Chúa thấy sự thật nhưng chưa nói ngay

Chuyện có thật.

Ở thành phố Vla-đi-mia có một anh lái buôn trẻ tên là Ác-xi-ô-nốp. Anh có hai cửa hàng và một ngôi nhà.

Ác-xi-ô-nốp tóc màu hạt dẻ nhạt, quăn quăn, đẹp trai, lại là tay vui tính và hát hay nhất vùng. Hồi trẻ Ác-xi-ô-nốp uống rượu nhiều, mà hễ say là gây gổ, nhưng từ khi lấy vợ, anh bỏ rượu, chỉ thỉnh thoảng mới lại say.

Một mùa hè, Ác-xi-ô-nốp đi chợ phiên ở Nhi-giơ-ni. Khi anh từ biệt gia đình, vợ anh bảo:

— Anh I-van Đmi-tơ-ri-ê-vích ơi, lần này anh đừng đi, em nằm mơ thấy điềm không lành về anh.

Ác-xi-ô-nốp cười mà bảo:

— Em lúc nào cũng sợ anh ra chợ phiên lại chơi bời chứ gì?

Vợ anh nói:

— Chính em cũng không biết em sợ gì nữa, chỉ là giấc mơ xấu lắm. Em mơ thấy anh ở thành phố về, bỏ mũ ra, em nhìn thì thấy đầu anh bạc trắng.

Ác-xi-ô-nốp cười vang.

— Thế là điềm phát tài đấy. Rồi em xem, anh buôn bán được, anh sẽ mang quà đắt tiền về cho.

Rồi anh từ biệt gia đình mà đi.

Đi được nửa đường, anh gặp một người lái buôn quen, rồi hai người cùng dừng chân nghỉ đêm. Họ cùng uống trà, rồi đi ngủ ở hai căn phòng sát nhau. Ác-xi-ô-nốp không thích ngủ lâu. Nửa đêm anh tỉnh dậy, và để đi đường cho mát, anh đánh thức bác xà ích, bảo thắng ngựa. Rồi anh sang gian nhà ngoài, trả tiền cho chủ quán, rồi lên đường.

Đi được chừng bốn mươi dặm, anh lại dừng chân cho ngựa ăn, nằm nghỉ ngoài hành lang của quán trọ. Đến trưa, anh ra thềm, bảo người ta đun ấm xa-mô-va, lấy cây đàn ghi-ta ra gảy. Bỗng một cỗ xe tam mã leng keng chuông chạy vào sân, một viên quan cùng hai người lính bước xuống xe, đến chỗ Ác-xi-ô-nốp hỏi anh là ai, từ đâu đến. Ác-xi-ô-nốp kể hết mọi chuyện, đúng như sự thật, rồi mời ông ta có muốn cùng uống chén trà không. Nhưng viên quan cứ hỏi dồn: "Đêm qua anh ngủ ở đâu? Ngủ một mình hay với người lái buôn kia? Sáng nay anh có gặp người lái buôn ấy không? Sao anh rời quán trọ sớm thế?" Ác-xi-ô-nốp ngạc nhiên không hiểu sao người ta lại hỏi mình đủ thứ như thế. Anh kể lại hết mọi chuyện như đã xảy ra, rồi nói: "Sao ông lại tra hỏi tôi như thế? Tôi đâu phải kẻ trộm hay quân cướp nào. Tôi đi lo việc của tôi, chẳng có gì mà phải hỏi tôi cả."

Bấy giờ viên quan gọi lính lại mà nói:

— Ta là quan cảnh sát huyện, ta hỏi anh là vì người lái buôn ngủ cùng chỗ với anh đêm qua đã bị cắt cổ chết. Đưa hành lý của anh ra đây. Còn các anh, khám người hắn.

Họ vào trong nhà, lấy cái va li và cái túi, cởi dây ra lục soát. Bỗng viên quan cảnh sát rút từ trong túi ra một con dao, quát lên:

— Con dao này của ai?

Ác-xi-ô-nốp nhìn, thấy người ta vừa lấy từ trong túi của mình ra một con dao dính máu, anh hoảng sợ.

— Thế sao dao lại dính máu?

Ác-xi-ô-nốp muốn trả lời, nhưng không thốt nên lời.

— Tôi… tôi không biết… tôi… con dao… tôi… không phải của tôi…

Bấy giờ viên quan cảnh sát nói:

— Sáng nay người ta thấy người lái buôn bị cắt cổ chết trên giường. Ngoài anh ra, không ai có thể làm việc ấy. Gian nhà khoá trái bên trong, mà trong nhà thì ngoài anh ra chẳng còn ai. Con dao dính máu lại ở trong túi anh đây, mà nhìn mặt anh cũng đủ biết. Khai đi, anh giết hắn thế nào, cướp được bao nhiêu tiền?

Ác-xi-ô-nốp thề có Chúa rằng không phải anh làm, rằng từ lúc uống trà với người lái buôn anh không gặp lại ông ta nữa, rằng tiền anh mang theo là tiền của anh, tám nghìn rúp, rằng con dao không phải của anh. Nhưng giọng anh đứt quãng, mặt anh tái nhợt, toàn thân anh run lên vì sợ hãi, như một kẻ có tội.

Viên quan cảnh sát gọi lính, bảo trói anh lại, đưa lên xe. Khi người ta trói chân anh rồi quẳng anh lên xe, Ác-xi-ô-nốp làm dấu thánh rồi khóc. Người ta lấy hết đồ đạc và tiền bạc của Ác-xi-ô-nốp, giải anh về thành phố gần nhất, giam vào nhà lao. Người ta cho người về Vla-đi-mia hỏi xem Ác-xi-ô-nốp là người thế nào, và tất cả các nhà buôn, tất cả dân thành Vla-đi-mia đều khai rằng Ác-xi-ô-nốp hồi trẻ có rượu chè chơi bời, nhưng là người tốt. Thế rồi người ta đem anh ra xử. Người ta xử anh về tội đã giết một người lái buôn ở Ri-a-dan và cướp hai mươi nghìn rúp.

Vợ anh đau khổ vì chồng, chẳng biết nghĩ sao. Các con chị đều còn nhỏ cả, một đứa còn đang bú. Chị đưa cả lũ con theo, đến cái thành phố nơi chồng chị bị giam. Lúc đầu người ta không cho chị vào, nhưng sau chị van nài mãi các quan, người ta mới dẫn chị đến gặp chồng. Khi chị thấy anh mặc áo tù, mang xiềng xích, ở chung với bọn cướp, chị ngã vật xuống đất, mãi lâu sau mới tỉnh lại. Rồi chị để các con đứng quanh mình, ngồi sát bên anh, kể cho anh nghe chuyện nhà, hỏi anh về mọi chuyện đã xảy ra với anh. Anh kể hết cho chị nghe. Chị nói:

— Bây giờ biết làm sao đây?

Anh nói:

— Phải dâng đơn lên Nga hoàng. Không lẽ người vô tội lại phải chết oan!

Chị nói rằng chị đã dâng đơn lên Nga hoàng rồi, nhưng lá đơn không tới nơi. Ác-xi-ô-nốp không nói gì, chỉ cúi gằm mặt xuống. Bấy giờ người vợ nói:

— Anh còn nhớ không, hôm ấy em mơ thấy anh bạc đầu, đâu phải tự dưng. Giờ thì đúng là anh bạc đầu vì khổ rồi. Giá hôm ấy anh đừng đi.

Rồi chị vuốt ve mái tóc anh mà nói:

— Anh Va-nha, anh yêu của em, anh nói thật với vợ đi: không phải anh làm chuyện ấy chứ?

Ác-xi-ô-nốp nói: "Đến em cũng nghi anh!" rồi lấy tay che mặt mà khóc. Rồi một người lính đến bảo vợ con anh phải về. Và Ác-xi-ô-nốp từ biệt gia đình lần cuối.

Khi vợ đã đi rồi, Ác-xi-ô-nốp nhớ lại những lời hai người đã nói. Khi anh nhớ ra rằng cả vợ anh cũng nghi anh, cũng hỏi anh có phải anh giết người lái buôn không, anh tự nhủ: "Hẳn là ngoài Chúa ra, chẳng ai có thể biết được sự thật, chỉ nên cầu xin Người, chỉ nên trông đợi lòng thương xót ở Người mà thôi." Và từ đó, Ác-xi-ô-nốp thôi không dâng đơn nữa, thôi không hy vọng nữa, chỉ cầu nguyện Chúa.

Người ta xử Ác-xi-ô-nốp phải chịu đòn roi rồi đày đi khổ sai. Và người ta đã làm đúng như thế.

Người ta đánh anh bằng roi da, rồi khi những vết roi đã lành, người ta lùa anh cùng những người tù khổ sai khác lên Xi-bi-ri.

Ở Xi-bi-ri, Ác-xi-ô-nốp sống trong trại khổ sai hai mươi sáu năm. Tóc trên đầu anh trắng như tuyết, râu mọc dài, thưa, bạc trắng. Bao nhiêu vui vẻ của anh đã mất hết. Anh còng lưng xuống, đi lại chậm chạp, ít nói, không bao giờ cười, và hay cầu nguyện Chúa.

Trong nhà lao, Ác-xi-ô-nốp học được nghề khâu giày, rồi lấy tiền công dành dụm mua bộ sách Truyện các thánh, đọc những lúc trong lao có ánh sáng. Những ngày lễ, ông đến nhà thờ của trại, đọc sách Tông đồ và hát trên gác hát, giọng ông vẫn còn hay. Các quan coi ngục quý Ác-xi-ô-nốp vì tính hiền lành của ông, còn bạn tù thì kính trọng ông, gọi ông là "ông cụ" và "người của Chúa". Mỗi khi trong trại có việc gì cần xin, bạn tù bao giờ cũng cử Ác-xi-ô-nốp đi xin các quan. Còn khi tù nhân cãi nhau, họ bao giờ cũng đến nhờ Ác-xi-ô-nốp phân xử.

Ở nhà không ai viết thư cho Ác-xi-ô-nốp, và ông không biết vợ con mình còn sống hay đã chết.

Một lần, người ta đưa đến trại một tốp tù mới. Buổi tối, tất cả tù cũ xúm quanh những người mới đến, hỏi han người nào từ thành phố hay làng nào đến, mắc tội gì. Ác-xi-ô-nốp cũng ngồi lên sạp, cạnh những người mới, cúi đầu lắng nghe người này người kia kể chuyện. Một trong những người tù mới là một ông già cao lớn, khoẻ mạnh, chừng sáu mươi tuổi, râu bạc cắt ngắn. Ông ta kể vì sao mình bị bắt. Ông ta nói:

— Này anh em, tôi vào đây chẳng vì tội gì cả. Tôi tháo con ngựa của một bác xà ích khỏi xe trượt. Thế là bị bắt, người ta bảo: ăn cắp. Tôi bảo: tôi chỉ muốn đi cho nhanh tới nơi, rồi tôi thả con ngựa ra. Mà bác xà ích ấy là bạn tôi. Như thế có đúng lẽ không, tôi hỏi? Không, người ta bảo, mày ăn cắp. Thế mà người ta chẳng biết tôi ăn cắp cái gì, ở đâu. Có những vụ đáng lẽ phải vào đây từ lâu rồi, nhưng người ta không bắt quả tang được, giờ thì lại tống vào đây trái luật. Mà nói dối đấy, tôi đã từng lên Xi-bi-ri rồi, có điều ở không lâu…

— Thế ông người ở đâu? một người tù hỏi.

— Tôi người thành phố Vla-đi-mia, dân thị thành ở đấy. Tên là Ma-ca, phụ danh là Xê-miô-nô-vích.

Ác-xi-ô-nốp ngẩng đầu lên hỏi:

— Này, ông Xê-miô-nứt, ở thành phố Vla-đi-mia ông có nghe nói gì về nhà buôn Ác-xi-ô-nốp không? Họ còn sống cả chứ?

— Sao lại không nghe! Nhà buôn giàu có lắm, mặc dù người cha đang ở Xi-bi-ri. Chắc cũng là hạng tội lỗi như chúng mình thôi. Còn ông, ông cụ, ông mắc tội gì?

Ác-xi-ô-nốp không thích nói về nỗi bất hạnh của mình. Ông thở dài mà nói:

— Vì tội lỗi của tôi, năm nay là năm thứ hai mươi sáu tôi làm tù khổ sai.

Ma-ca Xê-miô-nốp nói:

— Thế tội lỗi gì thế?

Ác-xi-ô-nốp nói: "Chắc là đáng phải thế", rồi không muốn kể thêm nữa. Nhưng các bạn tù khác kể cho người mới đến nghe Ác-xi-ô-nốp đã phải lên Xi-bi-ri như thế nào. Họ kể có kẻ đã giết một người lái buôn trên đường, rồi nhét con dao vào túi Ác-xi-ô-nốp, và vì thế mà ông bị kết án oan.

Khi Ma-ca Xê-miô-nốp nghe chuyện ấy, hắn nhìn Ác-xi-ô-nốp, đập hai tay vào đầu gối mà nói:

— Ồ, lạ thật! Lạ thật đấy! Ông già đi nhiều quá, ông cụ ạ!

Người ta hỏi hắn sao lại ngạc nhiên, hắn đã gặp Ác-xi-ô-nốp ở đâu, nhưng Ma-ca Xê-miô-nốp không trả lời, chỉ nói:

— Thật là chuyện lạ, anh em ạ, gặp lại nhau ở chốn này!

Và từ những lời ấy, trong đầu Ác-xi-ô-nốp nảy ra ý nghĩ: biết đâu người này lại biết ai đã giết người lái buôn. Ông nói:

— Ông Xê-miô-nứt, ông đã nghe nói về chuyện này từ trước, hay ông đã gặp tôi trước đây?

— Sao lại không nghe! Tiếng lành tiếng dữ đồn xa mà. Nhưng chuyện lâu lắm rồi, có nghe gì thì cũng quên rồi, Ma-ca Xê-miô-nốp nói.

— Có khi ông nghe nói ai đã giết người lái buôn? Ác-xi-ô-nốp hỏi.

Ma-ca Xê-miô-nốp cười mà nói:

— Thì chắc là kẻ có con dao trong túi giết chứ ai. Mà nếu có ai nhét con dao cho ông, thì chưa bắt được quả tang chưa phải là kẻ trộm. Mà làm sao nhét con dao vào túi ông được? Cái túi để ngay đầu giường ông cơ mà? Ông phải nghe thấy chứ.

Vừa nghe những lời ấy, Ác-xi-ô-nốp nghĩ ngay rằng chính con người này đã giết người lái buôn. Ông đứng dậy, bỏ đi chỗ khác. Suốt đêm ấy Ác-xi-ô-nốp không ngủ được. Một nỗi buồn khổ xâm chiếm lấy ông, và bao hình ảnh hiện về: lúc thì ông thấy vợ ông đúng như hồi bà tiễn ông đi chợ phiên lần cuối. Ông thấy bà như còn sống, thấy cả khuôn mặt, đôi mắt bà, nghe cả tiếng bà nói, tiếng bà cười. Rồi ông thấy các con ông, đúng như hồi ấy, còn nhỏ xíu, một đứa mặc áo lông, một đứa còn đang bú. Rồi ông nhớ lại chính mình hồi ấy, vui vẻ, trẻ trung. Ông nhớ lại lúc ông ngồi trên thềm quán trọ, nơi người ta bắt ông, ông đang gảy đàn ghi-ta, lòng vui phơi phới. Rồi ông nhớ lại pháp trường nơi người ta đánh roi ông, nhớ lại tên đao phủ, đám đông xung quanh, nhớ lại xiềng xích, những người tù, cả hai mươi sáu năm sống trong lao tù, và nhớ đến tuổi già của mình. Và một nỗi buồn khổ đến thế tràn ngập lấy Ác-xi-ô-nốp, đến nỗi ông chỉ muốn tự kết liễu đời mình.

"Tất cả là tại thằng ác ôn ấy!" Ác-xi-ô-nốp nghĩ.

Và một cơn giận dữ đối với Ma-ca Xê-miô-nốp xâm chiếm lấy ông, đến nỗi dù có phải chết, ông cũng muốn trả thù hắn. Ông đọc kinh suốt đêm, nhưng không sao bình tâm lại được. Ban ngày ông không lại gần Ma-ca Xê-miô-nốp, cũng không nhìn hắn.

Cứ thế hai tuần lễ trôi qua. Đêm đêm Ác-xi-ô-nốp không ngủ được, và nỗi buồn khổ tràn ngập lấy ông, đến nỗi ông không biết trốn vào đâu.

Một đêm, ông đi lại trong trại, và thấy từ dưới một cái sạp nằm có đất rơi ra. Ông dừng lại xem. Bỗng Ma-ca Xê-miô-nốp từ dưới sạp nhảy ra, mặt mày hoảng hốt nhìn Ác-xi-ô-nốp. Ác-xi-ô-nốp định đi qua cho khỏi phải nhìn hắn, nhưng Ma-ca túm lấy tay ông, kể rằng hắn đã đào một đường hầm dưới chân tường, ngày nào cũng nhét đất vào ống giày mang đi, đổ ra ngoài đường khi người ta dẫn tù đi làm. Hắn nói:

— Ông chỉ cần im lặng thôi, ông già, tôi sẽ đưa cả ông ra ngoài. Còn nếu ông nói ra, người ta sẽ đánh tôi đến chết, nhưng tôi cũng không tha cho ông đâu, tôi sẽ giết ông.

Nhìn thấy kẻ thù của mình, Ác-xi-ô-nốp run lên vì giận, giật tay ra mà nói:

— Tôi chẳng cần ra ngoài làm gì, cũng chẳng cần anh phải giết, anh đã giết tôi từ lâu rồi. Còn tôi có nói ra chuyện của anh hay không, thì tuỳ Chúa soi lòng.

Hôm sau, khi người ta dẫn tù đi làm, lính gác để ý thấy Ma-ca Xê-miô-nốp đổ đất ra, bèn lục soát trong trại và tìm thấy cái lỗ. Viên quản ngục đến trại, tra hỏi tất cả mọi người: ai đã đào cái lỗ? Ai cũng chối. Những người biết chuyện cũng không khai ra Ma-ca Xê-miô-nốp, vì biết rằng vì chuyện này hắn sẽ bị đánh gần chết. Bấy giờ viên quản ngục quay sang Ác-xi-ô-nốp. Ông ta biết Ác-xi-ô-nốp là người ngay thẳng, nên nói:

— Ông già, ông là người thật thà, hãy nói cho ta biết trước mặt Chúa, ai đã làm việc này?

Ma-ca Xê-miô-nốp đứng đó như không có chuyện gì, nhìn viên quản ngục, không hề ngoái lại nhìn Ác-xi-ô-nốp. Tay và môi Ác-xi-ô-nốp run lên, mãi một lúc lâu ông không thốt nên lời. Ông nghĩ: "Nếu ta che giấu cho hắn, thì cớ sao ta lại tha cho hắn, khi hắn đã làm hại đời ta? Cứ để hắn phải trả giá cho những đau khổ của ta. Nhưng nếu ta khai ra, thì đúng là người ta sẽ đánh hắn đến chết. Mà nhỡ ta nghi oan cho hắn thì sao? Mà như thế thì ta có nhẹ lòng hơn chăng?"

Viên quản ngục lại hỏi lần nữa: "Thế nào, ông già, nói thật đi: ai đào đường hầm?"

Ác-xi-ô-nốp nhìn Ma-ca Xê-miô-nốp rồi nói:

— Tôi không thấy, tôi không biết.

Thế là người ta không biết được ai đã đào đường hầm.

Đêm hôm sau, khi Ác-xi-ô-nốp vừa nằm xuống sạp của mình và chợp mắt được một chút, ông nghe có ai đi tới, ngồi xuống phía chân mình. Ông nhìn trong bóng tối, nhận ra Ma-ca.

Ác-xi-ô-nốp nói:

— Anh còn muốn gì ở tôi nữa? Anh đến đây làm gì?

Ma-ca Xê-miô-nốp im lặng. Ác-xi-ô-nốp nhổm dậy mà nói:

— Anh muốn gì? Đi đi! Không thì tôi gọi lính bây giờ.

Ma-ca Xê-miô-nốp cúi sát xuống người Ác-xi-ô-nốp, thì thầm:

— Ông I-van Đmi-tơ-ri-ê-vích, xin ông tha thứ cho tôi!

Ác-xi-ô-nốp nói:

— Tha thứ cho anh về chuyện gì?

— Chính tôi đã giết người lái buôn, chính tôi đã nhét con dao vào túi ông. Tôi định giết cả ông nữa, nhưng ngoài sân có tiếng động, tôi bèn nhét con dao vào túi ông rồi trèo qua cửa sổ ra ngoài.

Ác-xi-ô-nốp im lặng, không biết nói gì. Ma-ca Xê-miô-nốp bước xuống khỏi sạp, sụp lạy sát đất mà nói:

— Ông I-van Đmi-tơ-ri-ê-vích, xin ông tha thứ cho tôi, xin ông tha thứ cho tôi, vì Chúa. Tôi sẽ khai ra rằng chính tôi giết người lái buôn, người ta sẽ tha cho ông. Ông sẽ được về nhà.

Ác-xi-ô-nốp nói:

— Anh nói thì dễ, còn tôi chịu đựng thì khổ biết bao! Bây giờ tôi còn đi đâu được nữa?… Vợ tôi đã chết, con cái đã quên tôi, tôi chẳng còn nơi nào để về…

Ma-ca Xê-miô-nốp vẫn không đứng dậy khỏi sàn, cứ đập đầu xuống đất mà nói:

— Ông I-van Đmi-tơ-ri-ê-vích, xin ông tha thứ! Khi người ta đánh roi tôi, tôi còn thấy dễ chịu hơn bây giờ nhìn ông… Thế mà ông còn thương tôi, không khai ra. Xin ông tha thứ cho tôi, vì Chúa Ki-tô! Xin ông tha thứ cho tôi, thằng ác ôn khốn kiếp này!

Rồi hắn oà lên nức nở.

Khi nghe Ma-ca Xê-miô-nốp khóc, chính Ác-xi-ô-nốp cũng khóc, và nói:

— Chúa sẽ tha thứ cho anh. Biết đâu tôi còn tệ hơn anh gấp trăm lần!

Và bỗng nhiên lòng ông nhẹ hẳn đi. Ông thôi không buồn nhớ nhà nữa, không muốn đi đâu khỏi trại giam nữa, chỉ nghĩ đến giờ phút cuối cùng của mình.

Ma-ca Xê-miô-nốp không nghe lời Ác-xi-ô-nốp, ra khai nhận tội. Khi lệnh cho phép Ác-xi-ô-nốp được trở về đến nơi, thì Ác-xi-ô-nốp đã qua đời.

— Hết —