Cô gái chăn ngỗng

Ngày xưa có một bà hoàng hậu già, chồng đã mất từ nhiều năm. Bà có một cô con gái xinh đẹp. Khi cô lớn lên, cô được hứa gả cho một hoàng tử ở một vương quốc xa xôi.

Tới ngày cưới, cô phải lên đường sang xứ lạ. Bà mẹ già sửa soạn cho con bao nhiêu là đồ quý, nữ trang, vàng bạc, cốc chén, châu báu, nói tóm lại là mọi thứ cần có cho của hồi môn của một nàng công chúa, vì bà thương con hết lòng. Bà còn cử một thị nữ cùng cưỡi ngựa đi theo, để trao tận tay cô dâu cho chú rể. Mỗi người được một con ngựa đi đường. Ngựa của công chúa tên là Pha-la-đa, và nó biết nói.

Tới giờ chia tay, bà mẹ già vào phòng ngủ, cầm một con dao nhỏ cứa vào ngón tay cho chảy máu. Bà lót một mảnh vải trắng nhỏ bên dưới, để ba giọt máu nhỏ vào đó, rồi đưa cho con gái, dặn:

— Con yêu, con giữ cẩn thận. Trên đường đi con sẽ cần tới nó.

Hai mẹ con buồn bã từ biệt nhau. Công chúa giắt mảnh vải vào trong ngực áo, lên ngựa, đi về phía chồng sắp cưới.

Đi được một giờ, cô thấy khát cháy cổ, bảo người thị nữ:

— Chị xuống ngựa, lấy cái cốc vàng chị mang theo cho tôi, múc nước suối cho tôi uống với.

— Khát thì tự xuống đi, nằm sát xuống mà uống. Tôi chẳng muốn làm đầy tớ cho cô.

Khát quá, công chúa đành xuống ngựa, cúi xuống dòng suối mà uống, chẳng được uống bằng chiếc cốc vàng.

— Trời ơi! — cô thốt lên.

Ba giọt máu đáp lại:

— Mẹ con mà biết,
lòng mẹ sẽ tan nát.

Nhưng cô dâu vốn khiêm nhường, chẳng nói gì, lại lên ngựa.

Họ đi thêm mấy dặm nữa. Trời oi nồng, nắng như châm, chẳng bao lâu cô lại khát. Tới một con sông, cô lại gọi người thị nữ:

— Chị xuống ngựa, lấy cốc vàng của tôi múc nước cho tôi uống.

Cô đã quên hết những lời khó nghe lúc nãy. Nhưng người thị nữ còn hỗn hào hơn:

— Muốn uống thì tự uống lấy. Tôi chẳng muốn làm đầy tớ cho cô.

Khát quá, công chúa lại xuống ngựa, cúi xuống dòng nước chảy, vừa khóc vừa nói:

— Trời ơi!

Ba giọt máu lại đáp:

— Mẹ con mà biết,
lòng mẹ sẽ tan nát.

Cô cúi người sát xuống mà uống, mảnh vải có ba giọt máu tuột khỏi ngực áo, trôi theo dòng nước, mà cô đang buồn khổ quá nên chẳng hề hay biết. Nhưng người thị nữ đã nhìn thấy. Ả mừng rỡ vì giờ ả có thể khống chế cô dâu, vì mất ba giọt máu rồi, cô trở nên yếu ớt, chẳng còn sức chống cự.

Khi cô định lên lại con ngựa Pha-la-đa, người thị nữ nói:

— Pha-la-đa là của tao. Còn mày thì cưỡi con ngựa còm của tao.

Cô đành phải chịu. Rồi ả thị nữ lớn tiếng ra lệnh cho cô cởi bộ áo công chúa ra, mặc bộ quần áo xấu xí của ả vào. Cuối cùng, cô còn phải thề dưới bầu trời rằng tới triều đình rồi, cô sẽ không hé răng với ai chuyện này. Nếu cô không chịu thề, ả đã giết cô ngay tại chỗ. Nhưng Pha-la-đa đã nhìn thấy tất cả, và ghi nhớ hết.

Ả thị nữ cưỡi Pha-la-đa, còn cô dâu thật thì cưỡi con ngựa còm. Họ cứ thế đi, cuối cùng tới lâu đài nhà vua.

Mọi người mừng rỡ đón họ. Hoàng tử chạy ra, đỡ ả thị nữ xuống ngựa, tưởng đó là vợ mình. Ả được dẫn lên cầu thang, còn công chúa thật thì phải đứng lại dưới sân.

Ông vua già nhìn qua cửa sổ, thấy cô đứng dưới sân, thấy cô thanh tú, dịu dàng, xinh đẹp vô cùng. Vua liền vào phòng cô dâu, hỏi cô dâu người con gái đi cùng đang đứng dưới sân kia là ai.

— Đó là đứa con hầu con nhặt dọc đường cho có bạn. Bệ hạ cho nó làm việc gì đó, kẻo nó đứng không.

Nhưng ông vua già chẳng có việc gì cho cô làm, nghĩ mãi mới nói:

— Ta có một thằng bé chăn ngỗng. Cho cô ấy giúp nó vậy.

Thằng bé tên là Cuốc-đơ. Cô dâu thật phải giúp nó chăn ngỗng.

Ít lâu sau, cô dâu giả nói với vị vua trẻ:

— Chồng yêu dấu, em xin chàng một việc.

— Ta sẵn lòng.

— Chàng cho gọi người đồ tể tới, chặt đầu con ngựa em cưỡi tới đây, vì dọc đường nó làm em bực mình.

Thật ra ả sợ con ngựa sẽ kể ra ả đã đối xử với công chúa thế nào.

Mọi việc đã tới mức Pha-la-đa trung thành sắp phải chết. Tin ấy đến tai công chúa thật. Cô lén hứa trả cho người đồ tể một món tiền, nếu ông làm giúp cô một việc nhỏ. Trong thành có một cổng lớn tối om, sáng nào tối nào cô cũng phải lùa ngỗng đi qua đó. Cô xin ông đóng đinh đầu con Pha-la-đa dưới vòm cổng tối ấy, để cô còn được nhìn thấy nó nhiều lần nữa. Người phụ việc của đồ tể hứa làm, chặt đầu con ngựa rồi đóng đinh nó dưới vòm cổng tối.

Sáng sớm hôm sau, khi cô cùng Cuốc-đơ lùa ngỗng đi qua cổng, cô nói lúc đi ngang:

— Ôi Pha-la-đa, mày bị treo ở đó.

Cái đầu ngựa đáp:

— Ôi công chúa, người đang đi đó,
mẹ người mà biết,
lòng mẹ sẽ tan nát.

Cô lặng lẽ đi tiếp ra khỏi thành, hai đứa lùa ngỗng ra đồng. Tới bãi cỏ, cô ngồi xuống, xoã tóc ra. Tóc cô óng ánh như vàng ròng. Cuốc-đơ nhìn thấy, thích mê vì tóc sáng lấp lánh, muốn giật lấy mấy sợi. Cô liền nói:

— Gió ơi, gió thổi đi,
thổi bay mũ Cuốc-đơ,
cho nó đuổi theo mãi,
tới khi tôi tết tóc, chải xong,
cài lên gọn ghẽ.

Thế là một cơn gió thổi tới, mạnh tới mức cuốn bay chiếc mũ của Cuốc-đơ đi xa tít qua các cánh đồng, nó phải chạy theo. Khi nó quay lại thì cô đã chải tóc, búi tóc xong, nó chẳng giật được sợi nào. Cuốc-đơ giận, không thèm nói chuyện với cô. Cứ thế hai đứa chăn ngỗng tới chiều tối, rồi về nhà.

Sáng hôm sau, khi lùa ngỗng qua cổng tối, cô gái lại nói:

— Ôi Pha-la-đa, mày bị treo ở đó.

Pha-la-đa đáp:

— Ôi công chúa, người đang đi đó,
mẹ người mà biết,
lòng mẹ sẽ tan nát.

Ra tới đồng, cô lại ngồi xuống bãi cỏ, bắt đầu chải tóc. Cuốc-đơ chạy tới định chộp lấy, cô vội nói:

— Gió ơi, gió thổi đi,
thổi bay mũ Cuốc-đơ,
cho nó đuổi theo mãi,
tới khi tôi tết tóc, chải xong,
cài lên gọn ghẽ.

Gió lại thổi, cuốn chiếc mũ khỏi đầu nó bay đi thật xa, Cuốc-đơ phải chạy theo. Khi nó quay lại thì cô đã búi tóc xong từ lâu, nó chẳng tóm được sợi nào. Cứ thế hai đứa chăn ngỗng tới chiều tối.

Tối hôm ấy, về tới nhà, Cuốc-đơ tới gặp ông vua già, thưa:

— Con không muốn chăn ngỗng với cô gái ấy nữa.

— Sao thế?

— Ôi dào, cô ấy làm con bực suốt cả ngày.

Ông vua già bảo nó kể xem cô ấy làm gì nó. Cuốc-đơ thưa:

— Sáng sáng, khi chúng con lùa đàn ngỗng qua cổng tối, có một cái đầu ngựa trên tường. Cô ấy nói với nó:

"Pha-la-đa, mày bị treo ở đó."

Thì cái đầu ngựa đáp:

"Ôi công chúa, người đang đi đó,
mẹ người mà biết,
lòng mẹ sẽ tan nát."

Rồi Cuốc-đơ kể tiếp những gì xảy ra ngoài bãi chăn ngỗng, và chuyện nó phải chạy theo chiếc mũ bị gió cuốn đi thế nào.

Ông vua già bảo hôm sau nó cứ lùa ngỗng ra đồng như thường. Sáng ra, chính vua ngồi nấp sau cổng tối, nghe cô nói chuyện với cái đầu con Pha-la-đa. Rồi vua đi theo cô ra đồng, nấp trong một bụi cây trên bãi cỏ.

Chẳng bao lâu vua đã tận mắt thấy cô gái chăn ngỗng và cậu bé chăn ngỗng lùa đàn ngỗng tới, rồi một lát sau cô ngồi xuống, tháo bím tóc, tóc sáng rực rỡ. Ngay sau đó cô lại nói:

— Gió ơi, gió thổi đi,
thổi bay mũ Cuốc-đơ,
cho nó đuổi theo mãi,
tới khi tôi tết tóc, chải xong,
cài lên gọn ghẽ.

Một cơn gió thổi tới, cuốn chiếc mũ của Cuốc-đơ đi, nó phải chạy theo thật xa, còn cô gái thì lặng lẽ chải tóc, tết tóc. Ông vua già quan sát tất cả.

Rồi vua lặng lẽ quay về, không ai hay. Tối đến, khi cô gái chăn ngỗng về, vua gọi cô ra một chỗ, hỏi vì sao cô làm những việc ấy.

— Con không được nói với bệ hạ, cũng không được than nỗi khổ của con với bất cứ ai. Con đã thề như thế dưới bầu trời, không thì con đã mất mạng rồi.

Vua gặng hỏi mãi, không để cô yên, nhưng chẳng moi được gì từ cô. Cuối cùng vua nói:

— Nếu con không muốn nói với ta, thì hãy kể nỗi khổ của con với cái lò sắt kia.

Rồi vua bỏ đi.

Cô gái chui vào cái lò sắt, bắt đầu than khóc, trút hết nỗi lòng:

— Giờ đây con ngồi đây, bị cả thế gian bỏ rơi, dù con là con gái của một ông vua. Một ả thị nữ gian trá đã dùng sức ép con phải cởi bỏ áo công chúa, chiếm lấy chỗ của con bên người chồng sắp cưới, còn con phải làm cô gái chăn ngỗng, làm những việc hèn mọn. Mẹ con mà biết, lòng mẹ sẽ tan nát.

Nhưng ông vua già đứng bên ngoài, sát ống khói của lò, rình nghe hết những gì cô nói. Vua quay vào, bảo cô ra khỏi lò. Người ta mặc cho cô bộ áo công chúa, và cô đẹp tới mức như một phép màu.

Ông vua già gọi con trai tới, cho chàng biết chàng đã lấy phải cô dâu giả. Ả chỉ là một thị nữ, còn cô dâu thật đang đứng đây, chính là cô gái chăn ngỗng ngày trước. Vị vua trẻ mừng rỡ khôn xiết khi thấy vẻ đẹp và đức hạnh của nàng.

Một bữa tiệc lớn được bày ra, mời hết mọi người và bạn hữu. Chú rể ngồi ở ghế đầu, công chúa ngồi một bên, ả thị nữ ngồi bên kia. Ả bị mờ mắt, không còn nhận ra công chúa trong bộ trang phục lộng lẫy.

Ăn uống xong, khi mọi người đã vui vẻ, ông vua già đố ả thị nữ một câu đố: một kẻ đã lừa dối chủ mình thế này thế này thì đáng bị xử thế nào. Vua kể lại đầu đuôi câu chuyện rồi hỏi:

— Kẻ ấy đáng bị xử tội gì?

Cô dâu giả đáp:

— Kẻ ấy chẳng đáng gì hơn là bị lột trần, bỏ vào một cái thùng bên trong đóng đầy đinh nhọn, rồi buộc hai con ngựa trắng vào kéo đi khắp phố này phố kia, cho tới khi chết.

— Kẻ ấy chính là ngươi, — ông vua già nói. — Ngươi đã tự tuyên án cho mình, và ngươi sẽ phải chịu đúng như thế.

Bản án được thi hành xong, vị vua trẻ cưới người vợ thật của mình, và hai người cùng trị vì vương quốc trong yên bình, hạnh phúc.

— Hết —