Cây lanh

Cây lanh đang nở rộ. Hoa lanh xanh biếc, nhỏ xinh, mỏng manh như cánh bướm đêm, mà có khi còn mỏng hơn thế nữa. Nắng chiếu xuống cây lanh, mưa tưới lên cây lanh. Cây lanh thấy dễ chịu lắm, cũng như lũ trẻ con được mẹ tắm cho rồi hôn lên má. Tắm xong, trẻ con đẹp hẳn ra, và cây lanh cũng vậy.

Cây lanh nói:

— Ai cũng bảo trông tôi đẹp lắm, rằng tôi vừa mịn vừa dài, rồi sẽ thành một tấm vải thật đẹp. Tôi sung sướng biết bao! Biết rằng mình rồi sẽ thành được một cái gì đó, ôi, sao mà dễ chịu thế! Nắng làm tôi phấn chấn, mưa ngọt ngào mát rượi. Tôi hạnh phúc quá, hạnh phúc tràn cả ra ngoài. Trên đời này chẳng ai sung sướng bằng tôi!

Cây dương xỉ bên cạnh đáp:

— Ừ, ừ, hẳn thế rồi. Nhưng cô chưa từng trải bằng tôi đâu. Tôi già rồi, thân tôi mấu mắt cả rồi đây này.

Rồi nó cất giọng hát, buồn rầu lắm:

— Xíp, xáp, xu-rơ, ba-xơ lu-rơ. Bài ca đã hết rồi.

Cây lanh nói:

— Không, chưa hết đâu. Ngày mai nắng sẽ lại lên, hoặc mưa sẽ lại xuống. Tôi thấy mình đang lớn. Tôi thấy mình đang nở hoa. Tôi là kẻ sung sướng nhất trong mọi loài!

Thế rồi một hôm có mấy người kéo đến. Họ nắm lấy cây lanh, nhổ bật cả rễ lên. Đau lắm. Rồi họ dìm cây lanh xuống nước, như thể định dìm cho chết đuối. Sau đó họ đem hơ bên lửa, như thể định nướng chín. Thật là khủng khiếp.

Cây lanh nói:

— Đâu thể lúc nào cũng sung sướng được. Có nếm cả cái dở lẫn cái hay thì mình mới khôn ra.

Mà cái dở dành cho cây lanh thì quả là nhiều thật. Nó bị ngâm, bị hơ, bị đập dập, bị chải tước, đến nỗi nó chẳng còn biết người ta đang làm gì mình nữa. Cuối cùng nó được đưa lên guồng quay sợi. Guồng quay vù vù, vù vù, nhanh đến nỗi cây lanh chẳng kịp nghĩ cho ra đầu ra đuôi.

Giữa cơn đau, nó nghĩ thầm: "Thôi, mình đã từng sung sướng rồi, phải biết bằng lòng với những gì đã qua."

Và nó cứ bằng lòng như thế, cho đến khi được đưa lên khung cửi, rồi thành một tấm vải trắng tinh tuyệt đẹp. Cả đám lanh, đến cọng cuối cùng, đều dồn vào làm nên một tấm vải ấy.

Cây lanh nói:

— Chà, thật là kỳ diệu! Tôi đâu ngờ mình lại được số phận ưu ái đến thế. Cây dương xỉ hát cũng chẳng sai, cái bài "xíp, xáp, xu-rơ, ba-xơ lu-rơ" ấy mà. Nhưng bài ca chưa hết đâu, tôi chắc vậy, nó chỉ mới bắt đầu thôi. Lạ lùng thật, chịu bao nhiêu khổ sở, cuối cùng tôi lại thành được một cái gì đó. Tôi là kẻ may mắn nhất đời! Tôi chắc khoẻ, tôi mịn màng, tôi trắng làm sao, tôi dài làm sao! Thế này khác hẳn hồi còn làm một cái cây chỉ biết ra hoa. Hồi ấy chẳng ai ngó ngàng đến tôi, trời không mưa là chẳng có giọt nước nào. Bây giờ thì có người trông nom săn sóc. Sáng nào cô hầu gái cũng lật trở tôi, tối nào tôi cũng được tắm bằng bình tưới. Ấy là chưa kể bà vợ ông mục sư đã ngắm tôi và khen tôi là tấm vải đẹp nhất cả giáo xứ. Tôi không thể nào sung sướng hơn được nữa!

Ít lâu sau, tấm vải được đem vào nhà, đặt dưới lưỡi kéo. Người ta cắt, người ta xé, rồi lấy kim đâm khắp lượt. Cái đó quả thật chẳng dễ chịu gì. Nhưng rốt cuộc tấm vải thành mười hai chiếc áo lót, cái thứ áo người ta ngại gọi tên ra, vậy mà ai cũng cần có một chiếc.

Cây lanh nói:

— Đấy, thấy chưa! Bây giờ tôi đã thành một thứ quan trọng rồi. Số tôi là thế, thật là phúc lớn. Giờ tôi sẽ có ích cho đời, ai cũng nên có ích như vậy, chỉ có thế mới là hạnh phúc. Tôi bị chia làm mười hai mảnh, vậy mà cả tá chúng tôi vẫn là một, vẫn chung một gốc. Thật là một vận may hiếm có!

Năm tháng trôi qua. Cuối cùng mấy chiếc áo sờn đến nỗi gần như không còn giữ nổi thành hình nữa.

Các mảnh vải bảo nhau:

— Chắc sắp hết rồi. Chúng mình cũng muốn bám lấy nhau thêm chút nữa, nhưng mong điều không thể thì có ích gì.

Rồi chúng rách bươm ra thành giẻ. Chúng tưởng thế là xong đời, vì người ta xé chúng thành từng vụn nhỏ, ngâm vào nước, nghiền thành bột nhão, đem phơi khô, rồi còn làm gì gì nữa chúng cũng chẳng biết. Bỗng nhiên chúng thấy mình đã thành những tờ giấy trắng tinh, đẹp đẽ.

Tờ giấy nói:

— Chà, bất ngờ quá, một bất ngờ thật huy hoàng! Bây giờ tôi còn đẹp hơn bao giờ hết. Người ta sẽ viết lên tôi, mà ai biết được sẽ có những điều hay ho gì được viết lên tôi. Thật là may mắn lạ lùng!

Quả nhiên, người ta viết lên tờ giấy những câu chuyện và những bài thơ hay nhất. Chỉ có đúng một lần bị dây vết mực, thế là may lắm rồi. Người ta nghe đọc những câu chuyện và những bài thơ ấy, và họ trở nên khôn ngoan hơn, tốt đẹp hơn. Bởi mọi điều viết trên đó đều có ý nghĩa hay và đúng đắn, những lời trên trang giấy chứa đựng một phúc lành lớn lao.

Tờ giấy nói:

— Hồi còn là một bông hoa xanh nhỏ mọc ngoài đồng, tôi đâu có ngờ được chuyện này. Làm sao tôi tưởng tượng nổi có ngày mình mang hiểu biết và niềm vui đến cho con người? Chính tôi cũng không hiểu nổi, vậy mà sự thật là thế. Có trời biết, bản thân tôi chẳng làm được gì cả, ngoài những việc tôi buộc phải làm, bằng chút sức yếu ớt của mình, để giữ lấy mình. Thế mà tôi cứ được đưa từ niềm vui này lên vinh dự khác. Lần nào tôi cũng tưởng bài ca đã hết, rồi lại có một cái gì cao hơn, đẹp hơn bắt đầu với tôi. Chắc bây giờ người ta sẽ cho tôi đi chu du khắp thế giới, để mọi người đọc tôi. Không thể khác được, gần như chắc chắn là vậy. Vì những ý nghĩ tuyệt diệu viết trên mình tôi bây giờ còn nhiều hơn những bông hoa xinh tôi mang hồi xưa. Tôi sung sướng hơn bao giờ hết!

Nhưng tờ giấy chẳng được đi chu du đâu cả. Nó được gửi tới nhà in, và mọi chữ viết trên nó được sắp thành chữ in để làm thành một cuốn sách, mà đúng hơn là hàng trăm cuốn sách. Có như thế thì mới có thêm biết bao nhiêu người được đọc mà vui, mà khôn ra, nhiều hơn hẳn so với một tờ giấy viết tay. Còn nếu tờ giấy phải đi vòng quanh thế giới, thì chưa được nửa đường nó đã nát mất rồi.

Tờ giấy đã viết chữ nói:

— Đúng, đây là cách khôn ngoan nhất. Thế mà tôi không nghĩ ra. Tôi sẽ ở nhà, được kính trọng như một ông cụ già, mà quả thật tôi là ông của tất cả những cuốn sách mới kia. Chúng sẽ làm được điều tốt. Còn tôi thì làm sao lang thang khắp nơi như chúng được. Dù sao, chính người viết ra những điều này đã nhìn tôi, khi từng chữ từng chữ chảy từ ngòi bút xuống mặt tôi. Tôi là kẻ vinh dự nhất!

Rồi tờ giấy bị buộc thành một bó với những tờ giấy khác, quẳng vào một cái thùng gỗ để trong nhà giặt.

Tờ giấy nói:

— Làm việc xong thì nên nghỉ ngơi. Đây là dịp tốt để mình gom góp lại các ý nghĩ. Bây giờ, lần đầu tiên, tôi mới có thể nghĩ về thân phận thật của mình. Biết mình là ai, ấy mới thật là tiến bộ. Không biết rồi người ta sẽ làm gì với mình đây? Hẳn là mình còn tiến lên nữa. Xưa nay mình vẫn luôn tiến lên, mình biết rõ thế mà.

Thế rồi một hôm, toàn bộ giấy trong thùng được lấy ra, đặt lên bếp lò để đốt. Người ta bảo đem bán cho hàng tạp hoá gói bơ gói đường cũng không được, vì giấy đã viết chữ cả rồi. Lũ trẻ trong nhà đứng quanh bếp. Chúng thích xem giấy cháy, vì giấy bùng lên đẹp lắm. Cháy xong, trong đống tro còn bao nhiêu đốm lửa đỏ chạy nối đuôi nhau, chỗ này chỗ kia, nhanh như gió. Lũ trẻ gọi thế là xem học trò tan trường, còn đốm lửa cuối cùng là ông giáo. Chúng cứ tưởng đốm cuối cùng đã tới, và một đứa reo lên: "Ông giáo về kia rồi!" Nhưng ngay sau đó lại có một đốm lửa khác hiện ra, sáng lấp lánh. Chúng muốn biết lắm, những đốm lửa ấy đi đâu cả! Có lẽ một ngày kia ta sẽ biết, chứ bây giờ thì ta chưa biết.

Cả bó giấy đã được đặt lên lửa và chẳng mấy chốc bén cháy.

Tờ giấy kêu lên khi bùng thành ngọn lửa sáng:

— Úi chà! Úi chà!

Bị đốt thì quả thật chẳng dễ chịu gì. Nhưng khi cả bó giấy đã chìm trong lửa, những ngọn lửa vút lên không trung, cao hơn hẳn mức cây lanh xưa kia từng vươn được bông hoa xanh bé nhỏ của mình, và lấp lánh hơn hẳn tấm vải trắng ngày nào. Mọi con chữ viết trên giấy bỗng chốc đỏ rực lên, mọi lời lẽ, mọi ý nghĩ đều hoá thành lửa.

Có một giọng nói trong ngọn lửa:

— Bây giờ tôi bay thẳng lên mặt trời đây!

Và dường như có cả nghìn giọng nói cùng vang theo. Ngọn lửa phóng vút qua ống khói, thoát ra ở đầu ống. Bấy giờ có rất nhiều sinh linh bé xíu, đông như số hoa trên cây lanh ngày trước, mà mắt người trần không trông thấy được, bay lơ lửng phía trên. Chúng còn nhẹ hơn, còn mảnh mai hơn cả những bông hoa đã sinh ra chúng. Khi ngọn lửa tắt, chỉ còn lại đống tro đen của tờ giấy, những sinh linh bé nhỏ ấy nhảy múa trên đó. Hễ chúng chạm vào đâu là ở đó loé lên những đốm lửa đỏ tươi.

Lũ trẻ reo:

— Học trò tan trường hết rồi, ông giáo về sau cùng!

Thật là vui. Rồi chúng hát trên đống tro tàn:

— Xíp, xáp, xu-rơ, ba-xơ lu-rơ. Bài ca đã hết rồi.

Nhưng những sinh linh vô hình bé nhỏ kia nói:

— Bài ca không bao giờ hết. Điều đẹp nhất còn đang ở phía trước.

Nhưng lũ trẻ không nghe thấy, mà có nghe cũng chẳng hiểu. Mà thế cũng phải thôi, vì trẻ con đâu cần biết hết mọi điều.

— Hết —