Chiếc goòng

Năm Ri-ô-hê lên tám, người ta bắt đầu làm đường sắt nhỏ nối Ô-đa-oa-ra với A-ta-mi. Ngày nào Ri-ô-hê cũng ra đầu làng xem làm đường. Gọi là xem làm đường, chứ thật ra cậu ra xem chỉ vì thích nhìn những chiếc goòng chở đất.

Trên mỗi chiếc goòng có hai bác thợ đứng sau đống đất. Goòng xuống dốc, nên chẳng cần ai đẩy cũng tự chạy. Thùng xe chồm lên như bị quạt, vạt áo khoác ngắn của các bác thợ phần phật, đường ray mảnh dẻ oằn xuống. Ri-ô-hê ngắm những cảnh ấy, có lúc ước được làm thợ. Có lúc lại ước, dù chỉ một lần thôi, được cùng các bác thợ ngồi lên goòng. Tới bãi đất bằng đầu làng, goòng tự dừng lại. Cùng lúc ấy, các bác thợ nhẹ nhàng nhảy xuống, hất đất trong goòng ra ở cuối đường ray. Rồi các bác lại vừa đẩy goòng vừa leo ngược về phía núi. Lúc ấy Ri-ô-hê nghĩ, không được ngồi thì được đẩy thôi cũng thích.

Một buổi chiều, đó là đầu tháng hai. Ri-ô-hê cùng đứa em trai kém mình hai tuổi với đứa trẻ hàng xóm bằng tuổi em, ra chỗ để goòng ở đầu làng. Mấy chiếc goòng lấm bê bết bùn nằm thành hàng trong ánh chiều nhá nhem. Nhìn quanh chẳng thấy bóng bác thợ nào. Ba đứa trẻ rón rén đẩy chiếc goòng ở đầu hàng. Ba đứa vừa dồn sức, chiếc goòng bỗng lăn bánh đánh rộc một tiếng. Ri-ô-hê giật thót mình. Nhưng tiếng bánh xe lần thứ hai thì đã không làm cậu sợ nữa. Rộc, rộc. Chiếc goòng theo tiếng ấy, dưới tay ba đứa trẻ đẩy, từ từ leo lên đường ray.

Đẩy được chừng hai chục thước, đường ray bắt đầu dốc đứng. Sức ba đứa đẩy mấy chiếc goòng cũng không nhúc nhích. Có lúc còn suýt bị cả chiếc goòng đẩy ngược trở lại. Ri-ô-hê nghĩ thế là được rồi, bèn ra hiệu cho hai đứa nhỏ.

— Nào, lên đi!

Ba đứa cùng buông tay, nhảy lên goòng. Chiếc goòng thoạt đầu chầm chậm, rồi càng lúc càng nhanh, lao một mạch xuống dốc. Ngay lúc ấy, cảnh vật trước mặt như rẽ ra hai bên, cứ thế mở ra trước mắt. Gió chiều phả vào mặt, chiếc goòng chồm lên dưới chân. Ri-ô-hê sướng tưởng như bay lên chín tầng mây.

Nhưng chỉ hai ba phút sau, goòng đã dừng ở cuối đường như cũ.

— Nào, đẩy lần nữa đi!

Ri-ô-hê lại cùng hai đứa nhỏ đẩy goòng lên. Nhưng bánh xe còn chưa kịp quay, đã nghe sau lưng có tiếng chân ai. Mà vừa nghe thấy tiếng chân, đã liền thành tiếng quát:

— Thằng kia! Hỏi ai mà dám động vào goòng hả?

Ở đó là một bác thợ cao lớn, mặc chiếc áo khoác cũ in chữ, đội cái mũ rơm trái mùa. Vừa thấy bóng bác, Ri-ô-hê cùng hai đứa nhỏ đã chạy được năm sáu thước. Từ đó về sau, đi mua đồ cho mẹ về, có thấy goòng nằm ở công trường vắng người, Ri-ô-hê cũng không bao giờ nghĩ chuyện ngồi lên thử nữa. Chỉ có hình dáng bác thợ hôm ấy, tới giờ vẫn còn in rõ ở đâu đó trong đầu cậu. Cái mũ rơm vàng nhỏ xíu thấp thoáng trong ánh chiều nhá nhem. Nhưng hình như đến cả ký ức ấy, mỗi năm màu sắc cũng nhạt đi.

Hơn mười ngày sau, Ri-ô-hê lại một mình đứng ở công trường lúc quá trưa, ngắm goòng chạy tới. Ngoài những goòng chở đất, có một chiếc goòng chở tà vẹt đang leo lên đường ray lớn, sau này sẽ thành đường chính. Hai người đẩy goòng ấy đều là trai trẻ. Ngay từ lúc thấy họ, Ri-ô-hê đã thấy như dễ gần. Mấy người này chắc không mắng đâu. Nghĩ vậy, cậu chạy lại bên chiếc goòng.

— Chú ơi, cháu đẩy giúp nhé?

Một người trong hai, người mặc áo sơ mi kẻ sọc, vẫn cúi đầu đẩy goòng, đáp vui vẻ đúng như cậu nghĩ:

— Ờ, đẩy đi.

Ri-ô-hê chen vào giữa hai người, đẩy hết sức mình.

— Mày khoẻ phết đấy nhỉ.

Người kia, người kẹp điếu thuốc lá trên tai, cũng khen Ri-ô-hê như thế.

Một lúc sau, đường ray thoai thoải dần. Thôi, không cần đẩy nữa đâu. Ri-ô-hê thấp thỏm mãi, sợ họ sắp nói câu ấy. Nhưng hai bác thợ trẻ chỉ đứng thẳng lưng hơn trước, lặng lẽ đẩy goòng tiếp. Rốt cuộc Ri-ô-hê không nhịn được, rụt rè hỏi:

— Cháu đẩy mãi thế này có được không ạ?

— Được chứ.

Hai người cùng đáp một lúc. Ri-ô-hê nghĩ: Các chú tốt thật.

Đẩy được hơn nửa cây số, đường ray lại dốc đứng một lần nữa. Ở đó, trong những vườn quýt hai bên, bao nhiêu quả vàng đang phơi nắng.

Đường lên dốc lại hay, vì được đẩy mãi. Ri-ô-hê nghĩ thế, rồi dồn cả người vào đẩy goòng.

Lên hết dốc giữa những vườn quýt, đường ray bỗng đổ xuống. Người mặc áo kẻ sọc bảo Ri-ô-hê: Này, lên đi. Ri-ô-hê nhảy ngay lên. Ba người vừa lên, goòng đã lao vút xuống dốc, quạt tung hương vườn quýt. Ngồi sướng hơn đẩy nhiều. Ri-ô-hê nghĩ một điều đương nhiên như thế, chiếc áo khoác ngoài căng phồng gió. Lúc đi mà phải đẩy nhiều, thì lúc về lại được ngồi nhiều. Cậu còn nghĩ thêm như thế.

Tới chỗ có rặng tre, goòng lặng lẽ dừng lại. Ba người lại đẩy chiếc goòng nặng như lúc nãy. Rặng tre chẳng biết từ lúc nào đã thành rừng cây tạp. Mấy chỗ dốc lên, lá rụng dày tới mức không thấy cả đường ray gỉ đỏ. Mãi mới leo hết con đường ấy, thì bên kia vách đá cao, biển hiện ra mênh mông, lành lạnh. Cùng lúc ấy, trong đầu Ri-ô-hê bỗng hiện rõ một ý nghĩ: mình đã đi xa quá rồi.

Ba người lại ngồi lên goòng. Goòng chạy dưới những cành cây tạp, biển ở bên tay phải. Nhưng Ri-ô-hê không còn thấy vui như lúc nãy nữa. Giá các chú quay về luôn bây giờ thì hay biết mấy. Cậu thầm mong như thế. Nhưng chưa đi tới nơi cần tới thì goòng cũng như họ đều không về được, điều ấy dĩ nhiên cậu cũng hiểu.

Lần dừng sau là trước một quán nước lợp tranh, lưng tựa vào một quả núi bị xẻ. Hai bác thợ vào quán, thong thả uống trà với bà chủ đang địu đứa con còn bú. Ri-ô-hê một mình sốt ruột, đi vòng quanh chiếc goòng. Trên tấm ván thùng xe chắc chắn, bùn bắn lên đã khô cứng.

Một lúc sau, lúc ra khỏi quán, người kẹp thuốc lá trên tai, lúc ấy không còn kẹp nữa, đưa cho Ri-ô-hê đang đứng cạnh goòng một gói kẹo bọc giấy báo. Ri-ô-hê nói cụt lủn: Cháu cảm ơn. Nhưng rồi cậu nghĩ lại, nói cụt lủn thế thì có lỗi với chú ấy. Như để chữa lại cái vẻ lạnh nhạt ấy, cậu bỏ một viên kẹo vào miệng. Viên kẹo thấm mùi dầu hoả, chắc là từ tờ báo.

Ba người vừa đẩy goòng vừa leo một con dốc thoai thoải. Tay Ri-ô-hê vẫn đặt lên goòng, nhưng lòng cậu đang nghĩ chuyện khác.

Xuống hết bên kia dốc, lại có một quán nước y như thế. Hai bác thợ vào trong quán, Ri-ô-hê ngồi trên goòng, chỉ lo mỗi chuyện về nhà. Trước quán có cây mai đang nở hoa, nắng chiều sắp tắt trên đó. Trời sắp tối rồi. Nghĩ vậy, cậu không sao ngồi yên được nữa. Cậu đá thử bánh goòng, rồi biết rõ một mình không đẩy nổi mà vẫn rặn sức đẩy thử. Cậu làm những việc ấy cho khuây khoả.

Nhưng hai bác thợ đi ra, đặt tay lên đống tà vẹt trên goòng, rồi thản nhiên bảo cậu:

— Thôi, mày về đi. Hôm nay bọn chú ngủ lại đằng kia.

— Về muộn quá thì nhà mày lại lo đấy.

Ri-ô-hê sững người trong giây lát. Trời sắp tối rồi. Cuối năm ngoái cậu theo mẹ tới I-oa-mu-ra, mà đường hôm nay còn xa gấp ba bốn lần. Bây giờ cậu phải đi bộ về một mình. Bao nhiêu điều ấy, cậu hiểu ra cùng một lúc. Ri-ô-hê suýt khóc. Nhưng cậu nghĩ khóc cũng chẳng được gì. Cậu cũng nghĩ giờ không phải lúc mà khóc. Cậu cúi chào hai bác thợ trẻ một cái gượng gạo, rồi cắm đầu chạy dọc theo đường ray.

Một lúc lâu, Ri-ô-hê chạy bên đường ray như người mất hồn. Rồi cậu thấy gói kẹo trong ngực áo vướng víu, bèn ném nó bên vệ đường, nhân thể cởi luôn đôi dép gỗ vứt đó. Đá sỏi đâm thẳng vào lớp đế tất mỏng, nhưng đôi chân nhẹ hẳn đi. Cậu chạy lên con dốc đứng, cảm thấy biển ở bên tay trái. Thỉnh thoảng nước mắt trào lên, mặt tự nhiên méo xệch. Cố nén thế nào, mũi vẫn cứ sụt sịt khụt khịt mãi.

Chạy qua rặng tre, bầu trời đỏ ráng chiều trên núi Hi-ga-nê cũng đã sắp tắt. Ri-ô-hê càng cuống cuồng. Có lẽ vì lúc đi với lúc về khác nhau, cảnh vật không giống, làm cậu càng bất an. Rồi lần này cậu lại thấy khó chịu vì áo quần ướt sũng mồ hôi, nên vẫn cố chạy, vừa chạy vừa cởi áo khoác ngoài vứt bên đường.

Tới vườn quýt thì trời mỗi lúc một tối. Miễn là sống sót về được nhà. Ri-ô-hê nghĩ thế, trượt cũng chạy, vấp cũng chạy.

Mãi mới thấy công trường ở đầu làng trong bóng tối xa xa, Ri-ô-hê chỉ muốn oà lên khóc cho hả. Nhưng lúc ấy cậu cũng chỉ mếu máo, rồi rốt cuộc vẫn không khóc, cứ thế chạy tiếp.

Vào tới làng, đèn điện trong những ngôi nhà hai bên đã chiếu sáng. Dưới ánh đèn ấy, chính cậu cũng thấy rõ hơi mồ hôi đang bốc lên nghi ngút trên đầu mình. Mấy bà đang múc nước bên giếng, mấy ông đi làm đồng về, thấy Ri-ô-hê vừa thở hổn hển vừa chạy, cất tiếng hỏi: Ơ kìa, làm sao thế? Nhưng cậu chẳng nói gì, chạy qua cửa hàng tạp hoá, tiệm cắt tóc, những ngôi nhà sáng đèn.

Chạy vào tới cổng nhà mình, Ri-ô-hê không sao nhịn được nữa, oà lên khóc thật to. Tiếng khóc ấy làm bố mẹ chạy ùa tới một lúc. Nhất là mẹ, vừa nói gì đó vừa ôm lấy người cậu. Nhưng Ri-ô-hê giãy giụa chân tay, cứ thế khóc nấc lên từng hồi. Có lẽ vì tiếng khóc dữ dội quá, ba bốn bà hàng xóm cũng kéo tới cổng nhà nhá nhem tối. Bố mẹ cậu, rồi cả những người ấy, ai cũng hỏi vì sao cậu khóc. Nhưng hỏi gì thì hỏi, cậu chỉ biết gào khóc mà thôi. Ngoảnh lại nỗi sợ hãi đơn độc suốt quãng đường xa vừa chạy một mạch về, có khóc to tới đâu cậu vẫn thấy như chưa đủ…

Năm hai mươi sáu tuổi, Ri-ô-hê đưa vợ con lên Tô-ki-ô. Giờ anh làm ở tầng hai một toà soạn tạp chí, tay cầm bút son sửa bản in. Nhưng thỉnh thoảng, chẳng vì lẽ gì cả, anh lại nhớ về chính mình hồi ấy. Chẳng vì lẽ gì cả ư? Trước mặt anh, kẻ đã mỏi mệt vì bụi đời, tới giờ vẫn y như hồi ấy, có một con đường nhỏ với rặng tre và những con dốc tối mờ, kéo dài mảnh mai, lúc đứt lúc nối…

— Hết —