Cây thông

Ngoài rừng có một cây thông nhỏ xinh xắn. Nó mọc ở một chỗ thật tốt, nắng thì có nắng, gió trời thì chẳng thiếu, xung quanh lại có bao nhiêu bạn bè to lớn hơn, cả thông lẫn tùng. Nhưng cây thông nhỏ chỉ nóng lòng muốn lớn. Nó chẳng nghĩ gì tới ánh mặt trời ấm áp, tới không khí trong lành. Nó cũng chẳng để ý tới lũ trẻ nhà quê đi qua cười nói ríu rít, mỗi lần chúng vào rừng hái dâu tây, hái mâm xôi. Lắm khi chúng mang về cả một vò đầy, hoặc xâu dâu tây vào cọng rơm, rồi ngồi xuống cạnh cây thông nhỏ mà bảo:

— Ôi, cây con này xinh quá!

Cây thông chẳng muốn nghe câu ấy chút nào.

Năm sau nó cao thêm một đốt dài, và năm sau nữa lại cao thêm một đốt dài hơn. Vì nhìn cây thông, cứ đếm số đốt là biết nó đã mọc được bao nhiêu năm.

Cây thông nhỏ thở dài:

— Ôi, giá mình cũng to lớn như những cây kia! Mình sẽ vươn cành ra thật xa, ngọn mình sẽ nhìn ra được cả thế giới bao la! Chim chóc sẽ làm tổ giữa cành mình, và khi có gió, mình sẽ gật gù thật sang trọng, như những cây kia!

Nó chẳng vui gì với ánh nắng, với chim chóc, với những đám mây hồng sớm chiều trôi qua trên đầu.

Đến mùa đông, khi tuyết trắng lấp lánh phủ khắp xung quanh, thường có một con thỏ rừng chạy tới, nhảy vọt qua đầu cây thông nhỏ. Ôi, thật là bực mình! Nhưng hai mùa đông trôi qua, đến mùa đông thứ ba thì cây đã cao tới mức con thỏ phải chạy vòng qua. "Ôi, lớn lên, lớn lên, cao lớn và già dặn, đó mới là điều tuyệt vời duy nhất trên đời này!" Cây thông nghĩ.

Mùa thu nào cũng có những bác tiều phu vào rừng, đốn vài cây to nhất. Năm nào cũng thế. Cây thông non, giờ đã khá lớn, cứ run lên mỗi lần như vậy. Những cây to lớn, oai vệ đổ rầm xuống đất, kêu răng rắc. Cành cây bị chặt trụi, thân cây trơ trọi, dài và gầy, gần như không còn nhận ra được nữa. Rồi người ta chất chúng lên xe, và ngựa kéo chúng ra khỏi rừng.

Chúng đi đâu nhỉ? Điều gì đang chờ chúng?

Mùa xuân, khi chim nhạn và cò trở về, cây thông hỏi:

— Các bạn có biết người ta đưa những cây ấy đi đâu không? Các bạn có gặp họ không?

Chim nhạn chẳng biết gì. Nhưng con cò ra chiều ngẫm nghĩ, gật gật đầu mà nói:

— Có, tôi nghĩ là có! Lúc bay từ Ai Cập về, tôi gặp nhiều con tàu mới. Trên tàu có những cột buồm thật oai. Tôi dám chắc chính là họ đấy, họ thơm mùi thông. Họ gửi lời chào anh nhiều lắm. Họ hiên ngang lắm, hiên ngang lắm!

— Ôi, giá mình cũng đủ lớn để vượt biển! Mà biển thật ra là thế nào, trông giống cái gì?

— Ấy, chuyện đó dài dòng lắm, kể sao cho hết! Con cò nói, rồi bỏ đi.

Những tia nắng bảo:

— Hãy vui với tuổi trẻ của bạn! Hãy vui vì bạn đang lớn lên tươi tốt, vì sức sống trẻ trung trong bạn!

Gió hôn cây thông, sương nhỏ những giọt lệ lên nó, nhưng cây thông chẳng hiểu gì cả.

Mỗi dịp gần lễ Nô-en, người ta lại chặt những cây thông còn non lắm. Có cây còn chưa lớn bằng, chưa nhiều tuổi bằng cây thông của chúng ta, cái cây lúc nào cũng bồn chồn không yên, chỉ mong được đi. Những cây non ấy, mà toàn là những cây đẹp nhất, bao giờ cũng được giữ nguyên cành lá. Người ta chất chúng lên xe, ngựa kéo chúng ra khỏi rừng.

— Chúng đi đâu thế? Cây thông hỏi. Chúng có lớn hơn mình đâu, có cây còn bé hơn mình nhiều. Sao chúng lại được giữ nguyên cành lá? Chúng đi đâu vậy?

— Chúng tôi biết! Chúng tôi biết! Lũ chim sẻ ríu rít. Dưới thành phố, chúng tôi đã ghé mắt nhìn qua ô kính! Chúng tôi biết chúng đi đâu! Ôi, chúng sẽ được hưởng cảnh huy hoàng lộng lẫy nhất mà ta có thể tưởng tượng được! Chúng tôi đã nhìn qua cửa sổ, thấy chúng được dựng giữa căn phòng ấm áp, được trang hoàng những thứ đẹp nhất trần đời, nào táo mạ vàng, nào bánh mật ong, nào đồ chơi, và hàng trăm ngọn nến!

— Rồi sao nữa? Cây thông hỏi, mọi cành lá đều run lên. Rồi sao nữa? Rồi chuyện gì xảy ra?

— Ừ, chúng tôi chỉ thấy có thế thôi! Nhưng thế là tuyệt vời lắm rồi!

— Không biết mình sinh ra có phải để đi trên con đường rực rỡ ấy không? Cây thông reo lên. Thế còn hơn cả vượt biển ấy chứ! Mình mong mỏi đến khổ sở! Giá mà Nô-en đến ngay! Bây giờ mình đã cao, đã xoè rộng như những cây được đưa đi năm ngoái rồi! Ôi, giá mình đã nằm trên xe! Giá mình đã đứng trong căn phòng ấm áp với tất cả vẻ huy hoàng lộng lẫy ấy! Rồi sau đó thì sao? Phải, sau đó còn có điều gì tốt đẹp hơn, tuyệt vời hơn nữa, không thì người ta trang hoàng cho mình làm gì! Phải có điều gì lớn lao hơn, huy hoàng hơn nữa! Nhưng là điều gì? Ôi, mình khổ quá! Mình mong mỏi quá! Chính mình cũng không biết mình bị làm sao nữa!

— Hãy vui với chúng tôi! Không khí và ánh nắng bảo. Hãy vui với tuổi trẻ tươi tắn của bạn giữa trời đất bao la!

Nhưng cây thông chẳng vui chút nào. Nó cứ lớn, lớn mãi. Đông cũng như hè, nó vẫn xanh, xanh thẫm. Người qua đường trông thấy nó đều nói: "Cây đẹp quá!" Và đến dịp Nô-en, nó là cây đầu tiên bị chặt. Lưỡi rìu bổ sâu vào tận lõi. Cây thông đổ xuống đất, thở dài một tiếng. Nó thấy đau, thấy rã rời, chẳng còn nghĩ được gì tới hạnh phúc. Nó buồn vì phải rời quê nhà, rời mảnh đất nơi nó đã nảy mầm. Nó biết mình sẽ không bao giờ còn thấy những người bạn già thân thương, những bụi cây nhỏ và những bông hoa xung quanh, có khi cả chim chóc cũng không. Chuyến đi xa chẳng dễ chịu chút nào.

Cây thông chỉ hoàn hồn khi nó cùng những cây khác được dỡ xuống trong một cái sân, và nghe một người đàn ông nói:

— Cây này đẹp lắm! Ta chỉ lấy cây này thôi!

Rồi hai người hầu mặc quần áo chỉnh tề khiêng cây thông vào một gian phòng lớn tuyệt đẹp. Trên tường treo đầy chân dung. Bên cạnh lò sưởi lớn ốp gạch men có những chiếc bình Trung Hoa to, nắp có hình sư tử. Có ghế đu, có trường kỷ bọc lụa, có những chiếc bàn lớn bày đầy sách tranh, đầy đồ chơi đáng giá hàng trăm lần trăm đồng bạc, ít ra lũ trẻ bảo thế. Cây thông được dựng vào một cái thùng gỗ lớn đổ đầy cát, nhưng chẳng ai nhìn ra đó là cái thùng, vì người ta đã quây vải xanh xung quanh, đặt trên một tấm thảm lớn nhiều màu sắc. Ôi, cây thông run lên! Chuyện gì sắp xảy ra đây? Cả người hầu lẫn các cô tiểu thư đều xúm vào trang hoàng cho nó. Trên các cành treo những chiếc túi lưới nhỏ cắt bằng giấy màu, túi nào cũng đầy kẹo. Táo và quả óc chó mạ vàng treo lủng lẳng, như thể tự mọc ra từ cành. Hơn trăm cây nến nhỏ màu đỏ, xanh, trắng được cắm chặt vào các cành. Những con búp bê giống hệt người thật, cây thông chưa từng thấy thứ gì như vậy, lơ lửng giữa đám lá xanh. Trên tận đỉnh ngọn người ta gắn một ngôi sao lớn bằng giấy kim tuyến vàng. Lộng lẫy quá, lộng lẫy không gì sánh nổi!

— Tối nay, mọi người đều nói, tối nay cây sẽ rực sáng!

"Ôi, giá trời tối ngay đi!" Cây thông nghĩ. "Giá người ta thắp nến lên ngay! Rồi chuyện gì sẽ xảy ra nhỉ? Liệu có những cây trong rừng tới ngắm mình không? Liệu lũ chim sẻ có bay qua ô cửa kính không? Liệu mình có bén rễ ở đây, đứng trang hoàng như thế này cả đông lẫn hè không?"

Ấy, nó cứ tưởng mình biết rõ lắm. Nhưng vì mong mỏi quá, nó đau cả vỏ cây, mà đau vỏ cây thì khổ cho cây chẳng kém gì đau đầu khổ cho chúng ta.

Rồi nến được thắp lên. Rực rỡ làm sao, lộng lẫy làm sao! Cây thông run lên khắp các cành, đến nỗi một ngọn nến bén vào đám lá xanh. Cháy xém cả một chỗ.

— Lạy Chúa tôi! Các cô tiểu thư kêu lên, vội vàng dập lửa.

Bây giờ cây thông không dám run nữa. Ôi, thật là kinh hãi! Nó sợ đánh mất bất cứ thứ gì trong bộ đồ trang sức của mình. Nó choáng ngợp giữa bao nhiêu ánh sáng. Và rồi cả hai cánh cửa lớn mở toang, một đám đông trẻ con ùa vào, như thể muốn xô đổ cả cây thông. Người lớn thong thả đi theo sau. Lũ trẻ đứng sững lại, im phăng phắc, nhưng chỉ một thoáng thôi, rồi chúng lại reo hò ầm ĩ vang cả nhà. Chúng nhảy múa vòng quanh cây thông, hết món quà này đến món quà khác được hái xuống.

"Chúng làm gì thế nhỉ?" Cây thông nghĩ. "Chuyện gì sắp xảy ra đây?"

Những ngọn nến cháy xuống tận cành. Nến cháy tới đâu thì người ta tắt tới đó, rồi lũ trẻ được phép cướp cây. Ôi, chúng xông vào, cành nào cũng kêu răng rắc. Nếu ngọn cây với ngôi sao vàng không được buộc vào trần nhà thì chắc nó đã đổ nhào.

Lũ trẻ nhảy múa vòng quanh với những món đồ chơi tuyệt đẹp. Chẳng ai nhìn tới cây thông nữa, trừ bà vú già lấp ló nhìn vào giữa các cành, nhưng chỉ là để xem còn sót quả sung hay quả táo nào không.

— Kể chuyện đi! Kể chuyện đi! Lũ trẻ reo lên.

Chúng kéo một ông béo lùn tới gần cây thông. Ông ngồi xuống ngay dưới gốc mà bảo:

— Ngồi thế này là ta ở giữa rừng xanh, mà cây thông nghe cùng chắc cũng được nhiều điều hay! Nhưng ta chỉ kể một chuyện thôi. Các cháu muốn nghe chuyện chàng Ì Ạch, hay chuyện chàng Lóng Ngóng ngã lăn xuống cầu thang mà rốt cuộc vẫn được ngồi ngai vàng và cưới công chúa?

— Ì Ạch! Mấy đứa kêu lên.

— Lóng Ngóng! Mấy đứa khác hét lên.

Cả phòng ồn ào náo động. Chỉ có cây thông là đứng lặng im, nghĩ bụng: "Thế mình không được dự vào chút nào, không được làm gì hay sao?" Nhưng nó đã được dự rồi, đã làm xong việc của nó rồi.

Thế là ông kể chuyện "Lóng Ngóng ngã lăn xuống cầu thang mà vẫn được ngồi ngai vàng và cưới công chúa". Lũ trẻ vỗ tay reo: "Kể nữa đi! Kể nữa đi!" Chúng muốn nghe cả chuyện "Ì Ạch", nhưng chỉ được nghe chuyện "Lóng Ngóng" thôi. Cây thông đứng lặng im, nghĩ ngợi mông lung. Chưa bao giờ lũ chim trong rừng kể những chuyện như thế. "Lóng Ngóng ngã lăn xuống cầu thang mà vẫn cưới được công chúa! Phải rồi, phải rồi, ở đời là thế đấy!" Cây thông nghĩ, và tin đó là chuyện thật, vì người kể là một ông tử tế đến thế. "Phải, phải! Biết đâu đấy! Có khi mình cũng ngã lăn xuống cầu thang rồi cưới được công chúa!" Và nó hớn hở mong tới ngày mai, lại được khoác nến, đồ chơi, vàng và hoa quả.

"Mai mình sẽ không run nữa!" Nó nghĩ. "Mình sẽ tận hưởng thật trọn vẹn tất cả vẻ huy hoàng của mình. Mai mình sẽ lại được nghe chuyện Lóng Ngóng, mà có khi được nghe cả chuyện Ì Ạch nữa."

Và suốt đêm ấy, cây thông đứng lặng im, nghĩ ngợi mông lung.

Sáng ra, anh đầy tớ và chị hầu bước vào.

"Thế là cuộc vui lại bắt đầu!" Cây thông nghĩ.

Nhưng họ lôi nó ra khỏi phòng, kéo lên cầu thang, vào gác xép, dựng nó vào một góc tối om không một tia sáng ban ngày.

"Thế này là thế nào?" Cây thông nghĩ. "Mình phải làm gì ở đây? Mình sẽ được nghe chuyện gì ở đây?"

Nó tựa vào tường, đứng nghĩ, nghĩ mãi. Mà nó có thừa thời gian để nghĩ, vì ngày qua đêm lại, chẳng ai lên đây. Mãi rồi cũng có người lên, nhưng chỉ để đặt mấy cái hòm to vào góc. Cây thông bị che khuất hoàn toàn, tưởng như người ta đã quên hẳn nó.

"Bây giờ ngoài kia đang là mùa đông!" Cây thông nghĩ. "Đất cứng lại, tuyết phủ khắp nơi, người ta chưa trồng mình được. Vì thế mình phải đứng đây tránh gió cho tới mùa xuân! Người ta tính toán chu đáo thật! Con người tốt bụng thật! Chỉ phải tội ở đây tối quá, cô quạnh khủng khiếp! Đến một con thỏ nhỏ cũng không có! Ở ngoài rừng thật là vui, khi tuyết phủ và con thỏ chạy ngang qua, phải, ngay cả khi nó nhảy qua đầu mình, dù hồi ấy mình chẳng thích chút nào. Ở trên này cô quạnh khủng khiếp!"

— Chít, chít! Đúng lúc ấy một con chuột nhắt kêu lên, rồi lủi ra. Rồi lại thêm một con nữa. Chúng hít hít cây thông, rồi luồn lách giữa các cành.

— Lạnh khiếp quá! Hai con chuột nhắt nói. Chứ không thì ở đây sướng lắm! Phải không, bác thông già?

— Tôi đâu có già! Cây thông nói. Có khối cây già hơn tôi nhiều!

— Bác ở đâu đến? Lũ chuột hỏi. Bác biết những gì?

Chúng tò mò lắm.

— Bác kể cho chúng cháu nghe về nơi tuyệt nhất trên mặt đất đi! Bác đã đến đó chưa? Bác đã vào kho thức ăn chưa, chỗ có pho mát xếp trên giá, có đùi heo muối treo dưới trần, chỗ người ta nhảy múa trên những cây nến mỡ, vào thì gầy mà ra thì béo ấy?

— Chỗ ấy thì tôi không biết! Cây thông nói. Nhưng tôi biết rừng, nơi mặt trời chiếu sáng, nơi chim chóc hót ca!

Rồi nó kể hết mọi chuyện từ thuở nó còn non. Lũ chuột nhắt chưa bao giờ được nghe những chuyện như thế. Chúng chăm chú lắng nghe mà nói:

— Ôi chao, bác đã được thấy bao nhiêu là thứ! Bác đã sung sướng biết bao!

— Tôi ấy à? Cây thông nói, và ngẫm nghĩ về điều chính nó vừa kể. Ừ, nghĩ cho cùng, hồi ấy cũng là những ngày vui thật!

Rồi nó kể về đêm Nô-en, khi nó được trang hoàng bằng bánh trái và nến.

— Ôi! Lũ chuột nhắt nói. Bác thông già ơi, bác đã sung sướng biết bao!

— Tôi đâu có già! Cây thông nói. Tôi mới từ rừng về đây mùa đông này thôi! Tôi đang ở độ đẹp nhất của đời mình, chỉ là đang tạm ngừng lớn đấy thôi!

— Bác kể chuyện hay quá! Lũ chuột nhắt nói.

Đêm sau, chúng dẫn thêm bốn con chuột nhắt nữa tới nghe cây thông kể chuyện. Mà nó càng kể thì chính nó càng nhớ rõ mọi chuyện, và nó nghĩ: "Hồi ấy quả là những ngày vui thật! Nhưng rồi những ngày ấy sẽ trở lại, sẽ trở lại! Lóng Ngóng ngã lăn xuống cầu thang mà vẫn cưới được công chúa, có khi mình cũng cưới được một nàng công chúa." Rồi cây thông nghĩ tới một cây bạch dương nhỏ xinh xắn mọc ngoài rừng. Đối với cây thông, đó đúng là một nàng công chúa tuyệt đẹp.

— Lóng Ngóng là ai thế? Lũ chuột nhắt hỏi.

Thế là cây thông kể lại toàn bộ câu chuyện. Nó nhớ từng chữ một. Lũ chuột nhắt sung sướng tới mức suýt nhảy tót lên tận ngọn cây. Đêm sau lại có thêm nhiều chuột nữa đến, và chủ nhật thì có cả hai con chuột cống. Nhưng chuột cống bảo câu chuyện chẳng hay ho gì, khiến lũ chuột nhắt buồn lắm, vì giờ chúng cũng thấy chuyện ấy kém hay đi.

— Ông chỉ biết mỗi chuyện ấy thôi à? Lũ chuột cống hỏi.

— Chỉ một chuyện ấy thôi! Cây thông đáp. Tôi được nghe nó vào cái đêm hạnh phúc nhất đời tôi, nhưng hồi ấy tôi đâu có biết mình đang hạnh phúc đến thế!

— Chuyện ấy dở tệ! Ông không biết chuyện nào về thịt mỡ với nến mỡ à? Không có chuyện nào về kho thức ăn à?

— Không! Cây thông nói.

— Thế thì cảm ơn ông nhé! Lũ chuột cống đáp, rồi bỏ về hang.

Rồi đến lũ chuột nhắt cũng không đến nữa. Cây thông thở dài:

— Hồi lũ chuột nhắt lanh lợi ấy ngồi quanh mình nghe mình kể chuyện, thật là vui quá. Giờ thì cả chuyện ấy cũng qua rồi! Nhưng mình sẽ nhớ phải vui hưởng, khi người ta lại đưa mình ra!

Nhưng bao giờ mới tới lúc ấy? À, có đấy! Một buổi sáng, người ta lên gác xép lục lọi. Mấy cái hòm được dời đi, cây thông bị lôi ra. Người ta quăng nó xuống sàn hơi mạnh tay, nhưng rồi một anh đầy tớ kéo ngay nó về phía cầu thang, nơi có ánh sáng ban ngày.

"Thế là cuộc đời lại bắt đầu!" Cây thông nghĩ.

Nó cảm thấy không khí trong lành, tia nắng đầu tiên, và giờ nó đã ở ngoài sân. Mọi chuyện diễn ra nhanh quá, cây thông quên khuấy cả việc nhìn lại bản thân mình, vì xung quanh có bao nhiêu thứ để ngắm. Cái sân giáp với một khu vườn, trong vườn muôn hoa đua nở. Những bông hồng tươi rói, thơm ngát, rủ qua hàng rào nhỏ. Cây đoạn đang trổ hoa, lũ chim nhạn bay lượn, ríu rít: "Quyết-tơ-ri-tít, chồng tôi đã về!" Nhưng chúng không nói về cây thông.

— Bây giờ mình sẽ được sống! Cây thông reo lên, xoè rộng các cành ra.

Ôi, cành nào cũng khô héo, vàng úa cả rồi. Nó nằm trong một góc sân, giữa đám cỏ dại và cây tầm ma. Ngôi sao giấy vàng vẫn còn trên ngọn, lấp lánh dưới ánh nắng chói chang.

Ngoài sân, mấy đứa trong đám trẻ vui vẻ hồi Nô-en từng nhảy múa quanh cây thông, từng vui sướng vì nó, đang chơi đùa. Một đứa bé nhất chạy tới giật phăng ngôi sao vàng xuống.

— Xem này, cái cây Nô-en cũ xấu xí kia vẫn còn dính cái gì này! Nó nói, rồi giẫm lên các cành cây, cành gãy răng rắc dưới đôi ủng của nó.

Cây thông nhìn cả khu vườn hoa tươi tắn rực rỡ, rồi nhìn lại chính mình, và nó ước gì mình vẫn còn ở trong góc tối trên gác xép. Nó nghĩ tới tuổi trẻ tươi xanh của nó ngoài rừng, tới đêm Nô-en vui vẻ, tới lũ chuột nhắt nhỏ đã hớn hở nghe chuyện Lóng Ngóng.

— Hết rồi! Hết rồi! Cây thông tội nghiệp nói. Phải chi mình đã biết vui khi còn có thể! Hết rồi! Hết rồi!

Rồi anh đầy tớ đến chặt cây thông ra từng khúc nhỏ, được cả một bó to. Lửa bùng lên rực rỡ dưới cái nồi nấu bia lớn. Cây thông thở dài, những tiếng thở dài thật sâu, mỗi tiếng thở dài như một tiếng nổ nhỏ. Thế là lũ trẻ đang chơi chạy vào, ngồi trước bếp lửa, nhìn vào ngọn lửa mà reo: "Lép bép! Lép bép!" Nhưng với mỗi tiếng nổ, một tiếng thở dài thật sâu, cây thông lại nghĩ tới một ngày hè trong rừng, một đêm đông ngoài kia khi sao trời lấp lánh. Nó nghĩ tới đêm Nô-en và chàng Lóng Ngóng, câu chuyện cổ tích duy nhất nó từng được nghe và biết kể lại. Và rồi cây thông cháy hết.

Lũ trẻ chơi ngoài sân. Đứa bé nhất đeo trước ngực ngôi sao vàng, ngôi sao cây thông đã đội trong đêm hạnh phúc nhất đời nó. Giờ thì đêm ấy đã qua, cây thông đã qua, và câu chuyện cũng qua. Qua rồi, qua rồi, mọi câu chuyện rồi cũng sẽ qua như thế!

— Hết —