người yêu nàng hơn ai hết, đã cố tìm nàng. Anh biết chắc từ khi nàng bỏ nhà đi, cái thành phố lớn bốn bề sông nước này đang giữ nàng ở đâu đó. Nhưng nó giống như một bãi cát lún khổng lồ, những hạt cát của nó không ngừng xê dịch, chẳng có nền móng nào, những hạt nằm trên mặt hôm nay thì ngày mai đã bị vùi trong bùn lầy nhầy nhụa.

Căn phòng cho thuê đón vị khách mới nhất của nó bằng một thoáng ấm áp giả vờ đầu tiên, một lời chào đón đỏ bừng, hốc hác, lấy lệ, như nụ cười giả dối của một ả gái làng chơi. Cái tiện nghi giả tạo ấy đến từ những ánh phản chiếu lấp loáng trên đồ đạc mục nát, trên lớp vải gấm rách tả tơi bọc một chiếc ghế dài và hai chiếc ghế tựa, trên tấm gương rẻ tiền rộng ba gang tay đặt giữa hai cửa sổ, trên một hai chiếc khung tranh mạ vàng và chiếc giường đồng kê trong góc.

Vị khách ngả người trên ghế, uể oải, trong khi căn phòng, lộn xộn trong lời lẽ như một gian phòng trong tháp Ba-ben, cố kể cho anh nghe về đủ loại người từng thuê nó.

Một tấm thảm sặc sỡ nhiều màu như một hòn đảo nhiệt đới hình chữ nhật đầy hoa rực rỡ nằm giữa một biển chiếu bẩn thỉu nhấp nhô. Trên bức tường dán giấy hoa loè loẹt là những bức tranh vẫn đeo đuổi người không nhà từ nơi này sang nơi khác: Đôi tình nhân thời chiến tranh tôn giáo, Lần cãi nhau đầu tiên, Bữa tiệc cưới, Nàng Pơ-xi-sê bên đài phun nước. Đường nét nghiêm trang thanh nhã của mặt lò sưởi bị che khuất một cách chẳng vẻ vang gì sau một tấm rèm lả lơi kéo lệch một cách phóng đãng, như những dải lụa thắt lưng của vũ nữ đóng vai nữ chiến binh. Trên mặt lò sưởi là những mảnh vụn trôi dạt thê lương mà những kẻ đắm tàu ở căn phòng này đã vứt lại khi một cánh buồm may mắn đưa họ tới bến mới: một hai chiếc lọ tầm thường, ảnh mấy cô đào hát, một chai thuốc, vài quân bài lạc khỏi cỗ bài.

Từng dấu hiệu một, như những con chữ trong một bức mật mã dần dần hiện rõ, những vết tích nhỏ do đoàn người nối nhau thuê căn phòng để lại bắt đầu có ý nghĩa. Chỗ thảm mòn xơ ra trước bàn trang điểm cho biết từng có những người đàn bà xinh đẹp trong đoàn người ấy. Những dấu tay bé xíu trên tường kể về những tù nhân nhỏ bé từng cố mò tìm đường ra với ánh nắng và khí trời. Một vết bẩn loang toé ra như bóng của một quả bom đang nổ làm chứng cho chỗ một chiếc cốc hay một cái chai bị ném vỡ tan vào tường, cả cốc lẫn những gì đựng trong đó. Trên tấm gương có ai đã lấy kim cương rạch một cái tên bằng những nét chữ xiêu vẹo: "Ma-ri". Có vẻ như những người lần lượt ở căn phòng này đã nổi cơn thịnh nộ, có lẽ vì cái lạnh lẽo loè loẹt của nó khiến họ không sao chịu nổi, và đã trút cả cơn giận lên nó. Đồ đạc sứt mẻ, thâm tím. Chiếc ghế dài, méo mó vì lò xo bung ra, trông như một con quái vật ghê rợn bị giết giữa cơn co giật quái gở. Một cơn chấn động nào đó dữ dội hơn đã xẻ mất một mảng lớn trên mặt lò sưởi bằng đá cẩm thạch. Mỗi tấm ván sàn lại có độ nghiêng riêng và tiếng rên riêng, như của một nỗi đau riêng biệt. Thật khó tin rằng tất cả những ác ý và tổn thương ấy lại do chính những người từng có lúc gọi nơi này là nhà gây ra. Ấy vậy mà có lẽ chính cái bản năng tìm về tổ ấm bị lừa dối, vẫn sống sót một cách mù quáng, chính cơn giận hờn đối với những vị thần gia đình giả mạo, đã thổi bùng cơn thịnh nộ của họ. Một túp lều là của mình thì ta biết quét dọn, trang hoàng, nâng niu.

Chàng khách trọ trẻ ngồi trên ghế để những ý nghĩ ấy nhẹ nhàng lướt qua tâm trí, trong khi những âm thanh cho thuê và những mùi cho thuê trôi vào phòng. Anh nghe từ một phòng vọng ra tiếng cười rúc rích, rồi tiếng cười buông thả không kìm được. Từ những phòng khác là tiếng một người đàn bà đang càu nhàu một mình, tiếng xúc xắc lách cách, một bài hát ru, và tiếng ai đó khóc âm ỉ. Phía trên đầu anh, một cây đàn băng-giô gảy lên rộn ràng. Đâu đó cửa đóng sầm. Những đoàn tàu trên đường sắt trên cao chốc chốc lại gầm lên. Một con mèo gào thảm thiết trên bờ rào sau nhà. Và anh hít thở hơi thở của ngôi nhà, một thứ vị ẩm ướt hơn là một mùi, một luồng hơi mốc meo lạnh lẽo như từ những hầm mộ dưới đất bốc lên, lẫn với mùi tấm nhựa lót sàn và mùi gỗ đã mục, đã mốc.

Rồi bỗng nhiên, trong lúc anh đang ngồi nghỉ, căn phòng ngập tràn một mùi hoa mộc tê ngọt ngào, nồng nàn. Nó ập tới như theo một cơn gió duy nhất, quả quyết, thơm ngát, mạnh mẽ tới mức gần như là một vị khách bằng xương bằng thịt. Và chàng trai kêu to lên: "Gì thế, em?", như thể có ai vừa gọi mình, rồi bật dậy quay lại. Mùi hương nồng nàn bám lấy anh, bao bọc lấy anh. Anh dang tay ra đón lấy nó, mọi giác quan trong giây lát rối tung, hoà lẫn vào nhau. Làm sao một mùi hương lại có thể gọi người ta một cách dứt khoát như vậy được? Hẳn phải là một tiếng nói. Nhưng chẳng phải chính tiếng nói ấy đã chạm vào anh, đã vuốt ve anh đó sao?

— Nàng đã ở trong căn phòng này, anh kêu lên, rồi lao đi tìm cho được một vật làm bằng, vì anh biết mình sẽ nhận ra dù là vật nhỏ nhất từng thuộc về nàng hay nàng từng chạm tới. Cái mùi hoa mộc tê đang bao bọc lấy anh, mùi hương nàng yêu và đã biến thành của riêng nàng, từ đâu tới?

Căn phòng chỉ được dọn dẹp qua loa. Rải rác trên tấm khăn phủ bàn trang điểm mỏng tang là năm sáu chiếc cặp tóc, những người bạn kín đáo của phái đẹp, chiếc nào cũng giống chiếc nào, chẳng bao giờ hé lộ điều gì. Anh bỏ qua chúng, biết rằng chúng chẳng mang dấu vết gì của riêng ai. Lục tung các ngăn kéo bàn trang điểm, anh tìm thấy một chiếc khăn tay nhỏ xíu, rách tả tơi, bị vứt bỏ. Anh áp nó lên mặt. Nó nồng nặc, trơ tráo mùi nước hoa vọng nhật. Anh ném nó xuống sàn. Trong một ngăn kéo khác, anh thấy mấy chiếc khuy lạc bộ, một tờ chương trình nhà hát, một tấm thiếp của hiệu cầm đồ, hai chiếc kẹo dẻo bị bỏ quên, một cuốn sách đoán mộng. Trong ngăn cuối cùng là một chiếc nơ cài tóc bằng xa tanh đen của phụ nữ, khiến anh khựng lại, lơ lửng giữa băng giá và lửa đỏ. Nhưng nơ xa tanh đen cũng chỉ là món trang sức kín đáo, chẳng riêng của ai, thông thường của phái đẹp, và chẳng kể được câu chuyện nào.

Rồi anh đi khắp căn phòng như con chó săn đánh hơi, rà dọc các bức tường, bò lom khom xem xét từng góc chiếu phồng lên, lục lọi mặt lò sưởi và mặt bàn, rèm cửa và tranh treo, cái tủ say rượu xiêu vẹo trong góc, tìm một dấu hiệu nhìn thấy được, mà không sao nhận ra rằng nàng đang ở đó, bên cạnh anh, quanh anh, sát anh, trong anh, trên anh, níu lấy anh, gọi mời anh, gọi anh tha thiết qua những giác quan tinh tế tới mức cả những giác quan thô thiển hơn của anh cũng nhận ra tiếng gọi. Một lần nữa anh lại đáp to: "Anh đây, em!", rồi quay lại, mắt dại đi, nhìn vào khoảng không, vì anh chưa nhận ra được hình hài, màu sắc, tình yêu và đôi tay dang rộng trong mùi hoa mộc tê. Ôi, lạy Chúa! Mùi hương ấy từ đâu tới, và từ bao giờ mùi hương lại có tiếng để gọi? Anh cứ thế mò mẫm.

Anh bới tung các khe kẽ, các xó xỉnh, tìm thấy nút chai và đầu mẩu thuốc lá. Anh bỏ qua chúng với vẻ khinh thường thụ động. Nhưng có lần anh tìm thấy trong một nếp chiếu một mẩu xì gà hút dở, và anh lấy gót giày di nát nó, buông một câu chửi chua cay. Anh sàng lọc căn phòng từ đầu này tới đầu kia. Anh tìm thấy những dấu vết nhỏ nhoi buồn tẻ, thấp hèn của biết bao kẻ ở trọ lang bạt. Nhưng của người anh đang tìm, người có lẽ đã từng ở đây, người mà linh hồn dường như đang lảng vảng ở đây, anh không tìm thấy một dấu vết nào.

Rồi anh nghĩ tới bà quản gia.

Anh chạy khỏi căn phòng bị ám xuống cầu thang, tới một cánh cửa có vệt sáng lọt qua khe. Nghe tiếng gõ, bà đi ra. Anh cố nén cơn xúc động hết mức có thể.

— Thưa bà, bà làm ơn cho tôi biết, anh van nài, trước khi tôi tới thì ai ở căn phòng tôi đang thuê?

— Vâng, thưa anh. Tôi nói lại anh nghe. Như tôi đã nói, đó là Xprao và Mu-ni. Ở nhà hát thì là cô Bê-rét-ta Xprao, nhưng thật ra là bà Mu-ni. Nhà tôi nổi tiếng là đứng đắn. Tờ giấy hôn thú, có lồng khung, treo trên một cái đinh ngay phía trên...

— Cô Xprao là người thế nào, ý tôi là về dáng vẻ?

— Ồ, tóc đen, thưa anh, người thấp, mập, mặt trông ngồ ngộ. Họ dọn đi từ thứ ba tuần trước.

— Còn trước khi họ ở?

— À, có một ông độc thân làm nghề chở hàng bằng xe ngựa. Ông ta đi mà còn nợ tôi một tuần tiền phòng. Trước ông ta là bà Crao-đơ với hai đứa con, ở bốn tháng. Trước nữa là ông già Đoi-lơ, các con trai ông ấy trả tiền cho. Ông ấy thuê phòng sáu tháng. Thế là tính ngược lại đã được một năm rồi, thưa anh, xa hơn thì tôi không nhớ.

Anh cảm ơn bà, rồi lê bước về phòng. Căn phòng đã chết. Cái tinh chất từng làm nó sống dậy đã đi mất. Hương hoa mộc tê đã tan biến. Thế chỗ nó là cái mùi cũ kĩ, ôi thiu của đồ đạc mốc meo, của bầu không khí bị nhốt trong kho.

Niềm hi vọng cạn dần, kéo theo cả niềm tin. Anh ngồi nhìn trừng trừng ngọn đèn ga vàng vọt đang reo khe khẽ. Một lúc sau, anh đi tới bên giường, bắt đầu xé tấm khăn trải giường thành từng dải. Với lưỡi dao, anh nhét chặt chúng vào mọi kẽ hở quanh cửa sổ và cửa ra vào. Khi mọi thứ đã kín và chặt, anh tắt đèn, rồi lại vặn hết cỡ khoá ga, và nằm xuống giường, lòng biết ơn.

Tối hôm ấy tới lượt bà Mắc-cun xách bình đi mua bia. Bà mua về, rồi ngồi với bà Pơ-đi trong một cái hang dưới tầng hầm, nơi các bà quản gia hay tụ họp, nơi những con sâu đục khoét ấy hiếm khi chịu chết.

— Tối nay tôi cho thuê được phòng tầng ba phía sau rồi, bà Pơ-đi nói qua một vòng bọt bia mịn màng. Một chàng trai thuê. Cậu ta lên giường ngủ được hai tiếng rồi.

— Thật thế à, bà Pơ-đi? Bà Mắc-cun nói, vô cùng thán phục. Bà đúng là có tài cho thuê những phòng như thế. Thế bà có nói cho cậu ta biết không? Bà kết thúc câu hỏi bằng một tiếng thì thào khàn khàn, đầy bí ẩn.

— Phòng có sẵn đồ đạc, bà Pơ-đi nói, bằng cái giọng lót lông dày nhất của mình, là để cho thuê. Tôi không nói với cậu ta đâu, bà Mắc-cun ạ.

— Bà nói phải lắm. Mình sống được là nhờ cho thuê phòng. Bà đúng là có đầu óc kinh doanh thật sự. Có khối người sẽ chẳng chịu thuê phòng nếu người ta bảo họ là đã có người tự tử chết ngay trên cái giường trong phòng ấy.

— Như bà nói đấy, mình còn phải kiếm sống, bà Pơ-đi nhận xét.

— Vâng, thưa bà, đúng thế. Mới đúng một tuần trước, ngày này, tôi giúp bà khâm liệm ở phòng tầng ba phía sau. Một cô gái xinh xắn mảnh mai thế mà lại đi tự tử bằng hơi ga, khuôn mặt nhỏ nhắn ngọt ngào lắm cơ, bà Pơ-đi ạ.

— Đúng như bà nói, người ta sẽ khen cô ấy là xinh, bà Pơ-đi nói, đồng tình nhưng vẫn soi xét, nếu không có cái nốt ruồi mọc gần lông mày bên trái. Bà rót đầy cốc nữa đi, bà Mắc-cun.

— Hết —