Cô gái và thói quen

Thói quen: khuynh hướng hay năng khiếu có được do lâu ngày quen làm, hay do lặp đi lặp lại nhiều lần.

Các nhà phê bình đã tấn công mọi nguồn cảm hứng, trừ một nguồn. Chúng tôi đành tìm tới nguồn ấy để lấy đề tài đạo đức cho truyện. Khi chúng tôi vay mượn các bậc thầy xưa, họ khoái chí lôi ra những đoạn tương tự với trang viết của chúng tôi. Khi chúng tôi cố miêu tả đời thật, họ trách chúng tôi bắt chước người này người nọ. Chúng tôi viết về miền Tây rồi miền Đông, họ buộc tội chúng tôi bắt chước cả hai ông Giêm-xơ, một ông cướp tàu, một ông viết văn. Chúng tôi viết từ trái tim, họ lại nói gì đó về chứng rối loạn gan. Chúng tôi lấy một câu trong Kinh Thánh làm đề, nhưng các ông mục sư đã kịp giảng đi giảng lại ý ấy trước khi chúng tôi kịp lên khuôn in. Thế là, bị dồn vào chân tường, chúng tôi tìm đề tài ở người bạn đồng hành cũ kỹ, đáng tin, đạo đức, không ai công kích nổi: cuốn từ điển đầy đủ nhất.

Cô Me-ri-am là thủ quỹ ở quán Hinh-cơn. Quán Hinh-cơn là một trong những tiệm ăn lớn ở khu phố dưới, nằm trong cái khu mà báo chí gọi là "khu tài chính". Ngày nào cũng vậy, từ mười hai giờ tới hai giờ, quán Hinh-cơn chật ních khách đói: các cậu bé đưa thư, cô thư ký đánh máy, nhà môi giới, người có cổ phiếu mỏ, kẻ lập công ty, nhà phát minh đang chờ cấp bằng sáng chế, và cả những người có tiền.

Chức thủ quỹ ở quán Hinh-cơn chẳng phải chỗ ngồi chơi xơi nước. Ông Hinh-cơn cho khá nhiều khách ăn trứng, ăn bánh mì nướng, bánh rán, uống cà phê, và cho rất nhiều khách nữa ăn trưa. Có thể nói khách ăn sáng của quán Hinh-cơn là một toán quân, còn khách ăn trưa thì là cả một đạo binh.

Cô Me-ri-am ngồi trên chiếc ghế đẩu bên chiếc bàn có ba mặt rào kín bằng một tấm lưới đồng đan dày và cao. Qua một ô cửa vòm nhỏ ở dưới, anh đẩy tấm phiếu tính tiền của bồi bàn với tiền vào, trong khi tim anh đập thình thịch.

Vì cô Me-ri-am vừa xinh đẹp vừa giỏi giang. Cô có thể lấy bốn mươi lăm xu từ tờ hai đô-la và từ chối một lời cầu hôn trước khi anh kịp... Người tiếp theo! Hết lượt rồi, xin đừng chen. Cô có thể giữ bình tĩnh, điềm đạm trong khi nhận phiếu của anh, trả lại anh đúng tiền thừa, chiếm lấy trái tim anh, chỉ cho anh lọ tăm, và đánh giá anh chính xác tới từng phần tư xu, chính xác hơn cả những hãng xếp hạng tín dụng đánh giá người ta tới từng nghìn, mà nhanh hơn cả thời gian rắc hạt tiêu lên một quả trứng bằng mấy lọ tiêu của quán Hinh-cơn.

Có một câu nói cổ kính trang trọng về "ánh sáng chói chang rọi xuống ngai vàng". Ánh sáng rọi xuống cái lồng của cô thủ quỹ trẻ cũng chói chang ra trò.

Mọi khách đàn ông của quán Hinh-cơn, từ cậu bé đưa điện tín cho tới mấy tay môi giới đứng đường, đều tôn thờ cô Me-ri-am. Khi trả tiền, họ tán tỉnh cô bằng mọi mánh khoé mà nghệ thuật của thần Ái tình biết tới. Qua những mắt lưới đồng bay vào những nụ cười, cái nháy mắt, lời khen, lời thề thốt dịu dàng, lời mời đi ăn tối, tiếng thở dài, ánh mắt đắm đuối và những câu đùa vui vẻ, và cô Me-ri-am tài tình gửi trả lại từng câu một cách sắc sảo.

Chẳng có vị trí thuận lợi nào hiệu quả hơn chỗ ngồi của một cô thủ quỹ trẻ. Cô ngồi đó, dễ dàng làm nữ hoàng của triều đình thương mại. Cô là nữ công tước của đồng đô-la và lời chào kính cẩn, nữ bá tước của lời khen và đồng xu, nữ diễn viên chính của tình yêu và bữa trưa. Anh nhận từ tay cô một nụ cười với một đồng mười xu Ca-na-đa, rồi đi chẳng một lời phàn nàn. Anh đếm từng câu nói vui cô ném cho anh như kẻ hà tiện đếm của, và bỏ túi tiền thừa của tờ năm đô-la mà chẳng thèm đếm. Có lẽ cái rào đồng không với tới được làm sức quyến rũ của cô tăng lên gấp bội. Dù sao thì cô cũng là một thiên thần mặc áo sơ mi, tinh khôi, gọn gàng, móng tay sửa sang, quyến rũ, mắt sáng, nhanh nhảu, lanh lợi, vừa là nàng Xi-sê, vừa là mụ phù thuỷ Xia-xê, vừa là nữ thần tai hoạ, chia lìa anh khỏi đồng tiền của anh sau khi anh đã ăn xong miếng thịt bò.

Những chàng trai ăn trưa ở quán Hinh-cơn chẳng bao giờ thanh toán với cô thủ quỹ mà không trao đổi vài câu đùa cợt và lời khen ra mặt. Nhiều người còn đi xa hơn, buông những lời hứa hẹn bóng gió về vé xem hát và kẹo sô-cô-la. Những người lớn tuổi hơn thì nói thẳng chuyện hoa cưới, nhưng thường lại làm héo những cánh hoa vừa hé bằng cách nhắc tới căn hộ ở khu Hác-lem. Có một ông môi giới vừa bị kẹt vì cổ phiếu đồng, cầu hôn cô Me-ri-am đều đặn hơn cả ông ăn cơm.

Vào giờ ăn trưa đông khách, vừa nhận tiền vừa nói chuyện, câu chuyện của cô Me-ri-am sẽ đại loại thế này:

"Chào anh Hát-kin... Gì cơ ạ? Tóc thật đấy, cảm ơn anh... Đừng có láo thế... Chào cậu Giô-ni, mười, mười lăm, hai mươi... Đi nhanh đi kẻo người ta gỡ chữ trên mũ cậu mất... Xin lỗi, anh đếm lại giúp em... Ồ, có gì đâu ạ... Đi xem tạp kỹ à? Cảm ơn, còn lâu nhé. Tối thứ Tư em đi xem kịch với anh Xim-mơn rồi... Xin lỗi, em tưởng đồng hai lăm xu... Hai lăm với bảy lăm là một đô-la. Vẫn chưa bỏ được cái tật ăn giăm bông bắp cải hả Bi-li... Anh đang nói với ai đấy? Này, một phút nữa là anh nhận đủ phần của anh đấy... Ối giời ơi! Anh Bát-xét, anh lúc nào cũng đùa... Không à? Thôi, có khi một ngày nào đó em lấy anh cũng nên... Ba, bốn, với sáu lăm là năm đô... Xin anh vui lòng giữ mấy câu ấy cho riêng mình... Mười xu à? Xin lỗi, phiếu ghi bảy mươi cơ... Thôi, có khi đúng là số một chứ không phải số bảy thật... Ôi, anh thích kiểu tóc này à, anh Xon-đơ? Có người thích búi cao, nhưng người ta bảo kiểu rẽ ngôi giữa này hợp với gương mặt thanh tú... Mười nữa là năm mươi... Đi tiếp đi anh bạn, đừng tưởng đây là quầy bán vé khu vui chơi... Hả? Ở cửa hàng bách hoá đấy, vừa không? Ôi, không đâu, chẳng mỏng quá đâu, mùa này vải nhẹ là mốt nhất... Mời anh lần sau lại tới... Lần thứ ba anh định... Cái gì? Thôi quên đi, đồng hai lăm xu bằng chì ấy là bạn cũ của em rồi... Sáu lăm à? Chắc anh vừa được tăng lương, anh Uyn-xơn... Chiều thứ Ba em thấy anh trên Đại lộ Sáu, anh Đơ Phô-rét... Sang à? Ôi chao! Cô ấy là ai thế?... Nó làm sao à? Ơ hay, đây đâu phải tiền... Cái gì? Đồng nửa đô-la nước ngoài à? Ở đây đâu phải Nam Mỹ... Vâng, em thích hộp kẹo trộn nhất... Thứ Sáu à? Tiếc quá, thứ Sáu em đi học võ... Thế thì thứ Năm... Cảm ơn, sáng nay đây là lần thứ mười sáu em được nghe câu ấy, chắc em xinh thật... Thôi đi, xin anh, anh tưởng em là ai?... Ơ kìa, anh Oét-xtơ-brúc, anh nghĩ thế thật à? Ý nghĩ hay nhỉ! Một... tám mươi với hai mươi là một đô-la... Cảm ơn anh nhiều lắm, nhưng em chẳng bao giờ đi ô tô với đàn ông... Với cả cô của anh à? Thế thì khác... có lẽ... Xin đừng có láo... Phiếu của anh mười lăm xu, hình như thế... Làm ơn tránh sang một bên cho... Chào anh Ben, tối thứ Năm anh có tới không? Có một quý ông sắp gửi tới một hộp sô-cô-la, và... bốn mươi với sáu mươi là một đô-la, thêm một là hai..."

Một buổi chiều, chừng giữa giờ, nữ thần Choáng Váng, còn có tên khác là nữ thần Số Phận, bỗng giáng xuống một ông chủ ngân hàng già, giàu có và lập dị, khi ông đi ngang quán Hinh-cơn ra bến tàu điện. Một ông chủ ngân hàng giàu có và lập dị mà lại đi tàu điện thì... thôi, xin nhích lên cho, còn người khác nữa.

Một người tốt bụng, một kẻ đạo đức giả, một người đàn ông và một anh cảnh sát, những người có mặt đầu tiên ở đó, nhấc ông chủ ngân hàng Mắc-Ram-xi lên, khiêng vào tiệm ăn Hinh-cơn. Khi ông chủ ngân hàng già nua nhưng không gì quật ngã nổi mở mắt ra, ông thấy một hình bóng xinh đẹp đang cúi xuống nhìn ông với nụ cười thương cảm, dịu dàng, lau trán ông bằng nước xuýt bò và xoa tay ông bằng một thứ gì đó ướp lạnh lấy từ nồi hâm. Ông Mắc-Ram-xi thở dài, đứt một chiếc khuy gi-lê, nhìn vị cứu tinh xinh đẹp với lòng biết ơn sâu sắc, rồi mới tỉnh hẳn.

Ai đang chờ một chuyện tình lãng mạn thì xin mời đi đọc tiểu thuyết ba xu! Ông chủ ngân hàng Mắc-Ram-xi có một bà vợ già được ông kính trọng, và tình cảm của ông đối với cô Me-ri-am là tình cha con. Ông nói chuyện với cô nửa tiếng đồng hồ, rất quan tâm, mà cái quan tâm này chẳng phải thứ lãi suất ông vẫn tính trong giờ làm việc. Hôm sau ông dẫn bà Mắc-Ram-xi tới gặp cô. Hai ông bà già không có con, chỉ có một cô con gái đã lấy chồng sống ở Brúc-lin.

Nói cho một truyện ngắn ngắn hơn nữa, cô thủ quỹ xinh đẹp chiếm được trái tim của hai ông bà già tốt bụng. Họ tới quán Hinh-cơn hết lần này tới lần khác. Họ mời cô tới ngôi nhà kiểu cũ nhưng lộng lẫy của họ ở khu phố Bảy Mươi Mấy Đông. Vẻ đẹp đáng yêu, sự thẳng thắn ngọt ngào và trái tim bồng bột của cô Me-ri-am chinh phục họ hoàn toàn. Cả trăm lần họ bảo cô Me-ri-am làm họ nhớ biết bao tới đứa con gái họ đã mất. Bà con gái ở Brúc-lin, nhũ danh Ram-xi, có thân hình như tượng Phật và gương mặt đúng như mơ ước của một nhà nhiếp ảnh nghệ thuật. Còn cô Me-ri-am là sự kết hợp của những đường cong, nụ cười, cánh hồng, ngọc trai, sa tanh và tranh quảng cáo thuốc mọc tóc. Thôi, nói về sự mù quáng của các bậc cha mẹ thế là đủ.

Một tháng sau khi cặp vợ chồng đáng kính quen biết cô Me-ri-am, một buổi chiều cô đứng trước mặt ông Hinh-cơn xin thôi chức thủ quỹ.

— Họ sắp nhận em làm con nuôi, — cô bảo ông chủ tiệm ăn đang mất mát. — Họ là hai ông bà già buồn cười, nhưng đáng yêu thật sự. Mà nhà họ sang trọng lắm! Này ông Hinh-cơn, nói gì cũng vô ích thôi, em sắp được mặc đồ nâu, đeo kính bảo hộ ngồi xe hơi, hay ít ra cũng lấy một ông công tước. Nhưng chẳng hiểu sao em vẫn thấy ghét phải rời cái lồng cũ. Em làm thủ quỹ lâu quá rồi, làm việc gì khác em thấy kỳ kỳ. Em sẽ nhớ lắm cái trò đùa với mấy anh chàng khi họ xếp hàng trả tiền bánh kiều mạch. Nhưng em không thể để lỡ dịp này. Mà họ tốt lắm, ông Hinh-cơn ạ. Em biết em sẽ sống sung sướng. Tuần này ông còn nợ em chín đô-la sáu mươi hai xu rưỡi. Nếu nửa xu làm ông đau lòng thì bỏ nó đi.

Và họ nhận cô làm con nuôi thật. Cô Me-ri-am trở thành cô Rô-da Mắc-Ram-xi. Và cô làm cho cuộc chuyển mình ấy thêm duyên dáng. Cái đẹp chỉ là lớp da bên ngoài, nhưng nết quen thì nằm sâu hơn lớp da nhiều. Nết quen... nhưng tới đây, xin các vị vui lòng đọc lại câu trích dẫn mở đầu câu chuyện này.

Nhà Mắc-Ram-xi đổ tiền ra như đổ rượu sâm-banh nội để đánh bóng đứa con nuôi. Thợ làm mũ, thầy dạy khiêu vũ, gia sư riêng đều nhận được tiền. Cô... ờ... Mắc-Ram-xi biết ơn, yêu thương họ, và cố quên quán Hinh-cơn. Phải ghi công cho tài thích nghi của cô gái Mỹ, quán Hinh-cơn quả đã phai khỏi trí nhớ và lời ăn tiếng nói của cô phần lớn thời gian.

Không phải ai cũng nhớ dịp bá tước Hai-xbơ-ri tới khu phố Bảy Mươi Mấy Đông, nước Mỹ. Ông chỉ là một bá tước hạng trung bình, không nợ nần gì, và chẳng gây xôn xao mấy. Nhưng chắc chắn các vị nhớ cái tối hội Các Con Gái Nhân Ái mở chợ phiên từ thiện trong một khách sạn lớn. Vì các vị có mặt ở đó mà, các vị còn viết một mẩu giấy cho cô Phan-ni trên giấy viết thư của khách sạn rồi gửi đi, chỉ để cho cô ấy thấy rằng... Không à? Thôi được, dĩ nhiên đó là cái tối đứa bé bị ốm.

Ở chợ phiên, nhà Mắc-Ram-xi rất nổi bật. Cô Me... ờ... Mắc-Ram-xi đẹp tuyệt trần. Từ khi ghé sang xem nước Mỹ, bá tước Hai-xbơ-ri đã rất ân cần với cô. Ở buổi chợ phiên từ thiện này, người ta đoán chuyện ấy sẽ đi tới kết cục. Một ông bá tước cũng tốt như một ông công tước. Còn tốt hơn ấy chứ. Địa vị có thể thấp hơn, nhưng nợ nần cũng thấp hơn.

Cô cựu thủ quỹ trẻ của chúng ta được giao một gian hàng. Cô có nhiệm vụ bán những món đồ vô giá trị với giá cắt cổ cho giới quyền quý và kẻ học đòi. Tiền thu được của chợ phiên sẽ dùng để đãi trẻ em nghèo khu ổ chuột một bữa ăn Giáng sinh... Này! Có bao giờ các vị tự hỏi ba trăm sáu mươi tư bữa kia chúng lấy ở đâu ra không?

Cô Mắc-Ram-xi, xinh đẹp, hồi hộp, phấn khích, duyên dáng, rạng rỡ, tung tăng trong gian hàng của mình. Một tấm lưới giả đồng, có một ô cửa vòm nhỏ, rào cô ở bên trong.

Ngài bá tước đi tới, tự tin, thanh nhã, chuẩn mực, ngưỡng mộ, ngưỡng mộ hết sức, đứng đối diện ô cửa nhỏ đang mở.

— Trông em duyên dáng quá, em biết không, thề danh dự đấy, em yêu, — ông nói, giọng đầy quyến rũ, cái giọng kéo dài kiểu quý tộc Anh.

Cô Mắc-Ram-xi quay phắt lại.

— Thôi cái trò tán tỉnh ấy đi, — cô nói, lạnh lùng, nhanh nhảu. — Anh tưởng anh đang nói với ai đấy? Phiếu tính tiền của anh đâu? Ôi, lạy Chúa!...

Khách tới chợ phiên nhận ra có chuyện ồn ào, chen nhau quanh một gian hàng. Bá tước Hai-xbơ-ri đứng gần đó, mân mê chòm râu vàng nhạt, vẻ bối rối.

— Cô Mắc-Ram-xi ngất rồi, — có người giải thích.

— Hết —