Chiếc gương và quả chuông

Tám trăm năm về trước, các nhà sư ở Mu-ghen-ya-ma, xứ Tô-tô-mi, muốn đúc một quả chuông lớn cho chùa. Các sư bèn nhờ các bà các chị trong vùng giúp sức, góp những chiếc gương đồng cũ để lấy đồng đúc chuông.

Hồi ấy ở Mu-ghen-ya-ma có một thiếu phụ trẻ, vợ một nhà nông, cũng đem chiếc gương của mình dâng lên chùa để đúc chuông. Nhưng rồi sau đó, chị tiếc chiếc gương lắm. Chị nhớ lại những điều mẹ chị từng kể về nó. Chị nhớ rằng chiếc gương ấy không chỉ là của mẹ chị, mà còn là của bà ngoại, của cụ ngoại chị nữa. Chị nhớ những nụ cười hạnh phúc mà nó từng soi bóng.

Dĩ nhiên, nếu chị có một khoản tiền để dâng nhà chùa thay cho chiếc gương, thì chị đã có thể xin lại vật gia bảo của mình. Nhưng chị không có số tiền ấy. Mỗi lần lên chùa, chị lại thấy chiếc gương của mình nằm giữa sân, sau hàng rào, lẫn trong hàng trăm chiếc gương khác chất đống ở đó. Chị nhận ra nó nhờ hình tùng, trúc, mai chạm nổi ở mặt sau, ba biểu tượng của điềm lành, từng làm đôi mắt thơ dại của chị thích thú biết bao khi mẹ chị lần đầu cho chị xem chiếc gương.

Chị mong có dịp lấy trộm chiếc gương đem giấu đi, để từ đó về sau giữ gìn nó mãi mãi. Nhưng dịp ấy không bao giờ tới. Chị đâm ra buồn bã vô cùng, cảm thấy như mình đã dại dột cho đi một phần đời mình. Chị nghĩ tới câu nói xưa rằng gương là linh hồn của người đàn bà. Câu nói ấy, ở mặt sau rất nhiều gương đồng, người ta còn khắc thành chữ Hồn theo lối chữ Hán. Và chị sợ rằng câu ấy đúng, đúng một cách quái lạ hơn chị từng tưởng. Nhưng chị không dám nói nỗi khổ ấy với ai.

Khi tất cả gương góp để đúc chuông Mu-ghen đã được gửi tới lò đúc, thợ đúc phát hiện trong số ấy có một chiếc gương không chịu chảy. Họ nấu đi nấu lại nhiều lần, nhưng nó vẫn trơ ra trước mọi cố gắng của họ. Rõ ràng người đàn bà dâng chiếc gương ấy đã hối tiếc. Chị đã không dâng lễ bằng cả tấm lòng, nên cái hồn ích kỷ của chị còn bám vào chiếc gương, giữ cho nó cứng và lạnh ngay giữa lò lửa.

Dĩ nhiên ai ai cũng nghe chuyện, và chẳng mấy chốc ai ai cũng biết chiếc gương không chịu chảy ấy là của ai. Lỗi thầm kín của mình bị phơi ra trước bàn dân thiên hạ, người đàn bà đáng thương xấu hổ vô cùng, và tức giận vô cùng. Không chịu nổi nỗi nhục, chị trầm mình xuống nước, để lại một bức thư vĩnh biệt có mấy lời này:

"Khi tôi chết rồi, nấu chảy chiếc gương mà đúc chuông sẽ chẳng khó gì. Nhưng kẻ nào đánh chuông mà làm vỡ được quả chuông ấy, hồn ma của tôi sẽ ban cho kẻ đó của cải lớn."

Người ta vẫn tin rằng điều mong muốn hay lời hứa cuối cùng của kẻ chết trong cơn giận, hoặc tự vẫn trong cơn giận, thường mang một sức mạnh siêu nhiên.

Chiếc gương của người đàn bà đã chết được nấu chảy, quả chuông đúc thành công. Bấy giờ người ta nhớ tới những lời trong bức thư. Họ tin chắc hồn người viết thư sẽ ban của cải cho kẻ đánh vỡ chuông. Chuông vừa được treo lên giữa sân chùa, họ đã kéo nhau tới đánh, đông nghịt. Họ dồn hết sức bình sinh mà đẩy chiếc vồ gỗ. Nhưng hoá ra đó là một quả chuông tốt, nó đứng vững trước mọi đòn đánh.

Thế mà người ta vẫn chẳng nản lòng. Ngày qua ngày, bất kể giờ nào, họ cứ đánh chuông lấy đánh để, chẳng thèm đếm xỉa tới lời can ngăn của các nhà sư. Tiếng chuông trở thành một tai hoạ. Các sư không chịu nổi nữa, bèn đem quả chuông lăn xuống đồi, cho rơi vào một cái đầm. Đầm sâu, nuốt chửng quả chuông, và quả chuông đến đó là hết. Chỉ còn lại truyền thuyết về nó. Trong truyền thuyết, người ta gọi nó là chuông Mu-ghen.

Người Nhật xưa có những niềm tin kỳ lạ vào phép màu của một lối nghĩ trong đầu, mà họ gọi bằng chữ na-dô-ra-ê-ru. Theo từ điển, chữ ấy thường có nghĩa là bắt chước, so sánh, ví như. Nhưng nghĩa sâu kín của nó là: trong tâm tưởng, lấy một vật hay một việc thay cho một vật hay một việc khác, để làm nên một điều thần diệu.

Chẳng hạn, bạn không đủ tiền dựng một ngôi chùa. Nhưng bạn có thể đặt một viên sỏi trước tượng Phật, với tấm lòng thành y như tấm lòng sẽ thúc bạn dựng chùa nếu bạn đủ giàu. Công đức dâng viên sỏi ấy sẽ bằng, hoặc gần bằng, công đức dựng một ngôi chùa. Bạn không thể đọc hết sáu nghìn bảy trăm bảy mươi mốt quyển kinh Phật. Nhưng bạn có thể đẩy cho quay một tủ kinh xoay chứa đủ chừng ấy quyển, như đẩy một cái tời. Nếu bạn vừa đẩy vừa tha thiết ước được đọc hết sáu nghìn bảy trăm bảy mươi mốt quyển kinh, bạn sẽ được công đức y như đã đọc hết. Đó là nghĩa đạo của chữ na-dô-ra-ê-ru.

Còn nghĩa phép thuật thì nhiều lắm, nhưng chỉ cần mấy ví dụ này. Nếu bạn nặn một hình nhân bằng rơm, rồi vào giờ Sửu đem đóng nó vào một gốc cây trong rừng chùa bằng những chiếc đinh dài không dưới năm tấc, và nếu người mà hình nhân rơm ấy tượng trưng về sau chết trong đau đớn khủng khiếp, thì đó là một nghĩa của na-dô-ra-ê-ru. Hoặc giả có kẻ trộm lẻn vào nhà bạn ban đêm, cuỗm hết đồ quý. Nếu bạn tìm được dấu chân kẻ trộm trong vườn, rồi lập tức đốt một mồi ngải cứu thật to lên từng dấu chân, thì gan bàn chân kẻ trộm sẽ nóng rát, khiến hắn không được yên lúc nào, cho tới khi hắn tự quay lại, xin bạn xử sao thì xử. Đó là một kiểu phép thuật khác của na-dô-ra-ê-ru. Còn kiểu thứ ba thì có trong nhiều truyền thuyết về chuông Mu-ghen.

Quả chuông đã bị lăn xuống đầm, dĩ nhiên chẳng còn cách nào đánh cho nó vỡ nữa. Nhưng những người tiếc vì lỡ mất cơ hội bèn đánh vỡ những đồ vật mà trong tâm tưởng họ coi là quả chuông, mong làm vui lòng hồn người chủ chiếc gương đã gây ra bao chuyện ấy.

Một trong những người ấy là một người đàn bà tên U-mê-ga-ê, nổi danh trong truyền thuyết Nhật vì mối tình với Ca-ji-oa-ra Ca-ghê-xu-ê, một võ sĩ nhà Hây-kê. Một hôm, khi hai người đang cùng nhau đi đường, Ca-ji-oa-ra lâm vào cảnh túng quẫn vì hết tiền. U-mê-ga-ê nhớ tới truyền thuyết chuông Mu-ghen, bèn lấy một cái chậu đồng, trong tâm tưởng coi nó là quả chuông, rồi đánh mãi cho tới khi chậu vỡ, vừa đánh vừa kêu xin ba trăm đồng tiền vàng. Một người khách trọ cùng quán nghe tiếng đánh, tiếng kêu, bèn hỏi han. Biết chuyện túng quẫn của hai người, ông ta tặng U-mê-ga-ê đúng ba trăm lạng vàng thật.

Về sau người ta đặt một bài hát về cái chậu đồng của U-mê-ga-ê, mà các cô gái múa hát đến nay vẫn còn hát: "Giá mà gõ vào chậu rửa của U-mê-ga-ê, tiền vàng tuôn ra được, thì ta sẽ chuộc thân cho hết thảy chị em bạn ta."

Sau chuyện ấy, chuông Mu-ghen càng nổi tiếng. Nhiều người bắt chước U-mê-ga-ê, mong được may mắn như nàng. Trong số đó có một gã nông dân phóng đãng sống gần Mu-ghen-ya-ma, bên bờ sông Ô-i. Ăn chơi tiêu tán hết cơ nghiệp, gã lấy bùn trong vườn nặn một quả chuông Mu-ghen bằng đất. Rồi gã đập quả chuông đất ấy cho vỡ, vừa đập vừa kêu xin được giàu to.

Bấy giờ, từ dưới đất trước mặt gã, hiện lên bóng một người đàn bà áo trắng, tóc dài xoã rũ, tay ôm một cái hũ có nắp. Người đàn bà nói:

"Ta tới để đáp lời cầu xin tha thiết của ngươi, đúng như lời cầu ấy đáng được đáp. Vậy hãy cầm lấy cái hũ này."

Nói rồi, người ấy đặt cái hũ vào tay gã, rồi biến mất.

Gã sung sướng chạy ào vào nhà báo tin mừng cho vợ. Gã đặt cái hũ có nắp xuống trước mặt vợ. Hũ nặng lắm. Hai vợ chồng cùng nhau mở nắp. Và họ thấy cái hũ đầy ắp, đầy tới tận miệng, những thứ...

Nhưng thôi! Thật tình, không thể nào nói ra được nó đầy những thứ gì.

— Hết —