Cây bạch dương kỳ diệu

Ngày xưa có hai vợ chồng chỉ có một cô con gái. Một hôm, một con cừu nhà họ đi lạc. Hai vợ chồng đi tìm, tìm mãi, mỗi người một ngả trong rừng. Người vợ gặp một mụ phù thuỷ. Mụ bảo:

"Đồ khốn khổ kia, nếu mày nhổ vào bao dao của tao, hay mày chạy luồn qua chân tao, tao sẽ biến mày thành con cừu đen."

Người đàn bà chẳng nhổ, cũng chẳng chạy luồn qua chân mụ, thế mà mụ phù thuỷ vẫn biến bà thành một con cừu. Rồi mụ biến mình cho giống hệt người đàn bà, cất tiếng gọi người chồng:

"Này, ông nó ơi! Tôi tìm thấy con cừu rồi đây!"

Người chồng tưởng mụ phù thuỷ đúng là vợ mình, mà chẳng biết vợ mình chính là con cừu. Thế là ông dắt mụ về nhà, lòng mừng vì tìm được cừu. Về tới nhà yên ổn rồi, mụ phù thuỷ bảo người chồng:

"Này ông, ta phải giết con cừu kia đi thôi, kẻo nó lại chạy vào rừng."

Người chồng vốn hiền lành, ít nói, chẳng phản đối gì, chỉ bảo:

"Ừ, thì giết."

Nhưng cô con gái nghe được câu chuyện. Cô chạy ra chỗ đàn cừu, khóc to:

"Ôi, mẹ yêu dấu của con, người ta sắp giết mẹ rồi!"

"Ừ thì, nếu họ giết mẹ," con cừu đen đáp, "con đừng ăn thịt, cũng đừng ăn nước canh nấu từ mẹ. Con hãy nhặt hết xương mẹ, đem chôn ở bờ ruộng."

Ít lâu sau, họ bắt con cừu đen ra khỏi đàn mà giết. Mụ phù thuỷ nấu súp đậu với thịt cừu, đặt trước mặt cô con gái. Nhưng cô nhớ lời mẹ dặn. Cô không đụng tới bát súp, mà mang xương ra bờ ruộng chôn. Ngay chỗ ấy mọc lên một cây bạch dương, một cây bạch dương rất đẹp.

Thời gian trôi qua, ai biết được bao lâu? Mụ phù thuỷ trong khi ấy đã sinh được một đứa con, và bắt đầu sinh lòng ghét cô gái, hành hạ cô đủ điều.

Rồi một hôm, cung điện mở một ngày hội lớn. Nhà vua truyền mời hết thảy dân chúng, và sai rao lời hiệu triệu thế này:

"Hỡi muôn dân, mời tất cả,
Nghèo khổ, khốn cùng, chẳng bỏ ai,
Dẫu mù dẫu què, chân chẳng vững,
Cứ cưỡi ngựa sang, cứ vượt biển tới."

Thế là người ta đưa vào tiệc vua đủ mọi kẻ bị ruồng bỏ, kẻ tàn tật, kẻ què, kẻ mù. Trong nhà bác nông dân hiền lành cũng sửa soạn lên cung điện. Mụ phù thuỷ bảo người chồng:

"Ông cứ đi trước với đứa út nhà mình. Tôi giao cho con lớn ít việc, kẻo vắng nhà nó buồn."

Thế là ông bố bế đứa bé lên đường. Còn mụ phù thuỷ nhóm lửa trong lò, ném một nồi lúa mạch vào đám tro, rồi bảo cô gái:

"Trước khi trời tối mà mày chưa nhặt hết lúa mạch khỏi tro, bỏ lại vào nồi, thì tao ăn thịt mày!"

Rồi mụ vội vàng đuổi theo những người kia. Cô gái tội nghiệp ở lại nhà mà khóc. Cô cố nhặt cho hết từng hạt lúa mạch, nhưng chẳng mấy chốc cô thấy làm vậy là vô ích. Thế là trong nỗi khổ cực, cô ra cây bạch dương mọc từ mộ mẹ, khóc mãi, khóc mãi, vì mẹ đã nằm dưới đất lạnh, không còn giúp gì được cô. Đang lúc đau khổ, bỗng cô nghe tiếng mẹ từ dưới mộ vọng lên:

"Sao con khóc, con gái bé bỏng của mẹ?"

"Mụ phù thuỷ rắc lúa mạch vào lò, bắt con nhặt ra khỏi tro," cô gái nói. "Thế nên con khóc, mẹ yêu dấu ạ."

"Đừng khóc," mẹ cô an ủi. "Con bẻ một cành của mẹ, quất chéo lên lò, thế là xong hết."

Cô gái làm theo. Cô lấy cành bạch dương quất lên lò, và kìa! những hạt lúa mạch bay cả vào nồi, lò sạch trơn. Rồi cô quay ra cây bạch dương, đặt cành lên mộ. Mẹ cô bảo cô tắm ở một phía thân cây, lau khô ở phía khác, mặc áo ở phía thứ ba. Cô làm xong hết, thì đã trở nên xinh đẹp tới mức không ai trên đời sánh nổi. Cô được ban cho áo xống lộng lẫy, và một con ngựa có bộ lông phần thì vàng, phần thì bạc, phần thì một thứ còn quý hơn nữa.

Cô gái nhảy lên yên, phi nhanh như mũi tên tới cung điện. Khi cô rẽ vào sân lâu đài, hoàng tử ra đón, buộc ngựa của cô vào một cây cột, rồi dẫn cô vào trong. Chàng không rời cô nửa bước khi hai người đi qua các gian phòng. Mọi người đều ngắm nhìn cô, tự hỏi người thiếu nữ đáng yêu này là ai, từ lâu đài nào tới. Nhưng không ai biết cô, không ai biết gì về cô. Trong bữa tiệc, hoàng tử mời cô ngồi cạnh mình ở chỗ danh dự. Còn con gái mụ phù thuỷ thì ngồi gặm xương dưới gầm bàn. Hoàng tử không thấy cô ta, tưởng là con chó, bèn lấy chân đẩy một cái mạnh đến nỗi gãy tay cô ta. Các bạn có thấy thương con gái mụ phù thuỷ không? Mẹ cô ta là phù thuỷ đâu phải lỗi của cô ta.

Gần tối, cô gái nghĩ đã tới lúc về. Nhưng lúc cô đi ra, chiếc nhẫn của cô mắc vào then cửa, vì hoàng tử đã cho bôi hắc ín lên đó. Cô không kịp gỡ nhẫn ra, vội vàng tháo ngựa khỏi cột, phi nhanh như mũi tên ra khỏi tường thành. Về tới nhà, cô cởi áo xống bên cây bạch dương, để ngựa đứng đó, rồi vội vàng về chỗ ngồi quen thuộc sau bếp lò. Một lúc sau, cha cô và mụ phù thuỷ cũng về. Mụ phù thuỷ bảo cô gái:

"A, đồ khốn khổ, mày vẫn ngồi đấy hả! Mày đâu biết bọn tao vui sướng thế nào ở cung điện! Hoàng tử bế con gái tao đi khắp nơi, có điều con bé tội nghiệp bị ngã gãy tay."

Cô gái biết rõ thực hư thế nào, nhưng giả như không biết gì, ngồi lặng thinh sau bếp lò.

Hôm sau, họ lại được mời tới tiệc vua.

"Này! Ông nó," mụ phù thuỷ nói, "mặc áo nhanh lên, mình được mời dự tiệc. Ông bế đứa bé đi. Tôi giao cho đứa kia ít việc, kẻo nó buồn."

Mụ nhóm lửa, ném một nồi hạt gai dầu vào tro, rồi bảo cô gái:

"Mày mà không nhặt riêng ra được, bỏ hết hạt vào nồi, thì tao giết mày!"

Cô gái khóc nức nở. Rồi cô ra cây bạch dương, tắm ở một phía, lau khô ở phía kia. Lần này cô được ban áo xống còn đẹp hơn, và một con ngựa tuyệt đẹp. Cô bẻ một cành bạch dương, quất lên lò cho hạt bay vào nồi, rồi vội vàng tới lâu đài.

Hoàng tử lại ra đón cô, buộc ngựa vào cột, dẫn cô vào phòng tiệc. Trong tiệc, cô ngồi cạnh chàng ở chỗ danh dự như hôm trước. Còn con gái mụ phù thuỷ lại gặm xương dưới gầm bàn, và hoàng tử lỡ đẩy cô ta một cái làm gãy chân, vì chàng không hề để ý cô ta bò lổm ngổm giữa chân mọi người. Cô ta thật là xui xẻo!

Cô gái lại về sớm. Nhưng hoàng tử đã cho bôi hắc ín lên trụ cửa, và chiếc vòng vàng cài tóc của cô dính vào đó. Cô không kịp tìm, nhảy lên yên, phi như tên bắn tới cây bạch dương. Cô để ngựa và áo xống đẹp lại đó, rồi nói với mẹ:

"Con đánh rơi chiếc vòng cài tóc ở lâu đài rồi. Trụ cửa bôi hắc ín, vòng dính chặt vào."

"Con có mất hai chiếc đi nữa," mẹ cô đáp, "mẹ cũng sẽ cho con chiếc đẹp hơn."

Rồi cô gái vội về nhà. Khi cha cô cùng mụ phù thuỷ dự tiệc về, cô đã ngồi ở chỗ quen sau bếp lò. Mụ phù thuỷ bảo cô:

"Đồ khốn khổ! Ở đây thì có gì mà xem, so với những thứ bọn tao thấy ở cung điện? Hoàng tử bế con gái tao từ phòng này sang phòng khác. Có điều chàng lỡ đánh rơi con bé, thế là gãy mất cái chân."

Cô gái im lặng suốt, cứ cặm cụi bên bếp lò.

Đêm qua đi, trời vừa hửng sáng, mụ phù thuỷ đã đánh thức chồng, kêu lên:

"Này! Dậy đi ông! Mình được mời dự tiệc vua."

Ông già trở dậy. Mụ phù thuỷ đưa đứa bé cho ông, bảo:

"Ông bế đứa nhỏ đi. Tôi giao cho con kia ít việc, không thì ở nhà một mình nó buồn."

Mụ làm như mọi lần. Lần này mụ đổ một đĩa sữa lên tro mà bảo:

"Tao về mà mày chưa dồn được hết sữa vào đĩa thì liệu hồn."

Lần này cô gái sợ biết bao! Cô chạy ra cây bạch dương, nhờ phép màu của cây mà việc xong xuôi. Rồi cô lại phi ngựa tới cung điện như trước. Tới sân, cô thấy hoàng tử đang chờ. Chàng dẫn cô vào phòng tiệc, nơi cô được trọng vọng hết mực. Còn con gái mụ phù thuỷ thì mút xương dưới gầm bàn, và vì cứ lom khom giữa chân mọi người, cô ta bị đụng hỏng mất một con mắt, thật tội nghiệp! Vẫn chẳng ai biết gì hơn về cô gái, không ai biết cô từ đâu tới. Nhưng hoàng tử đã cho bôi hắc ín lên ngưỡng cửa, và lúc cô chạy đi, đôi hài vàng của cô dính lại đó. Cô về tới cây bạch dương, cởi bỏ đồ đẹp, rồi nói:

"Than ôi, mẹ yêu dấu, con đánh mất đôi hài vàng rồi!"

"Mặc nó," mẹ cô đáp. "Nếu con cần, mẹ sẽ cho con đôi đẹp hơn."

Cô vừa về chỗ quen sau bếp lò thì cha cô và mụ phù thuỷ về tới. Mụ phù thuỷ lập tức giở giọng chế giễu cô:

"A, đồ khốn khổ, ở đây chẳng có gì cho mày xem, còn bọn tao, chà, bọn tao được thấy bao nhiêu thứ lớn lao ở cung điện! Con gái tao lại được bế đi khắp nơi, có điều không may bị ngã, đụng hỏng mất con mắt. Còn mày, đồ ngốc, mày thì biết gì?"

"Vâng, đúng thế, con thì biết gì?" cô gái đáp. "Riêng việc dọn cho sạch lò cũng đủ mệt rồi."

Hoàng tử đã giữ lại hết những thứ cô gái đánh rơi, và chẳng bao lâu chàng bắt tay đi tìm người chủ của chúng. Vì thế, sang ngày thứ tư, một bữa tiệc lớn được mở ra, mời hết thảy dân chúng vào cung. Mụ phù thuỷ cũng sửa soạn đi. Mụ buộc một cái chày gỗ vào chỗ lẽ ra là bàn chân con gái, buộc một khúc gỗ thay cho cánh tay, nhét một cục bùn vào hốc mắt trống, rồi dẫn con tới lâu đài. Khi mọi người đã tụ họp đông đủ, hoàng tử bước ra giữa đám đông, nói to:

"Người thiếu nữ nào đeo vừa chiếc nhẫn này, đội vừa chiếc vòng vàng này, đi vừa chiếc hài này, người ấy sẽ là cô dâu của ta."

Thế là cả đám xúm vào thử, ồn ào biết bao! Thế nhưng chẳng ai vừa cả.

"Cô bé lọ lem không có ở đây," cuối cùng hoàng tử nói. "Đi gọi cô ấy tới thử xem."

Người ta bèn gọi cô gái tới. Hoàng tử vừa định trao mấy món đồ cho cô thì mụ phù thuỷ giữ tay chàng lại, nói:

"Đừng đưa cho nó, nó làm cái gì cũng bám đầy tro. Đưa cho con gái tôi thì hơn."

Thế là hoàng tử đưa chiếc nhẫn cho con gái mụ phù thuỷ. Mụ giũa, gọt ngón tay con gái cho tới khi nhẫn vừa. Chiếc vòng vàng và đôi hài vàng cũng thế. Mụ phù thuỷ nhất định không cho đưa mấy thứ ấy cho cô bé lọ lem, cứ sửa đầu, sửa chân con gái mình cho tới khi ấn được hết vào.

Biết làm sao bây giờ? Hoàng tử đành phải lấy con gái mụ phù thuỷ làm vợ, dù muốn hay không. Có điều chàng lén đưa cô ta về nhà cha cô ta, vì chàng xấu hổ không dám tổ chức cưới ở cung điện với một cô dâu kỳ quặc như thế. Mấy ngày trôi qua, cuối cùng chàng phải đưa cô dâu về cung, và chàng sửa soạn lên đường. Đúng lúc họ đang từ biệt, cô bé làm bếp nhảy xuống khỏi chỗ ngồi bên bếp lò, giả vờ ra chuồng bò lấy cái gì, và lúc đi ngang qua, cô thì thầm vào tai hoàng tử đang đứng ngoài sân:

"Than ôi, hoàng tử yêu dấu, xin chàng đừng cướp mất vàng bạc của em."

Bấy giờ hoàng tử nhận ra cô bé lọ lem. Chàng đưa cả hai cô gái theo mình lên đường. Đi được một quãng, họ tới bờ một con sông. Hoàng tử quăng con gái mụ phù thuỷ nằm vắt ngang sông làm cầu, rồi cùng cô bé lọ lem đi qua. Con gái mụ phù thuỷ nằm đó, như một cây cầu bắc qua sông, không nhúc nhích được, dù lòng đau khổ như thiêu như đốt. Chẳng có ai cứu, cuối cùng trong cơn quẫn bách cô ta kêu lên:

"Ước gì từ người tôi mọc lên một cây cần độc bằng vàng! Biết đâu nhờ dấu hiệu ấy mẹ tôi sẽ nhận ra tôi."

Vừa dứt lời, một cây cần độc bằng vàng đã mọc lên từ người cô ta, đứng sừng sững trên cầu.

Còn hoàng tử, thoát khỏi con gái mụ phù thuỷ rồi, liền chào cô bé lọ lem là cô dâu của mình. Hai người cùng nhau đi tới cây bạch dương mọc trên mộ mẹ cô. Ở đó họ được ban đủ thứ châu báu của cải, ba bao đầy vàng, bạc cũng nhiều như thế, và một con tuấn mã chở họ về cung điện. Họ sống bên nhau ở đó một thời gian dài, và người vợ trẻ sinh cho hoàng tử một con trai.

Lập tức có người báo tin cho mụ phù thuỷ rằng con gái mụ đã sinh con trai, vì ai cũng tin vợ hoàng tử là con gái mụ phù thuỷ.

"Chà, chà," mụ phù thuỷ tự nhủ, "thế thì mình phải mang quà tới mừng cháu mới được."

Nói rồi mụ lên đường. Thế là mụ tới bờ sông, thấy cây cần độc vàng tuyệt đẹp mọc giữa cầu. Mụ vừa định chặt nó mang tới cho cháu thì nghe một giọng rên rỉ:

"Ôi, mẹ ơi, đừng chặt con thế!"

"Mày ở đây à?" mụ phù thuỷ hỏi.

"Vâng, con ở đây, mẹ yêu dấu," cô con gái đáp. "Họ quăng con vắt ngang sông làm cầu."

Trong chớp mắt, mụ phù thuỷ đập cây cầu vỡ vụn, rồi vội vàng tới cung điện. Bước tới bên giường hoàng hậu trẻ, mụ bắt đầu giở phép thuật ra với nàng mà nói:

"Nhổ đi, đồ khốn, nhổ lên lưỡi dao của tao. Mày phù phép lưỡi dao cho tao đi, rồi tao sẽ biến mày thành con tuần lộc trong rừng."

"Mụ lại tới đây gieo khổ cho tôi nữa à?" người vợ trẻ nói.

Nàng không nhổ, cũng chẳng làm gì khác, nhưng mụ phù thuỷ vẫn biến nàng thành một con tuần lộc, rồi lén đưa con gái mình vào thế chỗ làm vợ hoàng tử.

Nhưng đứa bé bắt đầu quấy khóc, vì thiếu mẹ chăm. Người ta bế nó ra sân, tìm đủ mọi cách dỗ dành, nhưng nó cứ khóc mãi không thôi.

"Sao thằng bé cứ quấy thế?" hoàng tử hỏi, rồi chàng tới hỏi ý một bà goá khôn ngoan.

"Phải rồi, vợ thật của ngài không ở nhà," bà goá nói. "Nàng đang sống như một con tuần lộc trong rừng. Giờ ngài có vợ là con gái mụ phù thuỷ, còn mẹ vợ là chính mụ phù thuỷ."

"Có cách nào đưa vợ ta từ rừng trở về không?" hoàng tử hỏi.

"Ngài đưa đứa bé cho tôi," bà goá đáp. "Mai tôi lùa bò vào rừng thì mang nó theo. Tôi sẽ làm cho lá bạch dương xào xạc, cây dương rung rinh, biết đâu nghe thấy thế thằng bé sẽ nín."

"Được, cứ mang đứa bé đi, mang vào rừng với bà cho nó nín," hoàng tử nói, rồi dẫn bà goá vào lâu đài.

"Sao thế? Ông định đưa đứa bé vào rừng à?" mụ phù thuỷ hỏi, giọng nghi ngờ, và tìm cách can thiệp.

Nhưng hoàng tử giữ vững lệnh mình đã ban, nói:

"Cứ bế đứa bé đi quanh rừng, biết đâu thế nó lại nín."

Thế là bà goá bế đứa bé vào rừng. Tới bờ một bãi lầy, thấy một đàn tuần lộc ở đó, bà bỗng cất tiếng hát:

"Mắt Sáng ơi, Da Đỏ ơi,
Về đây cho con bú mớm!
Con quỷ khát máu kia,
Mụ ăn thịt người dữ tợn kia,
Sẽ chẳng còn được nuôi con, chăm con nữa.
Mụ có doạ, có ép thế nào,
Con vẫn quay đi, vẫn né tránh mụ thôi."

Lập tức con tuần lộc lại gần, cho đứa bé bú, chăm nó suốt cả ngày. Nhưng chập tối, nó phải đi theo đàn. Nó bảo bà goá:

"Mai bà mang con tôi tới nữa nhé, cả ngày kia cũng thế. Sau đó tôi phải theo đàn đi xa, tới những miền đất khác."

Sáng hôm sau, bà goá lại tới lâu đài bế đứa bé. Dĩ nhiên mụ phù thuỷ lại can thiệp, nhưng hoàng tử nói:

"Cứ bế nó đi, đưa nó ra ngoài trời. Đúng là ở trong rừng cả ngày thì đêm thằng bé ngoan hơn."

Thế là bà goá bế đứa bé tới bãi lầy trong rừng. Ở đó bà lại hát như hôm trước:

"Mắt Sáng ơi, Da Đỏ ơi,
Về đây cho con bú mớm!
Con quỷ khát máu kia,
Mụ ăn thịt người dữ tợn kia,
Sẽ chẳng còn được nuôi con, chăm con nữa.
Mụ có doạ, có ép thế nào,
Con vẫn quay đi, vẫn né tránh mụ thôi."

Lập tức con tuần lộc rời đàn, tới bên đứa bé, chăm nó như hôm trước. Và cứ thế đứa bé lớn khoẻ, khắp nơi chẳng thấy thằng bé nào kháu khỉnh hơn. Nhưng hoàng tử vẫn trăn trở suy nghĩ mãi về những chuyện ấy, chàng hỏi bà goá:

"Không có cách nào biến con tuần lộc trở lại thành người sao?"

"Tôi cũng không biết chắc," bà đáp. "Nhưng ngài cứ theo tôi vào rừng. Khi người đàn bà cởi tấm da tuần lộc ra, tôi sẽ chải đầu cho nàng. Trong lúc tôi chải, ngài phải đốt tấm da đi."

Thế là cả hai bế đứa bé vào rừng. Họ vừa tới nơi, con tuần lộc đã hiện ra, cho đứa bé bú như mọi lần. Bà goá bèn nói với con tuần lộc:

"Mai nàng đã đi xa, tôi sẽ không còn gặp nàng nữa, vậy để tôi chải đầu cho nàng lần cuối, làm kỷ niệm."

Nàng ưng thuận. Người đàn bà trẻ cởi tấm da tuần lộc ra, để bà goá làm như bà muốn. Trong lúc ấy, hoàng tử lén ném tấm da tuần lộc vào lửa.

"Mùi gì khét thế này?" người đàn bà trẻ hỏi. Nhìn quanh, nàng thấy chính chồng mình. "Khổ thân em! Chàng đốt mất tấm da của em rồi. Sao chàng lại làm thế?"

"Để trả lại hình người cho nàng."

"Than ôi! Giờ em chẳng còn gì để che thân, khổ thân em!" người đàn bà trẻ kêu lên. Rồi nàng hoá thành cái con quay sợi, rồi thành cái chày gỗ, rồi thành cái suốt chỉ, thành đủ mọi hình dạng tưởng tượng được. Nhưng nàng hoá thành gì, hoàng tử cũng đập vỡ thứ ấy, cho tới khi nàng lại đứng trước mặt chàng trong hình người.

"Than ôi! Đưa em về nhà làm gì nữa," người đàn bà trẻ kêu lên, "khi mụ phù thuỷ thế nào cũng ăn thịt em?"

"Mụ sẽ không ăn thịt nàng đâu," chồng nàng đáp. Rồi họ bế đứa bé lên đường về nhà.

Nhưng mụ phù thuỷ vừa thấy họ thì đã bỏ chạy cùng con gái. Nếu mụ chưa dừng lại thì chắc đến giờ mụ vẫn còn đang chạy, dù đã già lắm rồi. Còn hoàng tử, vợ chàng và đứa bé sống hạnh phúc mãi mãi về sau.

— Hết —