Cậu bé bảy tuổi đào hố thứ hai

Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, ở một ngôi làng xứ Ca-xi có một nhà kia sinh được một người con trai duy nhất, tên là Va-xít-tha-ca. Anh hết lòng nuôi nấng cha mẹ. Sau khi mẹ mất, anh một mình nuôi cha. Sáng nào anh cũng dậy sớm, sửa sẵn cành tăm và nước súc miệng cho cha, rồi đi làm thuê hay cày ruộng, kiếm cơm cháo về cho cha ăn.

Người cha bảo anh:

— Con ơi, việc trong nhà ngoài ngõ một mình con gánh hết. Để cha tìm cho con một người vợ, nó sẽ lo việc nhà cho con.

— Thưa cha, đàn bà vào nhà rồi thì cả con lẫn cha đều chẳng còn yên ổn. Cha đừng nghĩ tới chuyện ấy nữa. Cha còn sống ngày nào, con nuôi cha ngày ấy. Khi cha khuất núi, con tự biết phải làm gì.

Nhưng người cha vẫn cưới cho anh một cô gái, mặc cho con không muốn. Cô vợ chăm sóc chồng và bố chồng, nhưng là một người đàn bà tâm địa thấp hèn.

Va-xít-tha-ca thấy vợ chăm nom cha mình thì bằng lòng lắm. Kiếm được thứ gì ngon, anh đều đem về đưa cho vợ, và cô đem dâng cho bố chồng. Thế rồi một ngày kia cô nghĩ bụng: "Chồng ta kiếm được gì cũng đưa hết cho ta, chẳng đưa gì cho cha anh ấy cả. Rõ là anh ấy chẳng thương gì cha. Ta phải tìm cách gây chuyện giữa ông già với chồng ta, rồi tống ông ta ra khỏi nhà."

Từ đó, cô pha nước cho bố chồng khi thì lạnh buốt, khi thì nóng bỏng. Thức ăn khi thì mặn chát, khi thì nhạt thếch. Cơm khi thì sống sượng, khi thì nhão nhoét. Cô làm đủ mọi cách để chọc cho ông già nổi giận. Ông vừa giận lên, cô liền gây chuyện:

— Người nào hầu nổi một lão già như thế này!

Cô còn nhổ bậy khắp nền nhà, rồi chỉ cho chồng xem:

— Anh nhìn kìa! Cha anh làm đấy! Em đã bảo ông đừng làm thế này thế nọ không biết bao nhiêu lần, thế mà ông chỉ nổi cáu. Mình ơi, cha mình dữ dằn, lúc nào cũng gây sự. Một lão già lụ khụ, bệnh tật đầy mình như thế thì chẳng bao lâu nữa cũng chết. Em không ở chung một nhà với ông được nữa. Đằng nào ít bữa nữa ông cũng tự chết thôi. Thôi thì mình đưa ông ra bãi tha ma, đào một cái hố, đẩy ông xuống, lấy thuổng đập vỡ đầu ông, rồi lấp đất lên mà để đó.

Ngày nào cô cũng rót vào tai chồng những lời ấy, mãi rồi anh nói:

— Mình ơi, giết người là chuyện tày đình. Làm sao tôi làm được?

— Em sẽ chỉ cho anh một cách.

— Thế thì nói đi.

— Này nhé, sáng sớm, anh đến chỗ cha nằm, nói thật to cho mọi người cùng nghe rằng có một người nợ tiền cha ở làng nọ, anh đến đòi mà hắn không chịu trả, rằng nếu cha mà chết thì hắn sẽ quỵt luôn. Rồi bảo sáng mai hai cha con cùng đánh xe đi đòi. Đến giờ thì anh dậy, thắng bò vào xe, chở ông ra bãi tha ma. Tới đó, anh chôn ông xuống hố, rồi kêu ầm lên như thể bị cướp, lấy dao rạch đầu cho chảy máu, rửa đi, rồi về nhà.

— Ừ, cách ấy được đấy.

Va-xít-tha-ca nghe theo vợ, sửa soạn xe cộ để lên đường.

Anh có một đứa con trai lên bảy tuổi, nhưng sáng dạ và khôn ngoan lắm. Cậu bé nghe được hết những lời mẹ nói. Cậu nghĩ: "Mẹ ta là người độc ác. Mẹ đang xui cha ta giết ông nội. Ta phải ngăn không cho cha làm chuyện giết người này."

Cậu chạy thật nhanh tới nằm bên cạnh ông nội.

Đúng giờ vợ dặn, Va-xít-tha-ca sửa soạn xe xong, bảo cha:

— Đi thôi cha, đi đòi món nợ ấy nào.

Anh đỡ cha lên xe. Nhưng cậu bé đã leo lên xe trước tiên. Va-xít-tha-ca không ngăn được con, đành chở cả con theo ra bãi tha ma.

Tới nơi, anh để cha và con ngồi lại một chỗ bên chiếc xe, còn mình xuống xe, cầm thuổng và sọt, đi tới một chỗ khuất mắt hai ông cháu, bắt đầu đào một cái hố vuông.

Cậu bé tụt xuống xe, đi theo cha. Làm như không biết gì, cậu hỏi:

— Ở đây chẳng có củ nào, cũng chẳng có rau nào để nấu, chẳng có cỏ nào, cây nào ăn được. Thế thì cha ơi, cha đào cái hố ấy làm gì, giữa bãi tha ma trong rừng vắng thế này?

Người cha đáp:

— Con ạ, ông nội con đã già yếu lắm rồi, đau đớn vì đủ thứ bệnh tật. Hôm nay cha sẽ chôn ông xuống hố. Sống như thế, cha chẳng mong ông sống thêm nữa.

Nghe vậy, cậu bé nói:

— Cha mong điều ấy là có tội, cha ơi. Việc cha sắp làm là việc độc ác.

Nói rồi cậu giằng lấy cái thuổng trong tay cha, đến một chỗ không xa lắm, cũng bắt đầu đào một cái hố khác.

Người cha lại gần, hỏi con đào hố ấy làm gì. Cậu bé đáp:

— Cha ơi, rồi đến lúc cha già, con cũng sẽ đối với cha như cha đối với cha của cha. Theo đúng cái nếp nhà mình, con cũng sẽ chôn cha xuống một cái hố thật sâu.

Người cha nói:

— Con trẻ gì mà ăn nói cay nghiệt thế, lại dám trách móc cha mình như vậy! Ai ngờ chính con trai ta lại mắng ta, lại đối xử tệ với người thương nó nhất!

Cậu bé đáp lại cha:

— Con không cay nghiệt đâu cha, con cũng chẳng tệ với cha. Con vẫn một lòng thương cha. Nhưng việc tội lỗi cha đang làm đây, một khi làm rồi, con của cha sẽ không còn sức nào gỡ lại được nữa.

Rồi cậu nói tiếp, giọng trang nghiêm như đọc lời kinh:

— Cha Va-xít-tha ơi, kẻ nào đem lòng độc ác hại cha hay hại mẹ mình, những người chẳng có lỗi gì, thì khi thân xác tan rã, kiếp sau kẻ ấy hẳn phải đoạ địa ngục. Còn ai lấy cơm lấy nước mà nuôi cha nuôi mẹ, thì khi thân xác tan rã, kiếp sau người ấy hẳn được sinh lên cõi trời.

Nghe con nói vậy, người cha bảo:

— Con ơi, giờ cha mới thấy con chẳng phải đứa vô ơn bạc nghĩa, mà là đứa con hết lòng thương cha. Chính vì nghe lời mẹ con mà cha mới định làm cái việc ghê tởm này.

Nghe vậy, cậu bé nói:

— Cha ơi, đàn bà làm điều sai mà không bị răn, thì sẽ còn làm điều sai mãi. Cha phải uốn mẹ con lại, để mẹ không bao giờ làm chuyện như thế này nữa. Người vợ của cha, cái người tệ bạc ấy, chính là mẹ con, người đã sinh ra con. Cha con mình hãy đuổi mẹ đi thật xa khỏi nhà, kẻo mẹ lại gây thêm tai hoạ khác cho cha.

Nghe đứa con khôn ngoan nói vậy, Va-xít-tha-ca vui lòng lắm. Anh bảo:

— Ta về thôi, con.

Rồi anh ngồi lên xe cùng con trai và cha mình.

Ở nhà, người đàn bà độc ác kia cũng đang hớn hở. Cô nghĩ: "Cái của nợ đã ra khỏi nhà rồi." Cô lấy phân bò ướt trát lại nền nhà cho sạch, rồi nấu một nồi cháo. Cô ngồi trông ra con đường họ sẽ đi về. Bỗng cô thấy họ đang về. Cô giận lắm, nghĩ: "Nó lại lôi cái của nợ về kìa!"

Cô gào lên:

— Đồ ăn hại! Sao lại mang cái của nợ đã đem đi rồi về đây hả!

Va-xít-tha-ca chẳng nói chẳng rằng, tháo bò ra khỏi xe. Xong rồi anh mới nói:

— Đồ độc ác, mày vừa nói cái gì?

Anh đánh cho vợ một trận nên thân, tống cô ra khỏi cửa, cấm không bao giờ được bước chân vào nhà nữa. Rồi anh tắm cho cha, tắm cho con, tự mình cũng tắm, và ba ông cháu cùng ngồi ăn nồi cháo. Người đàn bà độc ác phải sang ở nhờ nhà khác ít ngày.

Bấy giờ cậu bé bảo cha:

— Cha ơi, thế mà mẹ con vẫn chưa hiểu ra đâu. Giờ ta thử làm cho mẹ sợ một phen. Cha cứ đồn ra rằng ở làng nọ cha có một cô cháu gái, cô ấy sẽ về chăm sóc ông, chăm sóc con và chăm sóc cha, và cha sẽ đi đón cô ấy về. Rồi cha mang theo hoa và hương thơm, lên xe đi dạo khắp vùng cả ngày, đến chiều tối hẵng về.

Người cha làm đúng như vậy. Mấy bà hàng xóm liền đến bảo vợ anh:

— Chị có nghe gì chưa? Chồng chị đi lấy vợ khác ở làng nọ rồi đấy!

— Trời ơi, thế thì tôi hết đường rồi! Tôi còn biết đi đâu nữa!

Nhưng cô muốn hỏi con trai cho ra lẽ. Cô vội chạy tới chỗ con, sụp xuống chân con mà khóc:

— Ngoài con ra, mẹ chẳng còn ai để nương tựa nữa! Từ nay về sau, mẹ sẽ chăm sóc cha con và ông nội con như người ta giữ gìn một ngôi đền đẹp. Con cho mẹ về lại nhà mình đi con!

— Vâng, mẹ ạ. Nếu mẹ không làm như trước nữa thì con sẽ xin cho mẹ. Mẹ cứ yên lòng.

Khi cha về, cậu bé nói với cha:

— Người vợ của cha, cái người tệ bạc ấy, chính là mẹ con, người đã sinh ra con. Giờ mẹ đã như con voi được thuần, ngoan ngoãn nghe theo. Xin cha cho mẹ trở về.

Nói với cha xong, cậu đi gọi mẹ về. Người mẹ làm lành với chồng và với bố chồng. Từ đó trở đi, cô đã được thuần phục, sống ngay thẳng, chăm sóc chồng, bố chồng và con trai. Còn hai cha con Va-xít-tha-ca thì một lòng làm theo lời khuyên của cậu bé, bố thí và làm điều lành, sau khi chết được sinh lên cõi trời.

Đức Phật kể chuyện này cho một người cư sĩ hết lòng nuôi cha, người vừa không chịu nghe lời vợ đuổi cha ra khỏi nhà. Kể xong, Ngài cho biết: người cha, người con và người con dâu thuở ấy chính là ba người trong nhà người cư sĩ ấy bây giờ, còn cậu bé khôn ngoan chính là Ngài.

— Hết —