Chàng trai đi học rùng mình

Có một người cha có hai cậu con trai. Cậu cả khôn ngoan, sáng dạ, việc gì cũng biết liệu cho êm. Còn cậu út thì khờ khạo, chẳng hiểu gì, cũng chẳng học được gì. Người ta nhìn thấy cậu là lắc đầu:

— Thằng này rồi còn khổ ông bố dài dài.

Hễ nhà có việc gì thì lúc nào cũng phải cậu cả lo. Nhưng nếu trời đã muộn, hay đã khuya, mà cha sai đi lấy cái gì, đường đi lại phải qua nghĩa địa hay chỗ nào rợn rợn, thì cậu cả liền nói:

— Thôi cha ơi, con không đi đâu, con rùng mình lắm!

Vì cậu sợ. Có những tối cả nhà ngồi bên bếp lửa kể chuyện, những chuyện nghe mà nổi da gà, thì người nghe lại kêu:

— Trời ơi, nghe mà rùng mình!

Cậu út ngồi trong góc nghe hết, nhưng chẳng hiểu thế nghĩa là gì.

— Lúc nào họ cũng bảo rùng mình, rùng mình! Mình thì có rùng mình bao giờ đâu. Chắc đó là một môn nghề gì mà mình chưa biết.

Một hôm người cha bảo cậu:

— Này, cái thằng ngồi trong góc kia. Mày lớn rồi, khoẻ rồi, cũng phải học lấy một nghề gì mà kiếm miếng ăn chứ. Mày nhìn anh mày xem, nó chịu khó thế nào. Còn mày thì dạy bao nhiêu cũng như nước đổ lá khoai.

— Vâng, thưa cha, con cũng muốn học lắm. Nếu được thì con muốn học cách rùng mình. Cái ấy con chưa biết tí gì cả.

Cậu cả nghe thế thì phì cười, nghĩ bụng: "Trời đất, em mình ngốc đến thế là cùng, cả đời nó chẳng nên trò trống gì. Cây muốn thành cái móc thì phải cong từ khi còn non."

Người cha thở dài:

— Rùng mình thì rồi mày cũng sẽ biết, nhưng cái đó không nuôi được mày đâu.

Ít lâu sau, ông từ giữ nhà thờ đến chơi. Người cha than thở với ông về nỗi khổ của mình, kể rằng thằng con út việc gì cũng dốt, chẳng biết gì mà cũng chẳng học được gì.

— Ông thử nghĩ xem, tôi hỏi nó muốn làm nghề gì kiếm sống, nó lại đòi học cách rùng mình.

Ông từ đáp:

— Nếu chỉ có thế thì cứ để nó học ở chỗ tôi. Ông giao nó cho tôi, tôi sẽ gọt giũa nó cho.

Người cha bằng lòng, bụng nghĩ: "Thế nào thằng bé cũng được uốn nắn ít nhiều."

Ông từ đưa cậu về nhà, giao cho việc kéo chuông. Được vài hôm, nửa đêm ông đánh thức cậu dậy, bảo cậu trèo lên tháp chuông mà kéo chuông. Ông nghĩ bụng: "Rồi mày sẽ biết rùng mình là gì." Ông lén đi trước. Khi cậu bé lên tới nơi, quay người định nắm lấy dây chuông, thì thấy trên cầu thang, ngay trước ô cửa tháp, có một bóng trắng đứng sừng sững.

— Ai đó? — cậu hỏi.

Cái bóng không trả lời, cũng không nhúc nhích.

— Trả lời đi, không thì cút khỏi đây. Đêm hôm khuya khoắt ở đây chẳng có việc gì cho mày cả.

Ông từ vẫn đứng im như phỗng, để cậu bé tưởng mình là ma. Cậu gọi lần thứ hai:

— Mày muốn gì ở đây? Nếu là người tử tế thì lên tiếng đi, không thì tao ném mày xuống cầu thang bây giờ.

Ông từ nghĩ: "Chắc nó doạ thế thôi." Ông không hé một tiếng, đứng trơ như tượng đá. Cậu bé gọi lần thứ ba. Thấy vẫn chẳng ăn thua, cậu lấy đà xô mạnh một cái. Con ma lăn lông lốc xuống mười bậc thang, nằm im trong một góc.

Xong đâu đấy, cậu kéo chuông, rồi về nhà, chẳng nói chẳng rằng, lên giường ngủ tiếp.

Bà vợ ông từ chờ chồng mãi mà không thấy về. Cuối cùng bà đâm lo, liền đánh thức cậu bé dậy hỏi:

— Mày có biết ông nhà tao đi đâu không? Ông ấy lên tháp trước mày đấy.

— Không ạ. Nhưng trên cầu thang, chỗ trước ô cửa tháp, có một người đứng. Gọi thì không đáp, bảo đi thì không đi, cháu tưởng là thằng ăn trộm nên xô nó xuống. Bà cứ ra mà xem có phải ông nhà không. Nếu phải thì cháu cũng tiếc lắm.

Bà vội chạy đi, thấy chồng nằm rên rỉ trong góc, gãy mất một chân.

Bà cõng chồng xuống, rồi la ầm lên, chạy một mạch tới nhà cha cậu bé.

— Thằng con ông gây hoạ lớn rồi! Nó xô nhà tôi xuống cầu thang, gãy cả chân. Ông mang ngay cái đồ vô tích sự ấy ra khỏi nhà tôi!

Người cha hoảng hốt, chạy tới mắng cậu một trận:

— Mày bày ra những trò quái ác gì thế? Chắc là quỷ xui mày.

— Cha ơi, cha nghe con nói đã, con không có lỗi gì đâu. Người ấy đứng đó giữa đêm như kẻ đang toan làm điều xấu. Con không biết là ai, đã ba lần bảo ông ấy hoặc lên tiếng, hoặc đi đi.

— Trời ơi, ở với mày tao chỉ gặp toàn chuyện xui. Cút khỏi mắt tao, tao không muốn nhìn thấy mày nữa.

— Vâng, thưa cha, con xin vâng. Cha chờ trời sáng, con sẽ đi học cách rùng mình. Thế là con biết được một nghề nuôi thân.

— Muốn học gì thì học, tao mặc kệ. Đây năm mươi đồng bạc, cầm lấy mà đi khắp thiên hạ. Đừng nói với ai mày từ đâu tới, cha mày là ai, vì tao xấu hổ vì mày.

— Vâng, thưa cha, cha muốn sao con cũng chiều. Nếu chỉ có thế thì con nhớ được dễ thôi.

Trời vừa sáng, cậu bỏ năm mươi đồng bạc vào túi, đi ra đường cái lớn, miệng cứ lẩm bẩm mãi:

— Giá mà mình biết rùng mình! Giá mà mình biết rùng mình!

Có một người đàn ông đi tới, nghe cậu nói một mình như thế. Đi thêm một quãng nữa, tới chỗ trông thấy giá treo cổ, người ấy bảo cậu:

— Thấy chưa, đằng kia là cái cây có bảy gã vừa cưới con gái bác thợ thừng, giờ đang tập bay đấy. Cậu ngồi dưới gốc mà chờ đến đêm, thế nào cũng học được cách rùng mình.

— Nếu chỉ có thế thì dễ quá. Mà nếu tôi học được cách rùng mình nhanh như thế, ông sẽ được năm mươi đồng bạc của tôi. Sáng mai ông cứ quay lại đây.

Cậu đi tới giá treo cổ, ngồi dưới đó chờ trời tối. Thấy lạnh, cậu nhóm một đống lửa. Nhưng nửa đêm gió thổi lạnh buốt, có lửa mà người vẫn chẳng ấm lên được. Gió xô những người bị treo cổ va vào nhau, đung đưa qua lại. Cậu nghĩ: "Mình ngồi dưới này cạnh đống lửa mà còn rét, mấy người trên kia chắc còn rét run lên nữa."

Vốn tính hay thương người, cậu bắc thang, trèo lên, cởi từng người một, đưa cả bảy người xuống. Cậu cời lửa, thổi cho cháy to, rồi đặt họ ngồi quanh cho ấm. Nhưng họ cứ ngồi trơ ra đó, không nhúc nhích, và lửa bén vào quần áo họ. Cậu bảo:

— Cẩn thận chứ, không thì tôi lại treo các anh lên bây giờ.

Nhưng người chết thì làm sao nghe được. Họ cứ im lặng, để mặc cho mấy mảnh giẻ trên người cháy tiếp. Cậu bực mình:

— Các anh không chịu giữ gìn thì tôi cũng chịu, chẳng giúp được. Tôi không muốn cháy theo các anh đâu.

Nói rồi cậu lần lượt treo họ lên như cũ. Xong, cậu ngồi xuống bên đống lửa và ngủ thiếp đi.

Sáng hôm sau, người đàn ông kia quay lại đòi năm mươi đồng bạc:

— Thế nào, đã biết rùng mình là gì chưa?

— Chưa. Biết làm sao được? Mấy anh trên kia chẳng hé miệng lấy một câu, lại ngốc đến nỗi để mấy cái giẻ rách trên người cháy mất.

Người đàn ông biết hôm nay chẳng lấy được năm mươi đồng bạc, bỏ đi, miệng lẩm bẩm:

— Cái loại người này tôi chưa gặp bao giờ.

Cậu bé cũng đi tiếp đường mình, lại bắt đầu lẩm bẩm:

— Giá mà mình biết rùng mình! Giá mà mình biết rùng mình!

Một bác đánh xe đi phía sau nghe thấy, bèn hỏi:

— Cậu là ai?

— Tôi không biết.

— Cậu từ đâu tới?

— Tôi không biết.

— Cha cậu là ai?

— Cái đó tôi không được nói.

— Thế cậu cứ lầm bầm gì trong miệng mãi thế?

— À, tôi muốn biết rùng mình, nhưng chẳng ai dạy được tôi cả.

— Thôi đừng nói nhảm nữa. Đi với tôi, để tôi xem có chỗ nào cho cậu ở không.

Cậu bé đi theo bác đánh xe. Chiều tối, họ tới một quán trọ, định nghỉ qua đêm. Vừa bước vào phòng, cậu lại nói thật to:

— Giá mà mình biết rùng mình! Giá mà mình biết rùng mình!

Ông chủ quán nghe thấy thì cười:

— Nếu cậu thèm cái đó thì ở đây có dịp đấy.

Bà chủ quán gạt đi:

— Ông im đi. Đã bao nhiêu kẻ tò mò mất mạng rồi. Đôi mắt đẹp thế kia mà không còn được thấy ánh mặt trời nữa thì thương lắm.

Nhưng cậu bé nói:

— Khó mấy tôi cũng muốn học. Tôi ra đi chính là vì thế.

Cậu nài mãi, ông chủ quán đành kể rằng cách đây không xa có một toà lâu đài bị yểm bùa. Ai dám thức trong đó ba đêm liền thì sẽ biết rùng mình là gì. Nhà vua đã hứa gả công chúa cho người nào dám làm việc ấy, mà công chúa là người con gái đẹp nhất dưới ánh mặt trời. Trong lâu đài còn có những kho báu lớn, bị quỷ dữ canh giữ. Quỷ dữ đi rồi thì kho báu sẽ được giải thoát, đủ làm một người nghèo giàu sụ. Đã có nhiều người vào đó, nhưng chưa ai ra được cả.

Sáng hôm sau, cậu bé đến gặp nhà vua mà thưa:

— Nếu bệ hạ cho phép, con xin thức ba đêm trong toà lâu đài bị yểm bùa.

Nhà vua nhìn cậu, thấy ưng ý, liền nói:

— Ngươi được xin thêm ba thứ để mang vào lâu đài, nhưng phải là những vật không có sự sống.

— Vậy con xin một đống lửa, một cái bàn tiện và một cái bàn đẽo có kèm con dao.

Nhà vua cho người mang hết những thứ ấy vào lâu đài từ ban ngày. Lúc trời sắp tối, cậu bé đi lên, nhóm một đống lửa sáng rực trong một căn phòng, đặt cái bàn đẽo có con dao bên cạnh, rồi ngồi lên bàn tiện.

— Giá mà mình biết rùng mình! Nhưng ở đây chắc cũng chẳng học được đâu.

Gần nửa đêm, cậu định cời lửa. Đang cúi xuống thổi thì bỗng trong góc có tiếng kêu lên:

— Ui, meo! Lạnh quá đi mất!

— Đồ ngốc, kêu gì thế? Lạnh thì lại đây ngồi bên lửa mà sưởi.

Vừa nói dứt, hai con mèo đen to tướng phóng một cú nhảy tới, ngồi hai bên cậu, trừng đôi mắt đỏ rực như lửa nhìn cậu dữ tợn. Một lúc sau, khi đã sưởi ấm rồi, chúng nói:

— Này anh bạn, đánh một ván bài chứ?

— Sao lại không? Nhưng chìa chân ra cho tôi xem đã.

Hai con mèo giơ móng ra.

— Ối chà, móng các anh dài quá! Khoan đã, để tôi cắt cho đã.

Nói rồi cậu túm gáy chúng, nhấc lên bàn đẽo, kẹp chặt chân chúng lại.

— Nhìn tay các anh là tôi hết muốn chơi bài rồi.

Cậu đập chết hai con mèo rồi quẳng xuống nước.

Vừa dẹp yên hai con mèo, định ngồi lại bên lửa, thì từ khắp các xó xỉnh, mèo đen và chó đen đeo xích nóng đỏ kéo ra, mỗi lúc một đông, tới mức cậu không còn chỗ mà tránh. Chúng gào rú ghê rợn, giẫm lên đống lửa của cậu, cào tung ra, định dập tắt. Cậu ngồi yên nhìn một lúc. Nhưng khi chúng làm quá lắm, cậu chộp lấy con dao đẽo, quát lên:

— Cút hết đi, lũ khốn kia!

Rồi cậu vung dao chém tới. Một số chạy mất, số còn lại cậu đánh chết, ném xuống ao.

Quay vào, cậu thổi đám than hồng cho lửa cháy lại, ngồi sưởi. Ngồi một lúc, mắt cậu díp lại, buồn ngủ quá. Cậu nhìn quanh, thấy trong góc có một cái giường lớn.

— Đúng thứ mình đang cần.

Cậu nằm xuống. Nhưng vừa định nhắm mắt thì chiếc giường tự chạy, chạy khắp toà lâu đài.

— Hay lắm. Chạy nhanh nữa đi.

Chiếc giường lao đi như có sáu con ngựa kéo, qua bậu cửa, lên cầu thang, xuống cầu thang. Bỗng hấp một cái, nó lật úp, trên xuống dưới, đè lên người cậu như một quả núi. Nhưng cậu hất tung chăn gối lên, chui ra, nói:

— Giờ ai thích đi xe thì cứ đi.

Rồi cậu nằm xuống bên đống lửa, ngủ một mạch tới sáng.

Sáng ra, nhà vua tới. Thấy cậu nằm dưới đất, vua tưởng ma quỷ đã giết cậu rồi.

— Tiếc cho một chàng trai đẹp đẽ thế này.

Cậu bé nghe thấy, ngồi dậy:

— Chưa đến nỗi thế đâu ạ!

Nhà vua ngạc nhiên lắm, nhưng cũng mừng, hỏi cậu đêm qua thế nào.

— Tốt lắm ạ. Một đêm đã qua, hai đêm kia rồi cũng qua thôi.

Khi cậu về quán trọ, ông chủ quán tròn mắt:

— Tôi không ngờ còn thấy cậu sống mà về. Thế đã học được rùng mình chưa?

— Chưa. Vô ích cả. Giá mà có ai chỉ cho tôi!

Đêm thứ hai, cậu lại lên lâu đài cổ, ngồi bên lửa, bắt đầu điệp khúc cũ:

— Giá mà mình biết rùng mình!

Gần nửa đêm, có tiếng ồn ào, lục cục, thoạt đầu khe khẽ, rồi mỗi lúc một to, rồi im đi một chút. Cuối cùng, kèm theo một tiếng thét lớn, nửa người đàn ông từ trong ống khói rơi xuống, ngay trước mặt cậu.

— Ơ kìa! Còn nửa kia nữa chứ, thế này ít quá.

Tiếng ồn lại nổi lên, gào rú ầm ĩ, rồi nửa còn lại cũng rơi xuống.

— Khoan, để tôi thổi lửa cho anh đã.

Cậu thổi lửa xong, quay lại nhìn thì hai nửa đã nhập vào nhau, và một người đàn ông ghê tởm đang ngồi chễm chệ trên chỗ của cậu.

— Mình đâu có giao kèo thế. Cái ghế này là của tôi.

Gã kia định đẩy cậu ra, nhưng cậu không chịu. Cậu dùng sức hất gã đi, ngồi lại chỗ của mình. Rồi thêm nhiều người nữa rơi xuống, hết người này đến người khác. Họ mang ra chín cái xương ống chân người và hai cái đầu lâu, dựng lên mà chơi ném ki. Cậu bé cũng thấy thích, bèn hỏi:

— Này, cho tôi chơi với được không?

— Được, nếu có tiền.

— Tiền thì đủ. Nhưng bóng của các anh chưa tròn lắm.

Cậu cầm hai cái đầu lâu, đặt lên bàn tiện, tiện cho tròn.

— Đấy, giờ lăn sẽ ngọt hơn. Hây dà! Chơi cho vui nào!

Cậu chơi cùng, thua mất ít tiền. Nhưng khi đồng hồ điểm mười hai giờ, mọi thứ biến mất trước mắt cậu. Cậu nằm xuống, ngủ ngon lành.

Sáng hôm sau, nhà vua lại tới hỏi han:

— Lần này thế nào?

— Con chơi ném ki, thua mất mấy đồng xu.

— Thế không rùng mình chút nào à?

— Ôi dào, con chơi vui lắm. Giá mà con biết rùng mình là cái gì!

Đêm thứ ba, cậu lại ngồi lên ghế, nói giọng chán ngán:

— Giá mà mình biết rùng mình!

Đêm đã khuya, có sáu người to lớn khiêng vào một cỗ quan tài. Cậu bảo:

— Ha ha, chắc là ông anh họ của mình, mới mất cách đây mấy hôm.

Cậu ngoắc ngón tay gọi:

— Lại đây, anh họ ơi, lại đây!

Họ đặt cỗ quan tài xuống đất. Cậu bước tới, mở nắp ra. Trong đó có một người chết. Cậu sờ lên mặt người ấy, lạnh như băng.

— Khoan, để em sưởi cho anh một chút.

Cậu ra bên lửa hơ ấm bàn tay, rồi áp lên mặt người chết, nhưng người chết vẫn lạnh ngắt. Cậu bế người ấy ra, ngồi bên lửa, đặt lên đùi, xoa hai cánh tay cho máu lưu thông trở lại. Thấy vẫn chẳng ăn thua, cậu chợt nghĩ: "Hai người nằm chung một giường thì ấm lên." Cậu đưa người chết lên giường, đắp chăn, rồi nằm xuống cạnh. Được một lúc, người chết ấm dần, bắt đầu cựa quậy.

— Đấy, anh họ thấy chưa, không có em sưởi thì sao!

Nhưng người chết ngồi dậy, gầm lên:

— Giờ thì ta bóp cổ mày!

— Cái gì? Trả ơn tôi thế à? Về ngay quan tài cho tôi!

Cậu nhấc bổng gã lên, quẳng vào quan tài, đóng nắp lại. Sáu người kia lại tới, khiêng quan tài đi.

— Vẫn không rùng mình được. Ở đây cả đời mình cũng chẳng học được.

Lúc ấy, một người đàn ông bước vào, to lớn hơn tất cả những kẻ khác, trông khủng khiếp vô cùng. Lão đã già, râu trắng dài thượt.

— Thằng nhãi kia, mày sắp biết rùng mình là gì rồi, vì mày sắp chết.

— Đừng vội thế. Nếu tôi phải chết thì tôi cũng phải có mặt chứ.

— Tao sẽ tóm được mày.

— Từ từ, từ từ, đừng có làm bộ. Tôi cũng khoẻ như ông, có khi còn khoẻ hơn.

— Để xem. Nếu mày khoẻ hơn tao thì tao tha cho mày đi. Lại đây, ta thử sức.

Lão dẫn cậu đi qua những hành lang tối om, tới một lò rèn. Lão cầm cây rìu, bổ một nhát, cái đe thứ nhất lún sâu xuống đất.

— Tôi còn làm giỏi hơn thế.

Cậu đi tới cái đe thứ hai. Lão già đứng ngay bên để xem, chòm râu trắng thõng xuống. Cậu cầm rìu, bổ một nhát, chẻ đôi cái đe, kẹp luôn chòm râu của lão vào khe.

— Giờ thì tôi tóm được ông rồi. Đến lượt ông chết đấy.

Cậu vớ một thanh sắt, đánh lão túi bụi, tới khi lão rên rỉ van xin cậu dừng tay, hứa sẽ cho cậu thật nhiều của cải. Cậu rút rìu ra, thả lão. Lão già dẫn cậu quay về lâu đài, xuống một cái hầm, chỉ cho cậu ba cái hòm đầy vàng.

— Một phần cho người nghèo, một phần cho nhà vua, phần thứ ba là của cậu.

Vừa lúc ấy đồng hồ điểm mười hai tiếng, con ma biến mất, để cậu đứng lại giữa bóng tối.

— Thế nào mình cũng tự tìm được đường ra.

Cậu mò mẫm, tìm được lối về căn phòng, rồi ngủ thiếp bên đống lửa.

Sáng hôm sau, nhà vua tới hỏi:

— Giờ chắc ngươi đã biết rùng mình là gì rồi chứ?

— Chưa ạ. Rùng mình là cái gì mới được chứ? Ông anh họ đã chết của con có tới, lại có một ông râu dài tới, chỉ cho con nhiều tiền lắm dưới hầm, nhưng rùng mình là gì thì chẳng ai bảo con cả.

Nhà vua phán:

— Ngươi đã giải thoát toà lâu đài, ngươi sẽ được cưới con gái ta.

— Thế thì tốt lắm ạ. Nhưng con vẫn chưa biết rùng mình là gì.

Vàng được mang lên, lễ cưới được cử hành. Chàng vua trẻ yêu vợ bao nhiêu, vui sướng bao nhiêu, vẫn cứ nói mãi:

— Giá mà mình biết rùng mình! Giá mà mình biết rùng mình!

Cuối cùng hoàng hậu đâm bực. Cô hầu phòng của bà bảo:

— Để con lo cho. Thế nào ngài cũng học được rùng mình.

Cô ra con suối chảy ngang khu vườn, cho người vớt về cả một xô đầy cá bống. Đêm đến, khi chàng vua trẻ đang ngủ, hoàng hậu kéo tung chăn ra, đổ cả xô nước lạnh có cá bống lên người chàng. Những con cá nhỏ giãy đành đạch khắp người chàng. Chàng choàng tỉnh, kêu lên:

— Ôi, rùng mình quá, rùng mình quá, mình ơi! Phải rồi, giờ thì tôi đã biết rùng mình là gì!

— Hết —