Cây xương rồng

Điều đáng chú ý nhất về Thời Gian là nó hoàn toàn tương đối. Ai cũng thừa nhận rằng một người sắp chết đuối có thể hồi tưởng lại cả một đời. Vậy thì cũng chẳng có gì khó tin khi người ta có thể ôn lại trọn vẹn cả một cuộc tình trong lúc tháo đôi găng tay.

Đó chính là điều Trai-xđên đang làm, khi anh đứng bên chiếc bàn trong căn hộ độc thân của mình. Trên bàn có một cái cây xanh trông kì lạ, trồng trong chiếc chậu đất nung đỏ. Đó là một loài xương rồng, có những chiếc lá dài như những xúc tu, cứ đung đưa mãi theo làn gió nhẹ nhất, với một động tác vẫy gọi kì lạ.

Bạn của Trai-xđên, anh trai của cô dâu, đứng bên tủ rượu, phàn nàn vì bị để uống một mình. Cả hai người đều mặc lễ phục buổi tối. Những bông hoa cài áo màu trắng như những vì sao sáng lên trong bóng tối mờ mờ của căn hộ.

Trong khi chậm rãi cởi khuy găng tay, trong đầu Trai-xđên lướt qua nhanh chóng, đau rát, mấy giờ vừa qua. Dường như trong mũi anh vẫn còn mùi hương của những bông hoa chất thành từng khối ngào ngạt quanh nhà thờ, và bên tai anh vẫn còn tiếng rì rầm trầm trầm của một nghìn giọng nói lịch sự, tiếng sột soạt của những bộ áo hồ cứng, và dai dẳng trở đi trở lại hơn cả, là những lời kéo dài giọng của vị mục sư, không gì thay đổi được nữa, ràng buộc nàng với một người khác.

Từ chỗ đứng vô vọng cuối cùng ấy, anh vẫn cố gắng, như thể đã thành một thói quen của trí óc, đoán xem vì sao và bằng cách nào anh đã mất nàng. Bị sự thật không khoan nhượng ấy lay mạnh, anh bỗng thấy mình phải đối mặt với một thứ mà trước đây anh chưa từng đối mặt: chính con người sâu thẳm nhất của mình, nguyên vẹn, khô cằn và chẳng có gì tô điểm. Anh thấy tất cả những bộ áo giả tạo và vị kỉ mà anh đã khoác giờ biến thành những mảnh giẻ rách của sự ngu dại. Anh rùng mình khi nghĩ rằng từ trước tới nay, trong mắt người khác, những bộ áo của tâm hồn anh hẳn đã tỏ ra thảm hại và sờn rách. Hư vinh và tự phụ ư? Đó là những chỗ hở trên bộ áo giáp của anh. Còn nàng thì bao giờ cũng không hề có một chút nào trong hai thứ ấy. Nhưng tại sao...

Khi nàng chậm rãi bước dọc lối đi giữa nhà thờ lên bàn thờ, anh đã cảm thấy một niềm hả hê hậm hực, không xứng đáng, và niềm hả hê ấy đã giúp anh đứng vững. Anh đã tự nhủ rằng nàng xanh xao là vì đang nghĩ tới một người khác, chứ không phải người đàn ông nàng sắp trao thân. Nhưng ngay cả niềm an ủi tội nghiệp ấy cũng đã bị giật khỏi tay anh. Bởi khi anh thấy cái nhìn ngước lên nhanh chóng, trong veo, mà nàng trao cho người đàn ông kia lúc anh ta cầm tay nàng, anh biết mình đã bị lãng quên. Đã có lần cũng cái nhìn ấy được ngước lên phía anh, và anh đã đo được ý nghĩa của nó. Quả thật, sự tự phụ của anh đã sụp đổ. Chỗ dựa cuối cùng của nó đã mất. Tại sao mọi chuyện lại kết thúc như thế? Giữa hai người chẳng hề có một cuộc cãi vã nào, chẳng có gì cả...

Lần thứ một nghìn, anh lại sắp xếp lại trong đầu những sự việc của mấy ngày cuối cùng ấy, trước khi con nước đột ngột đổi chiều.

Nàng luôn khăng khăng đặt anh lên một bệ thờ, và anh đã đón nhận sự tôn sùng của nàng với vẻ uy nghi của bậc đế vương. Đó là một làn hương trầm thật ngọt ngào mà nàng đốt lên trước mặt anh. Thật khiêm nhường, anh tự nhủ. Thật ngây thơ như trẻ nhỏ, thật thành kính, và có một thời anh dám thề, thật chân thành. Nàng đã gán cho anh một số lượng gần như siêu nhiên những phẩm chất cao quý, những ưu điểm và tài năng, và anh đã hấp thụ lễ vật ấy như sa mạc uống nước mưa, thứ nước mưa chẳng dỗ dành được nó hứa hẹn một bông hoa hay một trái quả nào.

Khi Trai-xđên dữ dằn giật toạc đường may của chiếc găng tay cuối cùng, cái ví dụ tột đỉnh cho thói vị kỉ ngu xuẩn mà anh muộn màng tiếc thương lại hiện về rõ mồn một. Đó là cái đêm anh mời nàng bước lên bệ thờ cùng anh, chia sẻ sự vĩ đại của anh. Giờ đây, vì quá đau đớn, anh không thể để tâm trí dừng lại ở kỉ niệm về vẻ đẹp đầy sức thuyết phục của nàng đêm ấy, làn tóc gợn sóng vô tình, vẻ dịu dàng và duyên dáng trinh nguyên trong ánh mắt và lời nói của nàng. Nhưng những thứ ấy đã đủ, và chúng đã khiến anh phải ngỏ lời. Trong khi trò chuyện, nàng đã nói:

— Mà đại uý Ca-ru-thơ bảo em rằng anh nói tiếng Tây Ban Nha như người bản xứ. Sao anh lại giấu em tài ấy? Có điều gì anh không biết không?

Mà Ca-ru-thơ là một thằng ngốc. Hẳn là chính anh, Trai-xđên, đã phạm cái tội, đôi khi anh vẫn làm những chuyện như thế, khoe ở câu lạc bộ một câu châm ngôn Tây Ban Nha cũ rích, sáo rỗng, đào ra từ mớ hỗn độn ở cuối mấy cuốn từ điển. Ca-ru-thơ, một trong những kẻ ngưỡng mộ anh không kiềm chế được, đúng là loại người sẽ thổi phồng màn phô diễn kiến thức đáng ngờ ấy lên.

Nhưng than ôi! Làn hương trầm ngưỡng mộ của nàng thật ngọt ngào, thật ve vuốt. Anh để lời gán ghép ấy trôi qua mà không phủ nhận. Không chút phản đối, anh để nàng quấn quanh vầng trán mình vòng nguyệt quế giả mạo của học vấn Tây Ban Nha ấy. Anh để nó tô điểm cho cái đầu chiến thắng của mình, và giữa những vòng lá mềm mại của nó, anh không cảm thấy mũi gai nhọn mà sau này sẽ đâm anh.

Nàng sung sướng biết bao, e thẹn biết bao, run rẩy biết bao! Nàng phập phồng như con chim sa lưới, khi anh đặt sự vĩ đại của mình dưới chân nàng. Anh đã có thể thề, và giờ đây anh vẫn có thể thề, rằng trong mắt nàng có một sự ưng thuận không thể nhầm lẫn. Nhưng vì e lệ, nàng không chịu trả lời anh thẳng.

— Ngày mai em sẽ gửi câu trả lời cho anh, nàng nói.

Và anh, kẻ chiến thắng tự tin và độ lượng, mỉm cười cho nàng khất. Hôm sau anh ở trong phòng nóng lòng chờ tin. Giữa trưa, người hầu của nàng tới cửa, để lại cái cây xương rồng kì lạ trong chậu đất nung đỏ. Không có thư, không có lời nhắn, chỉ có một tấm thẻ buộc vào cây, ghi một cái tên ngoại quốc hay tên khoa học gì đó nghe man rợ. Anh chờ tới tận đêm, nhưng câu trả lời của nàng không tới. Lòng kiêu hãnh lớn lao và lòng tự ái bị tổn thương đã ngăn anh đi tìm nàng. Hai tối sau, họ gặp nhau ở một bữa tiệc. Họ chào nhau theo phép lịch sự thông thường, nhưng nàng nhìn anh, nín thở, băn khoăn, háo hức. Anh lịch sự, cứng rắn như đá, chờ nàng giải thích. Với sự nhanh nhạy của phụ nữ, nàng hiểu ngay từ thái độ của anh, và hoá thành băng giá. Cứ thế, và từ đó càng ngày càng xa hơn, họ trôi dạt khỏi nhau. Lỗi của anh ở đâu? Ai là người đáng trách? Giờ đây, khi đã bị hạ nhục, anh tìm câu trả lời giữa đống đổ nát của sự tự phụ. Giá như...

Giọng người đàn ông kia trong phòng, cằn nhằn chen vào dòng suy nghĩ của anh, làm anh bừng tỉnh.

— Này, Trai-xđên, cậu làm cái quái gì thế? Trông cậu khổ sở như thể chính cậu vừa lấy vợ, chứ không phải chỉ làm kẻ đồng loã. Nhìn tôi đây này, một kẻ tòng phạm khác, vượt ba nghìn cây số trên một con tàu chở chuối đầy mùi tỏi và gián, từ tận Nam Mĩ về để tiếp tay cho cuộc hiến tế. Cậu thử xem tội lỗi đè lên vai tôi nhẹ nhàng thế nào. Mà tôi chỉ có mỗi một đứa em gái thôi đấy, giờ thì nó đi mất rồi. Nào! Uống chút gì cho nhẹ lương tâm đi.

— Lúc này tôi không uống, cảm ơn, Trai-xđên nói.

— Rượu mạnh của cậu, người kia nói tiếp, đi lại đứng cạnh anh, dở tệ. Lúc nào rảnh xuống thăm tôi ở Pun-ta Rê-đôn-đa, nếm thử thứ rượu lão Gác-xi-a buôn lậu về. Đáng công đi một chuyến đấy. Ồ kìa! Người quen cũ đây mà. Cậu kiếm đâu ra cái cây xương rồng này thế, Trai-xđên?

— Quà, Trai-xđên nói, của một người bạn. Cậu biết loài này à?

— Biết rõ lắm. Thứ cây nhiệt đới đấy. Quanh Pun-ta ngày nào tôi cũng thấy hàng trăm cây. Tên nó đây, trên cái thẻ buộc vào cây này. Cậu có biết chút tiếng Tây Ban Nha nào không, Trai-xđên?

— Không, Trai-xđên nói, với bóng ma cay đắng của một nụ cười. Là tiếng Tây Ban Nha à?

— Phải. Dân bản xứ tưởng tượng rằng những chiếc lá đang vươn ra vẫy gọi mình. Họ gọi nó bằng cái tên này: Ven-tô-mác-mê. Nghĩa là "Hãy đến mà đón em đi".

— Hết —