Chiếm đồn luỹ

Một người bạn tôi là quân nhân, mất vì sốt rét bên Hy Lạp cách đây mấy năm, có lần kể cho tôi nghe trận đánh đầu tiên mà anh dự. Câu chuyện làm tôi xúc động tới mức hễ rảnh là tôi chép lại ngay theo trí nhớ. Chuyện như sau.

Tôi tới trình diện trung đoàn tối ngày bốn tháng chín. Tôi gặp ông đại tá ở chỗ đóng trại. Thoạt đầu ông tiếp tôi khá cộc lốc. Nhưng đọc xong lá thư giới thiệu của một vị tướng, ông đổi hẳn thái độ, nói với tôi mấy câu tử tế.

Ông dẫn tôi tới chào viên đại uý của tôi, người vừa đi trinh sát về. Viên đại uý ấy, tôi hầu như không có thời gian để biết rõ, là một người cao lớn, da ngăm, mặt mũi khắc nghiệt, khó ưa. Ông từng là lính trơn, giành lấy cấp hiệu và huân chương trên chiến trường. Giọng ông khàn khàn, yếu ớt, trái ngược lạ lùng với thân hình gần như khổng lồ. Người ta bảo cái giọng kỳ quặc ấy là do một viên đạn xuyên thủng cổ ông trong trận I-ê-na.

Nghe tôi vừa tốt nghiệp trường Phông-ten-blô ra, ông nhăn mặt, nói:

— Viên trung uý của tôi chết hôm qua.

Tôi hiểu ông muốn nói: chính anh phải thay chỗ hắn, mà anh thì không đủ sức. Một câu châm chọc đã lên tới đầu môi, nhưng tôi nén lại.

Trăng mọc sau đồn luỹ Chê-vê-ri-nô, cách chỗ chúng tôi đóng trại hai tầm đại bác. Trăng to và đỏ như thường thấy lúc mới mọc. Nhưng tối hôm ấy tôi thấy nó lớn lạ thường. Trong một thoáng, đồn luỹ hiện lên đen sẫm trên vành trăng chói lọi, trông như miệng núi lửa lúc sắp phun.

Một người lính già ngồi cạnh tôi để ý tới màu trăng.

— Trăng đỏ quá, ông nói. Điềm ấy là muốn chiếm cái đồn luỹ trứ danh kia thì phải trả giá đắt đấy!

Tôi vốn mê tín, và điềm báo ấy, nhất là vào đúng lúc ấy, làm tôi chột dạ. Tôi nằm xuống, nhưng không sao ngủ được. Tôi dậy, đi lại một lúc, nhìn dãy lửa trại dài vô tận phủ kín các ngọn đồi bên kia làng Chê-vê-ri-nô.

Tới khi nghĩ rằng gió đêm mát lạnh đã làm máu mình dịu xuống, tôi quay về bên đống lửa, quấn kín áo choàng, nhắm mắt lại, mong sao ngủ một mạch tới sáng. Nhưng giấc ngủ cứ ngoảnh mặt với tôi. Dần dần những ý nghĩ trong đầu tôi nhuốm màu u ám. Tôi tự nhủ, giữa trăm nghìn con người phủ kín cánh đồng này, tôi chẳng có lấy một người bạn. Nếu bị thương, tôi sẽ nằm trong một nhà thương, bị mấy tay thầy thuốc dốt nát đối xử thô bạo. Những gì tôi từng nghe kể về chuyện mổ xẻ lại hiện về. Tim tôi đập dữ dội, và như một cái máy, tôi xếp chiếc khăn tay với cái ví đặt trên ngực thành một thứ áo giáp. Mệt quá, cứ chốc chốc tôi lại thiếp đi, và chốc chốc một ý nghĩ chẳng lành lại trở về mạnh hơn, làm tôi giật mình tỉnh dậy.

Thế nhưng rốt cuộc cơn mệt cũng thắng, và khi trống đánh báo thức thì tôi đã ngủ say. Chúng tôi dàn hàng, điểm danh, rồi lại dựng súng thành chụm. Mọi thứ đều cho thấy chúng tôi sắp có một ngày yên ổn.

Chừng ba giờ chiều, một sĩ quan tuỳ tùng phóng tới, mang theo một mệnh lệnh. Chúng tôi lại cầm súng. Lính bắn tỉa của ta toả ra khắp cánh đồng. Chúng tôi chậm rãi đi theo, và hai mươi phút sau, chúng tôi thấy tất cả các tiền đồn quân Nga rút về đồn luỹ.

Một khẩu đội pháo tới đặt bên phải chúng tôi, một khẩu đội khác bên trái, nhưng cả hai đều ở xa phía trước. Chúng bắt đầu nã dữ dội vào quân địch. Quân địch bắn trả quyết liệt, và chẳng mấy chốc, đồn luỹ Chê-vê-ri-nô chìm mất dưới những đám khói dày đặc.

Trung đoàn chúng tôi gần như được một nếp đất che khỏi hoả lực quân Nga. Đạn đại bác của họ bắn về phía chúng tôi vốn đã thưa, vì họ thích nhắm vào pháo thủ của ta hơn. Đạn bay vèo qua đầu chúng tôi, cùng lắm chỉ hất vào chúng tôi ít đất và sỏi nhỏ.

Vừa có lệnh tiến lên, viên đại uý nhìn tôi chăm chú tới mức tôi phải vuốt hàng ria non hai ba lần, cố làm ra vẻ ung dung hết sức. Mà thật ra tôi cũng không sợ. Nỗi lo duy nhất của tôi là người ta tưởng tôi sợ. Mấy viên đạn vô hại kia lại càng giúp tôi giữ được vẻ bình tĩnh anh hùng. Lòng tự ái bảo tôi rằng tôi đang gặp hiểm nguy thật sự, vì dù sao tôi cũng đang đứng dưới hoả lực của cả một khẩu đội pháo. Tôi khoái chí thấy mình thật thoải mái, và đã nghĩ tới cái thú được kể lại chuyện chiếm đồn luỹ Chê-vê-ri-nô trong phòng khách của một bà quý phái ở phố Prô-văng-xơ.

Ông đại tá đi ngang qua đại đội chúng tôi. Ông bảo tôi:

— Thế nào, trận đầu mà anh được nếm mùi gay go đấy.

Tôi mỉm cười, ra dáng nhà binh hết mức, phủi tay áo, nơi một viên đạn rơi cách tôi ba mươi bước vừa hắt lên chút bụi.

Hình như quân Nga thấy đạn đại bác của họ không ăn thua, nên họ chuyển sang bắn lựu đạn pháo, thứ dễ trúng chúng tôi hơn trong chỗ trũng nơi chúng tôi nấp. Một mảnh khá to hất bay chiếc mũ cao của tôi và giết chết một người đứng cạnh.

Tôi vừa nhặt mũ lên thì viên đại uý nói:

— Xin có lời mừng anh. Hôm nay anh thế là thoát rồi.

Tôi biết cái thói mê tín của lính tráng, tin rằng điều gì đã xảy ra một lần thì không xảy ra lần thứ hai, trên chiến trường cũng như ở toà án. Tôi đội lại mũ, ngạo nghễ.

— Chào hỏi người ta mà chẳng cần lễ nghi gì cả, tôi nói, vui vẻ hết mức có thể.

Câu đùa nhạt ấy, trong hoàn cảnh ấy, lại được coi là tuyệt hay.

— Tôi mừng cho anh, viên đại uý nói tiếp. Anh sẽ chẳng bị gì thêm đâu, và tối nay anh sẽ chỉ huy một đại đội. Vì tôi biết rõ lò đang nung cho tôi rồi. Lần nào tôi bị thương, viên sĩ quan đứng cạnh tôi cũng trúng một viên đạn lạc. Mà...

Ông hạ giọng, gần như ngượng ngùng:

— ...tên họ của họ lần nào cũng bắt đầu bằng chữ P.

Tôi làm ra vẻ cứng cỏi chẳng tin. Nhiều người hẳn cũng làm như tôi. Nhiều người hẳn cũng chấn động như tôi trước những lời như tiên tri ấy. Một tân binh như tôi cảm thấy không thể giãi bày cảm xúc với ai, và lúc nào cũng phải tỏ ra gan dạ lạnh lùng.

Nửa giờ sau, hoả lực quân Nga giảm hẳn. Chúng tôi rời chỗ nấp, tiến về đồn luỹ.

Trung đoàn chúng tôi gồm ba tiểu đoàn. Tiểu đoàn hai được lệnh vòng ra phía cửa hậu của đồn luỹ. Hai tiểu đoàn kia sẽ đánh thẳng. Tôi ở tiểu đoàn ba.

Vừa ra khỏi bờ đất đã che chở chúng tôi, chúng tôi đã bị mấy loạt súng trường chào đón, nhưng chẳng gây thiệt hại bao nhiêu trong hàng ngũ. Tiếng đạn rít làm tôi ngạc nhiên. Tôi cứ quay đầu lại, khiến mấy anh bạn đã quen tiếng ấy được dịp trêu chọc. Tôi tự nhủ: rốt cuộc thì đánh trận cũng chẳng có gì ghê gớm lắm.

Chúng tôi chạy bước rảo, lính bắn tỉa đi trước. Bỗng quân Nga hô ba tiếng hu-ra, ba tiếng rành rọt, rồi lặng im, không bắn nữa.

— Tôi không thích sự im lặng này, viên đại uý nói. Chẳng phải điềm lành gì đâu.

Tôi thấy người bên ta hơi ồn ào quá. Tôi không khỏi thầm so sánh tiếng reo hò hỗn độn của họ với sự im lặng đáng sợ của quân địch.

Chúng tôi tới chân đồn luỹ rất nhanh. Hàng rào cọc đã gãy nát, đất bị đạn ta cày tung. Binh lính xông lên đống đổ nát mới ấy, hô to Hoàng đế muôn năm, to hơn mức người ta có thể chờ đợi ở những kẻ đã gào thét nhiều đến thế.

Tôi ngước mắt lên, và tôi sẽ không bao giờ quên cảnh tượng tôi thấy lúc ấy. Phần lớn khói đã bốc lên, lơ lửng như một tấm tán che cách đồn luỹ chừng sáu bảy mét. Qua lớp hơi xanh lam, người ta thấy sau bờ luỹ đã đổ nát một nửa là những người lính phóng lựu Nga, súng giương cao, đứng bất động như tượng. Tôi như vẫn còn thấy từng người lính một, mắt trái dán vào chúng tôi, mắt phải khuất sau khẩu súng giương lên. Trong một lỗ châu mai cách chúng tôi mấy bước, một người cầm mồi lửa đứng cạnh khẩu đại bác.

Tôi rùng mình, tưởng giờ chết của mình đã tới.

— Điệu nhảy sắp bắt đầu rồi đây, viên đại uý của tôi kêu lên. Chào nhé.

Đó là những lời cuối cùng tôi nghe ông nói.

Một hồi trống vang lên trong đồn luỹ. Tôi thấy tất cả các nòng súng hạ xuống. Tôi nhắm mắt lại, và nghe một tiếng nổ long trời, tiếp theo là tiếng kêu la, rên rỉ. Tôi mở mắt, ngạc nhiên thấy mình vẫn còn trên đời. Đồn luỹ lại chìm trong khói. Quanh tôi toàn người bị thương và người chết. Viên đại uý nằm sóng soài dưới chân tôi. Đầu ông bị một viên đạn đại bác nghiền nát, máu và óc ông bắn đầy người tôi. Cả đại đội tôi chỉ còn sáu người lính và tôi đứng vững.

Sau cuộc tàn sát ấy là một khoảnh khắc sững sờ. Ông đại tá cắm mũ lên mũi kiếm, trèo lên bờ luỹ trước tiên, hô: Hoàng đế muôn năm! Lập tức mọi người còn sống theo ông. Những gì xảy ra sau đó tôi gần như không còn nhớ rõ. Chúng tôi vào được đồn luỹ, chẳng biết bằng cách nào. Người ta đánh giáp lá cà giữa làn khói dày đặc tới nỗi không ai nhìn thấy ai. Tôi nghĩ là tôi có chém, vì thanh gươm của tôi đầy máu. Rồi tôi nghe tiếng reo chiến thắng. Khói tan dần, tôi thấy máu và xác người phủ kín, không còn thấy mặt đất trong đồn luỹ. Các khẩu đại bác nhất là bị vùi dưới những đống xác. Khoảng hai trăm người mặc quân phục Pháp còn đứng được, tụm lại lộn xộn, người thì nạp đạn, người thì lau lưỡi lê. Mười một tù binh Nga đứng cùng họ.

Ông đại tá nằm ngả người, đầy máu, trên một hòm đạn gãy, gần cửa hậu. Mấy người lính xúm quanh ông. Tôi lại gần.

— Viên đại uý thâm niên nhất đâu? ông hỏi một trung sĩ.

Viên trung sĩ nhún vai, một cái nhún vai nói lên tất cả.

— Còn viên trung uý thâm niên nhất?

— Thưa, đây là ông trung uý mới tới hôm qua, viên trung sĩ đáp, giọng hết sức bình thản.

Ông đại tá cười cay đắng.

— Thôi được, anh bạn, ông bảo tôi, anh làm tổng chỉ huy. Mau cho lấy mấy cỗ xe kia chặn cửa hậu đồn luỹ lại, vì quân địch còn đông. Nhưng tướng quân sẽ cho quân tới tiếp viện anh.

— Đại tá, tôi nói, ông bị thương nặng lắm phải không?

— Chết tiệt, anh bạn ạ, nhưng đồn luỹ đã chiếm được rồi.

— Hết —