Con bù nhìn biết hút thuốc

Chương 1: Con bù nhìn biết hút thuốc

– Đích-cơn! – Mụ Ríc-bi gọi. – Một hòn than cho tẩu thuốc của ta!

Lúc nói câu ấy, mụ già đã ngậm sẵn chiếc tẩu trong miệng. Mụ đã nhồi thuốc rồi ngậm vào, chẳng buồn cúi xuống châm lửa ở lò sưởi, mà thật ra sáng hôm ấy trong lò cũng chẳng thấy dấu vết gì là đã nhóm lửa. Vậy mà lệnh vừa ra, lập tức một đốm đỏ rực đã ánh lên trong nõ tẩu, và một làn khói phả ra từ môi mụ Ríc-bi. Hòn than từ đâu ra, và bàn tay vô hình nào mang nó tới, tôi chưa bao giờ tìm ra được.

– Tốt! – Mụ Ríc-bi gật gù. – Cảm ơn mày, Đích-cơn! Giờ thì làm con bù nhìn này. Đích-cơn, mày cứ ở gần đây nhé, nhỡ ta cần tới mày nữa.

Mụ già dậy sớm thế, vì khi ấy mặt trời mới vừa mọc, là để bắt tay làm một con bù nhìn, định cắm giữa ruộng ngô của mình. Lúc ấy đã là tuần cuối tháng năm, và lũ quạ, lũ sáo đen đã phát hiện ra những chiếc lá ngô non xanh, cuộn tròn, vừa ló lên khỏi mặt đất. Vì vậy mụ quyết làm một con bù nhìn giống người thật nhất xưa nay, và làm xong ngay, từ đầu đến chân, để nó bắt đầu nhiệm vụ canh gác ngay sáng hôm ấy. Mà mụ Ríc-bi, như ai cũng biết, là một trong những mụ phù thuỷ ranh ma và quyền phép nhất miền Tân Anh, chẳng tốn mấy công cũng có thể làm ra một con bù nhìn xấu đến mức doạ được cả ông mục sư. Nhưng lần này, vì mụ thức dậy trong tâm trạng vui vẻ khác thường, lại được thuốc tẩu làm cho dịu dàng thêm, nên mụ quyết làm ra một cái gì đẹp đẽ, lộng lẫy, chứ không phải gớm guốc, kinh khủng.

– Ta chẳng muốn dựng một con yêu tinh giữa ruộng ngô nhà mình, mà lại gần ngay trước cửa, – mụ Ríc-bi tự nhủ, phả ra một làn khói. – Muốn thì ta làm được, nhưng ta chán làm những chuyện kỳ quái rồi. Thôi thì cho đổi món, ta cứ làm trong khuôn khổ việc thường ngày. Vả lại, doạ lũ trẻ con quanh đây cả dặm thì có ích gì, dù đúng là ta là phù thuỷ thật.

Vậy là mụ quyết định trong đầu rằng con bù nhìn sẽ là hình một quý ông sang trọng thời ấy, trong chừng mực vật liệu sẵn có cho phép. Có lẽ cũng nên kể ra những món chính đã góp phần làm nên hình người này.

Món quan trọng nhất, dù trông chẳng có gì nổi bật, là một cây cán chổi mà mụ Ríc-bi đã bao lần cưỡi phi nước đại trên không lúc nửa đêm. Giờ nó làm cột sống cho con bù nhìn, hay như người ít học vẫn gọi, là xương sống. Một cánh tay của nó là chiếc néo đập lúa đã hỏng, ngày xưa ông Ríc-bi vẫn dùng, trước khi bà vợ hành ông tới mức ông phải bỏ cái thế gian phiền toái này mà đi. Cánh tay kia, nếu tôi không nhầm, là cây que khuấy bột với một thanh ngang ghế gãy, buộc lỏng với nhau ở chỗ khuỷu. Còn chân, chân phải là cán cuốc, chân trái là một khúc củi chẳng ra hình thù gì lấy từ đống củi. Phổi, dạ dày và những thứ đại loại thế cũng chẳng hơn gì một cái bao bột nhồi rơm. Thế là ta đã xong bộ xương và toàn bộ thân hình con bù nhìn, chỉ trừ cái đầu. Cái đầu thì được làm tuyệt khéo bằng một quả bí ngô hơi héo, teo tóp, mụ Ríc-bi khoét hai lỗ làm mắt, một đường rạch làm miệng, chừa một cái núm xanh xanh ở giữa làm mũi. Thật ra đó là một khuôn mặt khá đáng kính.

– Dẫu sao ta cũng từng thấy những bộ mặt tệ hơn thế trên vai người thật, – mụ Ríc-bi nói. – Mà khối quý ông sang trọng cũng có cái đầu bí ngô, chẳng khác gì con bù nhìn của ta.

Nhưng lần này, chính quần áo mới làm nên con người. Thế là mụ già tháo từ trên móc xuống một chiếc áo khoác kiểu xưa màu mận chín, may ở Luân Đôn, đường may, cổ tay, nắp túi và khuyết áo vẫn còn dấu vết đồ thêu, nhưng đã sờn và phai đến thảm hại, khuỷu tay vá, vạt áo tả tơi, khắp nơi xơ cả chỉ. Trên ngực trái có một cái lỗ tròn, hoặc do một ngôi sao quý tộc bị giật đi, hoặc do trái tim nóng bỏng của một người mặc trước đã thiêu thủng nó. Hàng xóm bảo chiếc áo sang trọng này vốn trong tủ áo của Ác Quỷ, và hắn để nó ở nhà mụ Ríc-bi cho tiện, hễ muốn ra vẻ ta đây ở bàn tiệc của quan thống đốc là khoác vào. Đi cùng chiếc áo là một chiếc gi-lê nhung rất rộng, xưa kia thêu hình lá cây vàng rực như lá phong tháng mười, nhưng nay đã biến sạch khỏi mặt nhung. Rồi tới một chiếc quần ống túm đỏ thắm, từng là của viên thống đốc người Pháp ở Lu-i-xbua, đầu gối nó đã từng chạm vào bậc thấp nhất của ngai vàng vua Lu-i Đại Đế. Ông người Pháp đã tặng chiếc quần cho một thầy cúng da đỏ, và thầy cúng đã đổi nó cho mụ phù thuỷ già lấy một chén rượu mạnh, trong một buổi nhảy múa của họ giữa rừng. Thêm nữa, mụ Ríc-bi lấy ra một đôi tất lụa, xỏ vào hai chân hình nhân, trông chúng mỏng manh như giấc mơ, còn hai khúc gỗ thật thì lộ ra thảm hại qua những lỗ thủng. Cuối cùng, mụ đội bộ tóc giả của ông chồng quá cố lên cái sọ bí ngô trọc lốc, trên cùng là một chiếc mũ ba góc bám đầy bụi, cắm một chiếc lông đuôi dài nhất của con gà trống.

Rồi mụ già dựng hình nhân vào một góc nhà, khúc khích cười khi ngắm cái bộ mặt vàng khè của nó, cái mũi núm nhỏ hếch lên trời. Nó có một vẻ tự mãn lạ lùng, như đang nói: "Lại đây mà ngắm ta này!"

– Mà mày đáng ngắm thật, đúng thế! – Mụ Ríc-bi nói, trầm trồ trước tác phẩm của mình. – Từ khi làm phù thuỷ, ta đã nặn khối hình nhân, nhưng ta nghĩ con này là đẹp nhất. Làm bù nhìn thì gần như phí. À, để ta nhồi một tẩu thuốc mới rồi mang nó ra ruộng ngô.

Trong khi nhồi thuốc, mụ già vẫn nhìn hình nhân trong góc nhà với vẻ trìu mến gần như của một người mẹ. Nói thật, dù là tình cờ, là tay nghề, hay hẳn là phép phù thuỷ, cái hình thù lố bịch khoác bộ đồ sang trọng rách rưới kia có cái gì đó giống người một cách lạ lùng. Còn khuôn mặt thì như đang nhăn bề mặt vàng khè của nó lại thành một nụ cười nhe răng, một vẻ mặt buồn cười nửa khinh khỉnh nửa vui đùa, như thể nó hiểu mình là một trò đùa giễu loài người. Mụ Ríc-bi càng nhìn càng khoái.

– Đích-cơn! – Mụ gọi giật giọng. – Một hòn than nữa cho tẩu thuốc của ta!

Mụ vừa dứt lời, y như lần trước, đã có một hòn than đỏ rực nằm trên mặt thuốc. Mụ rít một hơi dài, rồi phả khói vào vệt nắng sớm đang cố len qua ô kính bám bụi duy nhất trên cửa sổ. Mụ Ríc-bi bao giờ cũng thích châm tẩu bằng than lửa lấy từ đúng cái góc lò sưởi đặc biệt mà hòn than này được mang tới. Nhưng cái góc lò sưởi ấy ở đâu, ai mang than từ đó tới, thì ngoài việc kẻ đưa tin vô hình kia có vẻ đáp lại khi được gọi là Đích-cơn, tôi không thể nói được.

"Con hình nhân đằng kia," mụ Ríc-bi nghĩ, mắt vẫn dán vào con bù nhìn, "là một tác phẩm quá đẹp để đứng suốt mùa hè giữa ruộng ngô, đuổi quạ đuổi sáo. Nó làm được những việc hay hơn thế. Chà, ta đã từng nhảy với những đứa tệ hơn nó trong những buổi họp phù thuỷ giữa rừng, những khi thiếu bạn nhảy! Hay là ta để nó đi thử vận may giữa đám người rơm và những kẻ rỗng tuếch khác đang tất bật khắp thế gian?"

Mụ phù thuỷ già rít thêm ba bốn hơi thuốc rồi mỉm cười.

– Đầu phố nào nó cũng sẽ gặp khối anh em cùng loại! – Mụ nói tiếp. – Thôi được, hôm nay ta vốn không định nghịch phép phù thuỷ, ngoài chuyện châm tẩu, nhưng ta là phù thuỷ, rồi sẽ mãi là phù thuỷ, có cố trốn tránh cũng chẳng ích gì. Ta sẽ biến con bù nhìn của ta thành người, dù chỉ để đùa cho vui!

Vừa lẩm bẩm những lời ấy, mụ Ríc-bi vừa rút tẩu khỏi miệng mình, nhét vào cái khe làm miệng trên bộ mặt bí ngô của con bù nhìn.

– Rít đi, cưng, rít đi! – Mụ nói. – Rít đi, chàng trai đẹp của ta! Mạng sống của mày trông vào đó đấy!

Hẳn nhiên đó là một lời giục giã lạ lùng, khi nói với một vật chỉ toàn que củi, rơm rạ và quần áo cũ, đầu chẳng hơn gì một quả bí ngô teo tóp, như ta biết là trường hợp của con bù nhìn. Thế nhưng, như ta phải nhớ kỹ, mụ Ríc-bi là một phù thuỷ có quyền phép và tài khéo hiếm có. Luôn ghi nhớ điều ấy, ta sẽ chẳng thấy gì khó tin trong những sự việc kỳ lạ của câu chuyện này. Thật vậy, cái khó lớn nhất sẽ được vượt qua ngay, nếu ta chịu tin rằng mụ già vừa bảo rít, là có một làn khói phả ra từ miệng con bù nhìn. Hẳn nhiên là một làn khói yếu ớt nhất. Nhưng tiếp theo là một làn nữa, rồi một làn nữa, làn sau rõ hơn làn trước.

– Rít đi, cưng của ta! Rít đi, con xinh của ta! – Mụ Ríc-bi cứ nhắc mãi, với nụ cười dễ thương nhất của mình. – Đó là hơi thở của sự sống cho mày đấy. Cứ tin lời ta.

Chắc chắn chiếc tẩu đã bị yểm bùa. Hẳn phải có phép thuật hoặc trong thuốc lá, hoặc trong hòn than đỏ rực cháy bí ẩn trên mặt thuốc, hoặc trong làn khói thơm hăng hắc bốc ra từ lá thuốc đang cháy. Sau vài lần thử ngập ngừng, cuối cùng hình nhân phả ra một luồng khói, bay suốt từ góc nhà tối tăm tới vệt nắng. Ở đó nó xoáy tròn rồi tan đi giữa những hạt bụi. Có vẻ đó là một cố gắng quằn quại, vì hai ba hơi tiếp theo yếu hơn, dù hòn than vẫn đỏ rực, hắt ánh sáng lên mặt con bù nhìn. Mụ phù thuỷ già vỗ đôi bàn tay gầy guộc, mỉm cười khích lệ tác phẩm của mình. Mụ thấy bùa đang có hiệu nghiệm. Bộ mặt vàng khè, teo tóp, mà trước đó chẳng phải là mặt gì, giờ đã có một làn sương mỏng kỳ ảo, như hình bóng của mặt người, lướt qua lướt lại trên đó. Có lúc nó biến mất hẳn, nhưng đến hơi tẩu sau lại hiện ra rõ hơn bao giờ hết. Cả hình nhân cũng vậy, mang một dáng vẻ của sự sống, giống như cái dáng vẻ ta gán cho những hình thù mơ hồ trên mây, rồi nửa tự lừa mình bằng trò tiêu khiển của trí tưởng tượng.

Nếu cần soi xét thật kỹ, thì có thể ngờ rằng rốt cuộc chẳng có thay đổi thật sự nào trong cái chất liệu bẩn thỉu, mục nát, vô giá trị và chắp vá lỏng lẻo của con bù nhìn, mà chỉ là một ảo ảnh ma quái, một hiệu ứng khéo léo của ánh sáng và bóng tối, được tô màu và sắp đặt sao cho lừa được mắt phần đông thiên hạ. Những phép lạ của phù thuỷ xem ra bao giờ cũng tinh vi một cách nông cạn. Chí ít, nếu lời giải thích trên không trúng sự thật của quá trình ấy, tôi cũng chẳng nghĩ ra lời nào hay hơn.

– Rít giỏi lắm, con trai xinh của ta! – Mụ Ríc-bi vẫn kêu lên. – Nào, thêm một hơi thật mạnh, dốc hết sức ra. Rít để mà sống, ta bảo mày! Rít từ tận đáy lòng mày ấy, nếu mày có lòng, mà lòng có đáy! Lại giỏi nữa! Mày hít ngụm ấy như thể vì yêu nó thật.

Rồi mụ phù thuỷ vẫy tay gọi con bù nhìn, dồn vào cử chỉ ấy biết bao sức hút, đến nỗi tưởng như không thể không vâng lời, như tiếng gọi huyền bí của đá nam châm khi nó gọi sắt.

– Sao mày còn lấp ló trong góc, đồ lười? – Mụ nói. – Bước ra! Cả thế gian đang ở trước mặt mày!

Thề có trời, nếu đây không phải là truyền thuyết tôi được nghe khi ngồi trên đùi bà, một truyền thuyết đã có chỗ đứng giữa những điều đáng tin trước khi đầu óc trẻ con của tôi biết xét xem nó có thật hay không, thì tôi không chắc mình có đủ mặt dày mà kể nó ra lúc này.

Vâng lời mụ Ríc-bi, và chìa cánh tay ra như muốn với lấy bàn tay đang chìa ra của mụ, hình nhân bước tới một bước, mà đúng hơn là một cái giật cục chứ chẳng phải bước, rồi lảo đảo, suýt mất thăng bằng. Mụ phù thuỷ còn mong gì hơn? Rốt cuộc nó cũng chỉ là con bù nhìn cắm trên hai que củi. Nhưng mụ già cứng đầu cau mày, vẫy tay, dồn hết sức mạnh ý chí của mình vào cái mớ gỗ mục, rơm mốc, quần áo rách tả tơi kia, mạnh mẽ đến nỗi nó buộc phải tỏ ra là một con người, bất chấp sự thật. Thế là nó bước vào vệt nắng. Nó đứng đó, cái thứ đồ chế tạo tội nghiệp! Chỉ khoác một lớp áo mỏng manh nhất của dáng vẻ con người, qua đó lộ rõ cái chất liệu chắp vá cứng đơ, ọp ẹp, chẳng ăn nhập gì với nhau, phai màu, rách nát, vô tích sự của nó, như sắp sụp xuống sàn thành một đống, tự biết mình không xứng đứng thẳng. Có nên thú thật không? Ở mức sống động hiện giờ, con bù nhìn làm tôi nhớ tới vài nhân vật nhạt nhẽo, dở dang, chắp vá từ đủ thứ vật liệu, đã dùng tới lần thứ nghìn mà chẳng bao giờ đáng dùng, những nhân vật mà các nhà văn viết truyện, và hẳn có cả tôi trong đó, đã nhồi chật thế giới tiểu thuyết.

Nhưng mụ già dữ tợn bắt đầu nổi giận, để lộ một chút bản chất quỷ quái của mình, như một cái đầu rắn rít lên thò ra khỏi ngực mụ, trước cái thái độ nhút nhát của cái vật mà mụ đã mất công lắp ghép.

– Rít đi, đồ khốn! – Mụ giận dữ quát. – Rít, rít, rít đi, đồ rơm rạ rỗng tuếch! Đồ giẻ rách! Đồ bao bột! Đồ đầu bí ngô! Đồ chẳng là cái gì! Ta biết tìm đâu ra cái tên nào đủ đê tiện để gọi mày? Rít đi, ta bảo, hít lấy cuộc sống kỳ ảo của mày cùng với khói thuốc! Không thì ta giật cái tẩu khỏi miệng mày, quăng mày về chỗ hòn than đỏ kia đã tới!

Bị doạ như thế, con bù nhìn khốn khổ chẳng còn cách nào khác hơn là rít lấy rít để cho khỏi mất mạng. Thế là nó ra sức bập bập cái tẩu, phả ra từng luồng khói thuốc dày đặc đến nỗi gian bếp nhỏ mù mịt cả hơi khói. Vệt nắng duy nhất mờ mờ len qua, chỉ in lờ mờ được hình ô cửa kính nứt và bám bụi lên bức tường đối diện. Trong khi ấy, mụ Ríc-bi, một cánh tay nâu sạm chống nạnh, tay kia chìa về phía hình nhân, sừng sững dữ tợn giữa làn khói mờ, với cái dáng điệu và vẻ mặt y như những lần mụ trút một cơn ác mộng nặng nề lên nạn nhân rồi đứng bên giường hả hê ngắm họ quằn quại. Con bù nhìn tội nghiệp rít thuốc trong sợ hãi run rẩy. Nhưng phải công nhận rằng cố gắng của nó đem lại kết quả tuyệt vời. Vì cứ mỗi hơi thuốc, hình nhân lại bớt đi cái vẻ mỏng manh chập chờn khó hiểu, và có vẻ đặc lại, chắc lại. Ngay cả quần áo của nó cũng chịu chung sự biến đổi thần kỳ, sáng bóng như mới, lấp lánh những đường thêu vàng khéo léo đã bị giật đi từ lâu. Và, nửa hiện nửa khuất trong làn khói, một khuôn mặt vàng hướng đôi mắt không chút ánh sáng về phía mụ Ríc-bi.

Cuối cùng mụ phù thuỷ già nắm chặt nắm đấm, giơ lên doạ hình nhân. Không phải mụ giận thật, mà chỉ làm theo cái nguyên tắc, có lẽ không đúng, hay không phải là chân lý duy nhất, nhưng là chân lý cao nhất mà mụ Ríc-bi có thể đạt tới, rằng những bản chất yếu ớt, trì trệ, không thể cảm hứng bằng điều gì tốt đẹp hơn, thì phải dùng nỗi sợ mà khuấy động. Nhưng đây là lúc quyết định. Nếu mụ không làm được điều mụ đang muốn, mụ đã quyết tâm tàn nhẫn phá tung cái hình nhân khốn khổ kia trả về nguyên liệu ban đầu.

– Mày đã có dáng người, – mụ nghiêm khắc nói. – Giờ hãy có cả tiếng vọng và trò nhại của giọng nói! Ta ra lệnh cho mày nói!

Con bù nhìn há miệng thở hắt, vật lộn, và cuối cùng phát ra một tiếng lầm rầm, hoà lẫn với hơi thở đầy khói của nó đến nỗi khó mà biết đó là giọng nói thật hay chỉ là một hơi thuốc. Vài người kể truyền thuyết này cho rằng bùa phép và ý chí dữ dội của mụ Ríc-bi đã buộc một con quỷ hầu nhập vào hình nhân, và giọng nói ấy là của nó.

– Mẹ ơi, – giọng nói ngạt ngào tội nghiệp lầm bầm, – mẹ đừng dữ với con thế! Con muốn nói lắm, nhưng con chẳng có trí khôn gì, thì con nói được gì bây giờ?

– Mày biết nói rồi đấy à, cưng? – Mụ Ríc-bi kêu lên, nét mặt dữ tợn giãn ra thành nụ cười. – Mà mày nói được gì à, chà! Nói gì ấy à! Mày thuộc hội anh em đầu rỗng mà lại hỏi ta mày nói được gì? Mày sẽ nói hàng nghìn điều, nói đi nói lại cả nghìn lần, mà rốt cuộc vẫn chẳng nói được gì! Đừng sợ, ta bảo mày! Khi mày bước vào thế gian, mà ta định gửi mày đi ngay đây, mày sẽ chẳng thiếu gì để nói. Nói ấy à! Chà, mày sẽ ba hoa như suối chảy vào cối xay, nếu mày muốn. Mày thừa đủ đầu óc cho việc ấy, ta tin thế!

– Xin sẵn lòng phục vụ mẹ, – hình nhân đáp.

– Câu ấy nói hay lắm, con xinh của ta, – mụ Ríc-bi đáp. – Đấy, mày nói đúng là giọng mày, và chẳng có nghĩa gì cả. Mày sẽ có cả trăm câu có sẵn như thế, lại thêm năm trăm câu nữa. Giờ thì, cưng ạ, ta đã mất bao nhiêu công cho mày, mà mày lại đẹp thế, thật lòng ta yêu mày hơn mọi hình nhân phù thuỷ trên đời. Mà ta đã nặn đủ loại rồi: bằng đất sét, bằng sáp, bằng rơm, bằng que củi, bằng sương đêm, sương sớm, bọt biển và khói bếp. Nhưng mày là đẹp nhất. Vậy hãy nghe kỹ lời ta.

– Vâng, mẹ hiền, – hình nhân nói, – con xin nghe với cả tấm lòng!

– Với cả tấm lòng! – Mụ phù thuỷ già kêu lên, chống tay vào hông cười ngặt nghẽo. – Mày nói năng mới dễ thương làm sao. Với cả tấm lòng! Mà mày còn đặt tay lên ngực trái áo gi-lê như thể mày có lòng thật ấy!

Thế là, cực kỳ khoái chí với sản phẩm kỳ quặc của mình, mụ Ríc-bi bảo con bù nhìn rằng nó phải đi đóng vai của mình trong thế giới rộng lớn, nơi mà mụ quả quyết, trong một trăm người chẳng có lấy một người có thực chất hơn nó. Và để nó có thể ngẩng cao đầu ngang hàng với những kẻ giỏi nhất, mụ ban cho nó ngay tại chỗ một gia tài không sao đếm xuể. Gia tài ấy gồm một mỏ vàng ở xứ Vàng En-đô-ra-đô, mười nghìn cổ phần trong một công ty đã vỡ như bong bóng, nửa triệu mẫu vườn nho ở Bắc Cực, một toà lâu đài trên mây, một lâu đài ở xứ Tây Ban Nha, cùng mọi tiền thuê và lợi tức thu được từ những thứ ấy. Mụ còn chuyển cho nó cả hàng hoá trên một con tàu chở đầy muối Ca-đít, con tàu mà chính mụ, bằng phép ma thuật, đã làm cho chìm xuống chỗ sâu nhất giữa đại dương mười năm trước. Nếu muối chưa tan, và đem ra chợ được, hẳn bán cho dân đánh cá cũng được kha khá tiền. Để nó không thiếu tiền mặt tiêu ngay, mụ cho nó một đồng xu đồng đúc ở Bơ-minh-hem, tất cả số tiền mụ có trong người. Lại thêm cả một lớp đồng thau dày, mụ trát lên trán nó, khiến trán nó vàng hơn bao giờ hết, và mặt nó dày hơn bao giờ hết.

– Chỉ riêng cái mặt dày ấy, – mụ Ríc-bi nói, – mày cũng đủ đi khắp thế gian mà không tốn xu nào. Hôn ta đi, cưng xinh! Ta đã làm hết sức cho mày rồi.

Hơn nữa, để kẻ phiêu lưu không thiếu một lợi thế nào cho một bước khởi đầu tốt đẹp, mụ già tuyệt vời ấy còn cho nó một tín vật để tự giới thiệu với một nhân vật nọ, vừa là quan toà, vừa là thành viên hội đồng, vừa là nhà buôn, vừa là trưởng lão nhà thờ, bốn chức vị gộp lại chỉ là một người, đứng đầu giới thượng lưu ở thành phố lớn gần đó. Tín vật ấy chẳng hơn chẳng kém chỉ là một từ duy nhất, mụ Ríc-bi thì thầm vào tai con bù nhìn, và con bù nhìn sẽ thì thầm vào tai nhà buôn.

– Lão ấy bị gút đến mấy thì cũng sẽ chạy việc cho mày, một khi mày đã nói từ ấy vào tai lão, – mụ phù thuỷ già nói. – Mụ Ríc-bi biết ngài quan toà Gu-kin đáng kính, và ngài quan toà đáng kính biết mụ Ríc-bi!

Đến đây mụ phù thuỷ ghé sát bộ mặt nhăn nheo vào mặt hình nhân, khúc khích không nhịn được, cả người cựa quậy vì khoái trá với cái ý mụ sắp nói.

– Ngài Gu-kin đáng kính, – mụ thì thầm, – có một cô con gái xinh xắn. Nghe này, cưng của ta! Mày có cái mã bên ngoài đẹp đẽ, lại có cái trí khôn riêng cũng kha khá. Phải, kha khá đấy! Mày sẽ thấy nó khá hơn khi đã thấy nhiều trí khôn của người khác. Giờ thì với cái mã bên ngoài lẫn cái ruột bên trong của mày, mày đúng là người để chinh phục trái tim một cô gái trẻ. Đừng bao giờ ngờ điều đó! Ta bảo mày, sẽ là như thế. Cứ mặt dạn mày dày lên, thở dài, mỉm cười, vung mũ, chìa chân ra như thầy dạy khiêu vũ, đặt tay phải lên ngực trái áo gi-lê, thế là cô Pô-li Gu-kin xinh đẹp sẽ là của mày!

Suốt lúc ấy, sinh vật mới vẫn hít vào và nhả ra làn khói thơm từ chiếc tẩu, và giờ có vẻ nó tiếp tục làm thế vì thích thú cũng như vì đó là điều kiện thiết yếu cho sự tồn tại của nó. Thật kỳ diệu khi thấy nó cư xử giống người đến thế. Đôi mắt nó, vì nó có vẻ có một đôi mắt, hướng về mụ Ríc-bi, và đúng lúc thì nó gật đầu hay lắc đầu. Nó cũng không thiếu những lời hợp cảnh: "Thật ư! Quả vậy! Xin kể tiếp! Có thể như thế sao! Thề có trời! Không đời nào! Ồ! À! E hèm!" và những lời nặng ký khác thể hiện người nghe đang chú ý, đang thắc mắc, đang đồng ý hay phản đối. Ngay cả nếu bạn đứng bên cạnh và thấy con bù nhìn được làm ra thế nào, bạn cũng khó mà không tin chắc rằng nó hiểu trọn vẹn những lời khuyên ranh mãnh mà mụ phù thuỷ già đang rót vào cái tai giả của nó. Nó càng ghé môi vào tẩu chăm chỉ, hình dáng con người của nó càng in rõ giữa những vật có thật, vẻ mặt nó càng tinh khôn, cử chỉ và điệu bộ càng sống động, giọng nói càng rõ ràng dễ nghe. Quần áo của nó cũng lấp lánh sáng hơn với một vẻ lộng lẫy ảo huyền. Ngay cả cái tẩu, nơi bùa phép của mọi điều kỳ diệu đang cháy, cũng thôi không còn trông như mẩu tẩu đất đen sì khói, mà thành một chiếc tẩu sứ trắng quý, nõ vẽ hoa văn, đầu ngậm bằng hổ phách.

Tuy vậy, có thể lo rằng vì sự sống của ảo ảnh có vẻ đồng nhất với hơi khói của tẩu, nên nó sẽ chấm dứt cùng lúc với khi thuốc cháy thành tro. Nhưng mụ già đã thấy trước điều đó.

– Cầm lấy tẩu, con quý của ta, – mụ nói, – để ta nhồi lại cho.

Thật buồn khi thấy chàng quý ông lộng lẫy bắt đầu phai dần về hình con bù nhìn, trong khi mụ Ríc-bi gõ tàn thuốc ra khỏi tẩu và lấy thuốc trong hộp nhồi lại.

– Đích-cơn! – Mụ gọi, giọng cao và gắt. – Một hòn than nữa cho cái tẩu này!

Vừa nói xong, đốm lửa đỏ rực đã ánh lên trong nõ tẩu. Và con bù nhìn, chẳng đợi mụ phù thuỷ bảo, đưa tẩu lên môi, rít mấy hơi ngắn, giật cục, nhưng chẳng bao lâu đã đều đặn, nhịp nhàng.

– Giờ thì, cục cưng của lòng ta, – mụ Ríc-bi nói, – dù có chuyện gì xảy ra, mày cũng phải giữ chặt lấy cái tẩu. Mạng mày nằm trong đó. Ít ra điều ấy mày biết rõ, dù mày chẳng biết gì khác. Giữ chặt lấy cái tẩu, ta bảo! Hút đi, rít đi, nhả mây đi. Và nếu có ai hỏi, cứ bảo người ta là hút vì sức khoẻ, thầy thuốc bảo thế. Còn khi nào thấy tẩu sắp hết, cưng ạ, thì đi ra một góc nào đó, trước hết hít đầy khói vào người, rồi gọi to: "Đích-cơn, một tẩu thuốc mới!" và "Đích-cơn, một hòn than nữa cho tẩu của ta!", rồi đưa ngay nó vào cái miệng xinh xắn của mày, càng nhanh càng tốt. Không thì, thay vì một quý ông hào hoa mặc áo viền kim tuyến, mày sẽ chỉ còn là một mớ que củi, quần áo rách và một bao rơm, với một quả bí ngô héo! Giờ thì đi đi, báu vật của ta, chúc mày may mắn!

– Mẹ đừng lo! – Hình nhân nói, giọng mạnh dạn, phả ra một làn khói dũng cảm. – Con sẽ thành đạt, nếu một người lương thiện và một quý ông có thể thành đạt!

– Ôi, mày làm ta chết cười mất! – Mụ phù thuỷ già kêu lên, cười rũ rượi. – Câu ấy nói hay lắm. Nếu một người lương thiện và một quý ông có thể thành đạt! Mày đóng vai hoàn hảo. Đi đi, chàng trai sành điệu. Ta dám đặt cược vào cái đầu của mày, như một người có thực chất, có óc và có cái mà người ta gọi là trái tim, cùng mọi thứ một con người cần có, chống lại bất cứ sinh vật hai chân nào khác. Nhờ mày, ta thấy mình là phù thuỷ giỏi hơn hôm qua. Chẳng phải chính ta đã làm ra mày sao? Ta thách mụ phù thuỷ nào ở miền Tân Anh làm được một đứa như thế! Đây, cầm lấy cây gậy của ta mà đi!

Cây gậy, dù chỉ là một khúc gỗ sồi trơn, lập tức mang dáng một cây ba toong đầu nạm vàng.

– Cái đầu bằng vàng ấy cũng có trí khôn ngang cái đầu của mày, – mụ Ríc-bi nói, – và nó sẽ dẫn mày tới thẳng cửa nhà ngài Gu-kin đáng kính. Đi đi, cưng xinh của ta, con yêu của ta, con quý của ta, báu vật của ta. Mà nếu ai hỏi tên mày, thì tên mày là Chỏm Lông. Vì mày có một chiếc lông trên mũ, ta lại nhét một nắm lông vào cái hốc trong đầu mày, mà bộ tóc giả của mày cũng là kiểu người ta gọi là chỏm lông. Vậy tên mày là Chỏm Lông!

Thế là, ra khỏi căn nhà, Chỏm Lông hiên ngang sải bước về phía thành phố. Mụ Ríc-bi đứng ở ngưỡng cửa, hài lòng ngắm ánh nắng lấp lánh trên người chàng, như thể mọi vẻ lộng lẫy của chàng đều là thật, ngắm chàng chăm chỉ và âu yếm hút tẩu, và bước đi đường hoàng làm sao, dù chân hơi cứng một chút. Mụ dõi theo chàng tới khi khuất bóng, và tung một lời chúc phúc phù thuỷ theo đứa con cưng khi một khúc quanh của con đường giật chàng khỏi tầm mắt mụ.

— Hết chương 1 —