Chuyện một người mẹ

Một người mẹ ngồi bên đứa con nhỏ của mình. Chị buồn lắm, vì chị sợ đứa bé sẽ chết. Mặt nó xanh nhợt, đôi mắt nhỏ nhắm nghiền. Thỉnh thoảng nó lại thở một hơi dài nặng nhọc, gần như một tiếng thở dài, và người mẹ lại càng buồn bã nhìn sinh linh bé nhỏ tội nghiệp.

Có tiếng gõ cửa, rồi một ông già nghèo khổ bước vào. Ông quấn quanh người một thứ trông như tấm chăn ngựa to. Mà ông cần nó thật để giữ ấm, vì đang giữa mùa đông giá rét. Khắp nơi tuyết và băng phủ kín, gió thổi buốt như dao cắt vào mặt. Đứa bé vừa thiu thiu ngủ được một lúc. Thấy ông già run lên vì rét, người mẹ đứng dậy, đặt một cốc bia nhỏ lên bếp hâm nóng cho ông. Ông già ngồi xuống, đưa tay đung đưa chiếc nôi. Người mẹ ngồi xuống chiếc ghế cạnh ông, nhìn đứa con ốm vẫn đang thở nặng nhọc, rồi cầm lấy bàn tay nhỏ xíu của nó.

— Ông nghĩ là tôi sẽ giữ được nó, phải không ông? Chị nói. Chúa nhân từ chắc chắn sẽ không cướp nó đi khỏi tôi.

Ông già, mà thật ra chính là Thần Chết, gật đầu một cách kỳ lạ, có thể hiểu là có mà cũng có thể hiểu là không. Người mẹ cúi nhìn xuống, nước mắt lăn dài trên má. Rồi đầu chị nặng trĩu, vì đã ba ngày ba đêm chị không chợp mắt. Chị thiếp đi, nhưng chỉ trong một thoáng. Run lên vì lạnh, chị giật mình tỉnh dậy, nhìn quanh phòng. Ông già đã đi rồi, và đứa con của chị, nó cũng đi rồi! Ông già đã mang nó đi theo. Trong góc phòng, chiếc đồng hồ cũ bắt đầu điểm. Những sợi xích kêu rè rè, quả lắc nặng trĩu rơi xuống đất, và đồng hồ dừng lại. Người mẹ tội nghiệp lao ra khỏi nhà, gọi con.

Ngoài tuyết có một người đàn bà mặc áo dài đen đang ngồi. Bà nói với người mẹ:

— Thần Chết vừa vào phòng chị. Tôi đã thấy ông ta vội vã mang đứa con nhỏ của chị đi. Ông ta bước nhanh hơn gió, và những gì ông ta đã mang đi thì không bao giờ trả lại.

— Bà chỉ cần bảo tôi ông ấy đi lối nào thôi. Người mẹ nói. Bà chỉ đường cho tôi, tôi sẽ tìm ra ông ấy.

— Tôi biết đường. Người đàn bà áo đen nói. Nhưng trước khi tôi chỉ cho chị, chị phải hát cho tôi nghe tất cả những bài hát chị từng hát cho con chị. Tôi yêu những bài hát ấy, tôi đã từng nghe chúng. Tôi là Bóng Đêm, và tôi đã thấy nước mắt chị rơi khi chị hát.

— Tôi sẽ hát cho bà nghe tất cả. Người mẹ nói. Nhưng bây giờ bà đừng giữ chân tôi. Tôi phải đuổi kịp ông ấy, phải tìm lại con tôi.

Nhưng Bóng Đêm ngồi im lặng, không nhúc nhích. Thế là người mẹ vừa khóc vừa hát, vừa vặn vẹo đôi tay. Có bao nhiêu là bài hát, mà nước mắt còn nhiều hơn nữa. Mãi rồi Bóng Đêm mới nói:

— Chị hãy rẽ phải, đi vào khu rừng thông tối om. Tôi đã thấy Thần Chết mang đứa con nhỏ của chị đi theo lối ấy.

Trong rừng, người mẹ tới một ngã tư, chẳng biết phải đi lối nào. Ngay cạnh đó có một bụi gai. Nó chẳng có lá cũng chẳng có hoa, vì đang mùa đông giá rét, những nhũ băng treo lủng lẳng trên cành.

— Bụi gai ơi, bạn có thấy Thần Chết mang đứa con nhỏ của tôi đi qua đây không? Chị hỏi.

— Có. Bụi gai đáp. Nhưng tôi sẽ không chỉ cho chị ông ta đi lối nào, cho tới khi chị ủ ấm tôi trong lòng chị. Tôi đang chết cóng ở đây, sắp hoá thành băng rồi.

Thế là chị ôm chặt bụi gai vào ngực, thật sát, để nó tan băng. Những chiếc gai đâm vào da thịt chị, máu chảy thành từng giọt lớn. Nhưng bụi gai trổ ra những chiếc lá xanh non, rồi lá thành hoa giữa đêm đông giá lạnh, trái tim một người mẹ đau khổ ấm áp đến thế đấy. Rồi bụi gai chỉ cho chị con đường phải đi.

Cuối cùng chị tới một cái hồ lớn. Trên hồ chẳng có tàu cũng chẳng có thuyền. Mặt hồ chưa đóng băng đủ dày để đi qua, mà cũng chẳng đủ nông để lội qua. Thế mà chị vẫn phải qua hồ, nếu muốn tìm thấy con. Thế là chị nằm xuống, định uống cạn nước hồ. Dĩ nhiên chẳng con người nào làm được việc ấy, nhưng người mẹ mất con nghĩ biết đâu sẽ có phép màu đến giúp mình.

— Chị không bao giờ làm được đâu. Cái hồ nói. Ta hãy thoả thuận với nhau một điều có lợi hơn. Tôi thích sưu tầm ngọc trai, mà đôi mắt chị là đôi mắt trong sáng nhất tôi từng thấy. Nếu chị chịu khóc cho đôi mắt ấy rơi xuống nước của tôi, tôi sẽ đưa chị tới nhà kính lớn nơi Thần Chết ở. Ở đó ông ta chăm hoa và cây, mỗi cây mỗi hoa là một mạng người.

— Ôi, có gì mà tôi không dám đánh đổi để tới được với con tôi! Người mẹ vừa khóc vừa nói.

Chị cứ khóc mãi, khóc mãi, cho tới khi đôi mắt chị rơi xuống đáy hồ, trở thành hai viên ngọc trai quý giá.

Thế là cái hồ nâng chị lên, đưa chị sang bờ bên kia, nhẹ nhàng như ngồi trên chiếc đu. Bên ấy có một toà nhà kỳ lạ, dài tới hàng mấy dặm. Chẳng ai biết đó là một ngọn núi phủ rừng đầy hang hốc, hay là một công trình do người xây nên. Nhưng người mẹ tội nghiệp không nhìn thấy gì, vì chị đã khóc mất đôi mắt xuống hồ.

— Tôi tìm Thần Chết ở đâu, người đã mang đứa con nhỏ của tôi đi? Chị hỏi.

— Ông ấy chưa về tới đây. Một bà già tóc bạc đang đi tưới nước cho nhà kính của Thần Chết nói. Làm sao chị tìm được đường tới đây? Ai đã giúp chị?

— Chúa đã giúp tôi. Người mẹ đáp. Người nhân từ lắm. Bà có nhân từ như Người không? Tôi tìm con tôi ở đâu?

— Tôi không biết đứa trẻ ấy. Bà già nói. Mà chị lại không nhìn thấy gì. Đêm nay có nhiều hoa và cây đã héo tàn, Thần Chết sắp về để đem chúng đi trồng nơi khác. Chị biết đấy, mỗi con người đều có một cây đời hay một bông hoa đời của mình, tuỳ theo số phận mỗi người. Trông chúng cũng như những cây khác, nhưng chúng có trái tim biết đập. Tim trẻ con cũng đập. Nhờ đó may ra chị nhận được con mình. Nhưng nếu tôi bảo chị còn phải làm gì nữa, thì chị cho tôi cái gì?

— Tôi chẳng có gì để cho. Người mẹ khốn khổ nói. Nhưng tôi sẵn lòng đi tới tận cùng trái đất vì bà.

— Ở đó thì tôi chẳng có việc gì để chị làm cho tôi. Bà già nói. Nhưng chị có thể cho tôi mái tóc dài đen nhánh của chị. Chính chị cũng biết nó đẹp, mà tôi thì thích nó. Chị lấy mái tóc trắng của tôi để đổi, thế cũng là có cái đền lại.

— Bà không đòi gì hơn thế sao? Chị nói. Tôi xin vui lòng cho bà.

Thế là chị trao mái tóc đẹp của mình, nhận lấy mái tóc trắng của bà già. Rồi hai người đi vào nhà kính mênh mông của Thần Chết, nơi hoa và cây mọc chen nhau dày đặc lạ lùng. Những bông lan dạ hương nở dưới những chiếc chuông thuỷ tinh, những cây mẫu đơn to như những cây cổ thụ. Có những cây thuỷ sinh, cây thì tươi tốt, cây thì ốm yếu, có rắn nước quấn quanh, có những con cua đen bám chặt lấy thân. Có những cây cọ cao sang, những cây sồi, cây chuối, dưới gốc là cỏ xạ hương và rau mùi tây đang nở hoa. Mỗi cây, mỗi hoa đều có một cái tên. Mỗi cây mỗi hoa là một kiếp người, là của những người đang sống, người ở Trung Hoa, người ở Băng Đảo, và ở khắp mọi nơi trên thế giới. Có những cây to lớn bị trồng trong những chiếc chậu nhỏ, chật chội tới mức tưởng như sắp làm vỡ tung cả chậu. Trong khi đó, nhiều bông hoa nhỏ yếu ớt lại được trồng trong đất màu mỡ, xung quanh lót rêu, được chăm chút nâng niu cẩn thận. Người mẹ đau khổ cúi xuống từng cây nhỏ, lắng nghe trái tim người đang đập trong mỗi cây, và giữa hàng triệu trái tim khác, chị nhận ra nhịp đập trái tim con mình.

— Đây rồi! Chị kêu lên, đưa tay về phía một bông nghệ tây nhỏ đang rủ chiếc đầu ốm yếu xuống.

— Đừng chạm vào bông hoa! Bà già kêu lên. Chị hãy đứng đây. Khi Thần Chết tới, tôi đoán ông ấy sắp về rồi, chị đừng để ông ấy nhổ cây ấy đi. Chị hãy doạ ông ấy rằng nếu ông ấy nhổ, chị cũng sẽ làm thế với những bông hoa khác. Thế là ông ấy sẽ sợ, vì ông ấy phải chịu trách nhiệm với Chúa về từng cây một. Không cây nào được nhổ đi nếu ông ấy chưa được phép.

Bỗng một luồng khí lạnh như băng tràn qua nhà kính, và người mẹ mù loà biết Thần Chết đã về.

— Làm sao chị tìm được đường tới đây? Thần Chết hỏi. Làm sao chị tới đây nhanh hơn cả ta?

— Vì tôi là một người mẹ. Chị đáp.

Thần Chết đưa tay về phía bông hoa nhỏ mảnh mai. Nhưng chị đã khum chặt hai bàn tay quanh nó, giữ thật chặt, mà vẫn hết sức cẩn thận để không chạm vào chiếc lá nào. Thần Chết thổi hơi vào tay chị. Chị cảm thấy hơi thở ấy lạnh hơn cả gió băng, và đôi tay chị buông thõng xuống, rã rời.

— Chị không thắng được ta đâu. Thần Chết nói.

— Nhưng Chúa nhân từ thì thắng được. Chị nói.

— Ta chỉ làm theo ý Người. Thần Chết đáp. Ta là người làm vườn của Người. Ta lấy tất cả hoa và cây của Người, đem trồng sang khu vườn thiên đàng ở một miền đất không ai biết. Chúng lớn lên ở đó ra sao, khu vườn ấy trông như thế nào, ta không được phép nói cho chị.

— Trả con lại cho tôi! Người mẹ vừa khóc vừa van nài.

Rồi chị chộp lấy hai bông hoa đẹp, kêu lên với Thần Chết:

— Tôi sẽ nhổ hết hoa của ông, vì tôi tuyệt vọng rồi!

— Đừng chạm vào chúng. Thần Chết nói. Chị bảo chị đang đau khổ, thế chị lại muốn làm cho một người mẹ khác cũng đau khổ như chị sao?

— Một người mẹ khác! Người đàn bà tội nghiệp kêu lên, và buông tay khỏi hai bông hoa.

— Đây là đôi mắt của chị. Thần Chết nói. Ta đã vớt chúng từ dưới hồ lên cho chị. Chúng sáng lấp lánh quá, nhưng ta không biết đó là của chị. Chị lấy lại đi, giờ chúng còn trong sáng hơn trước. Rồi chị hãy nhìn xuống cái giếng sâu ngay cạnh đây. Ta sẽ nói cho chị tên của hai bông hoa chị định nhổ, và chị sẽ thấy toàn bộ tương lai của hai con người ấy, thấy những gì chị suýt nữa đã cắt ngang và huỷ hoại.

Chị nhìn xuống giếng. Và thật là một cảnh tuyệt vời khi thấy một trong hai người ấy trở thành phúc lành cho cả thế gian, toả ra quanh mình bao nhiêu hạnh phúc và niềm vui. Nhưng chị thấy cuộc đời người kia chỉ toàn lo âu và nghèo khó, khổ sở và đau thương.

— Cả hai đều là ý Chúa. Thần Chết nói.

— Bông nào là bông hoa bất hạnh, bông nào là bông hoa được ban phúc? Chị hỏi.

— Điều ấy ta không được phép nói. Thần Chết đáp. Nhưng chị được biết thế này: một trong hai bông hoa ấy là con chị. Số phận chị vừa thấy là số phận của con chị, tương lai của chính con chị.

Người mẹ thét lên kinh hãi:

— Bông nào là con tôi? Ông nói cho tôi biết đi! Hãy cứu đứa trẻ bất hạnh ấy! Hãy cứu nó khỏi bao nhiêu khổ đau như thế! Thà ông mang nó đi còn hơn! Mang nó về nước Chúa! Hãy quên nước mắt của tôi, quên lời van xin của tôi, quên hết những gì tôi đã nói, đã làm!

— Ta không hiểu chị. Thần Chết nói. Chị muốn ta trả con lại cho chị, hay muốn ta mang nó tới nơi mà chị không biết?

Người mẹ vặn vẹo đôi tay, quỳ sụp xuống, cầu nguyện với Chúa:

— Xin Người đừng nghe con, khi lời con cầu trái với ý Người, vì ý Người lúc nào cũng là điều tốt nhất. Ôi, xin Người đừng nghe lời con!

Rồi chị gục đầu xuống ngực.

Và Thần Chết mang đứa con của chị đi tới miền đất không ai biết.

— Hết —