Con cá nheo

Một buổi sáng mùa hè. Không gian lặng ngắt, chỉ có con châu chấu kêu rả rích trên bờ, và đâu đó một con chim khe khẽ gù. Trên trời, những dải mây lông chim đứng im phăng phắc, trông như tuyết rắc. Bên cái nhà tắm sông đang dựng dở, dưới những cành liễu xanh, bác thợ mộc Ghê-ra-xim đang lóp ngóp dưới nước. Đó là một bác nông dân cao, gầy, đầu tóc hung xoăn tít, mặt mũi râu ria tua tủa. Bác thở phì phò, phồng má thổi phù phù, chớp mắt lia lịa, cố móc một vật gì đó dưới đám rễ liễu. Mặt bác đầm đìa mồ hôi. Cách Ghê-ra-xim chừng hai thước, nước ngập đến cổ, là bác thợ mộc Liu-bim, một người trẻ tuổi, gù lưng, mặt hình tam giác, đôi mắt ti hí. Cả Ghê-ra-xim lẫn Liu-bim đều mặc áo sơ mi và quần đùi. Cả hai đều tím tái vì lạnh, bởi họ đã ngâm mình dưới nước hơn một tiếng đồng hồ rồi…

— Sao mày cứ thọc tay vào thế? anh gù Liu-bim hét, run như người lên cơn sốt. Đồ đầu bã đậu! Giữ lấy nó, giữ lấy, không thì nó chuồn mất, cái đồ trời đánh! Tao bảo giữ lấy!

— Nó không chuồn được đâu… Nó chuồn đi đâu được? Nó rúc vào dưới gốc rồi… Ghê-ra-xim nói bằng giọng trầm khàn khàn, ồ ồ, như không phát ra từ cổ họng mà từ tận đáy bụng. Trơn tuột, cái thằng quỷ, chẳng có chỗ nào mà bám.

— Nắm lấy cái mang, nắm lấy cái mang!

— Chẳng thấy cái mang đâu cả… Khoan, nắm được cái gì rồi… Nắm được cái môi rồi… Nó cắn, cái thằng quỷ!

— Đừng kéo môi, đừng kéo, tuột mất bây giờ! Nắm lấy cái mang, nắm lấy cái mang! Lại thọc tay vào nữa rồi! Đúng là thằng cha chẳng hiểu gì, lạy Đức Bà Nữ Hoàng trên trời! Nắm lấy!

— «Nắm lấy»… Ghê-ra-xim nhại lại. Ông chỉ huy ở đâu ra thế… Thì mày vào mà nắm lấy, đồ quỷ gù… Đứng đấy làm gì?

— Tao mà nắm được thì tao nắm rồi… Người tao thấp lè tè thế này, đứng sát bờ sao được? Chỗ ấy sâu lắm!

— Sâu thì có sao… Mày bơi ra…

Anh gù vung hai tay, bơi lại chỗ Ghê-ra-xim, túm lấy mấy cành liễu. Vừa thử đứng thẳng lên lần đầu tiên, anh đã chìm nghỉm cả đầu, sủi bọt tăm.

— Tao đã bảo là sâu mà! anh nói, giận dữ đảo đôi mắt trắng dã. Hay tao cưỡi lên cổ mày?

— Thì mày đứng lên cái gốc ấy… Gốc nhiều lắm, như cái cầu thang ấy…

Anh gù lấy gót chân dò tìm một cái gốc, bám chặt lấy mấy cành cây cùng một lúc, rồi đứng lên… Giữ được thăng bằng, đứng vững ở vị trí mới rồi, anh khom người xuống, cố sao cho khỏi uống phải nước, rồi bắt đầu dùng tay phải mò mẫm giữa đám gốc rễ. Vướng vào rong rêu, trượt trên lớp rêu phủ các gốc cây, tay anh vồ phải cái càng gai góc của một con tôm…

— Mày nữa, đồ quỷ, ai gọi mày đến đây! Liu-bim nói rồi tức tối ném con tôm lên bờ.

Cuối cùng, tay anh mò được tay Ghê-ra-xim, rồi lần theo đó mà xuống, chạm đến một vật gì đó nhầy nhụa, lạnh ngắt.

— Đây rồi!.. Liu-bim nhoẻn miệng cười. To phè, cái thằng quỷ… Xoè ngón tay ra nào, tao bắt nó ngay đây… nắm cái mang… Khoan, đừng thúc cùi chỏ… tao bắt nó ngay đây… ngay đây, để tao nắm được đã… Nó rúc sâu quá, cái thằng quỷ, rúc tận dưới gốc, chẳng có chỗ nào mà bám… Chẳng mò tới được cái đầu… Chỉ sờ thấy mỗi cái bụng… Đập con muỗi trên cổ tao đi, nó đốt rát quá! Tao bắt ngay đây… dưới cái mang… Đi sang bên cạnh, đẩy nó ra, đẩy nó ra! Chọc ngón tay vào nó!

Anh gù phồng má, nín thở, trợn tròn mắt, và hình như ngón tay anh đã luồn được «dưới cái mang», nhưng đúng lúc ấy, mấy cái cành tay trái anh đang bám bỗng gãy đánh rắc, anh mất thăng bằng, và ùm một cái xuống nước! Những vòng sóng lan ra khỏi bờ như hoảng sợ, và chỗ anh rơi xuống nổi lên những bọt tăm. Anh gù trồi lên, phì phì thở, túm lấy mấy cành cây.

— Chết đuối bây giờ, đồ quỷ, rồi tao lại phải chịu tội vì mày!.. Ghê-ra-xim khàn khàn. Lên bờ đi, quỷ tha ma bắt mày! Để tao tự lôi nó ra!

Thế là bắt đầu chửi nhau… Còn mặt trời thì cứ thiêu đốt, thiêu đốt mãi. Những cái bóng ngắn dần lại, rút vào trong chính chúng, như cặp sừng của con ốc sên… Đám cỏ cao, được nắng hong ấm, bắt đầu toả ra một mùi nồng nàn, ngọt lịm như mật. Đã gần trưa, mà Ghê-ra-xim và Liu-bim vẫn còn lóp ngóp dưới rặng liễu. Một giọng trầm khàn khàn và một giọng tê-no lạnh cóng, the thé, không ngớt phá tan sự yên tĩnh của ngày hè.

— Lôi nó ra bằng cái mang, lôi ra! Khoan, để tao đẩy nó ra! Mày thọc cái nắm tay to tướng ấy vào đâu thế? Lấy ngón tay ấy, chứ không phải nắm tay, đồ mõm lợn! Đi sang bên cạnh! Đi sang bên trái, bên trái, không thì bên phải có cái hố đấy! Rơi xuống đấy là làm bữa tối cho ma nước! Kéo môi nó ra!

Có tiếng roi quất đen đét… Trên bờ dốc thoai thoải, một đàn gia súc uể oải lững thững đi xuống chỗ uống nước, do ông chăn E-phim lùa đi. Ông lão chăn gia súc, già lụ khụ, chột một mắt, miệng méo xệch, cúi gằm mặt mà đi, nhìn xuống chân mình. Đầu tiên đàn cừu xuống nước, sau đó là ngựa, sau ngựa là bò.

— Đẩy nó từ dưới lên! ông nghe tiếng Liu-bim. Thò ngón tay vào! Mày điếc à, đồ quỷ? Phì!

— Các cậu bắt con gì đấy? ông E-phim gọi to.

— Con cá nheo! Không tài nào lôi ra được! Nó rúc vào dưới gốc rồi! Đi sang bên cạnh! Đi vòng sang, đi vòng sang!

Ông E-phim nheo con mắt độc nhất nhìn hai người đánh cá một lúc, rồi tháo đôi giày đan bằng vỏ cây, quăng cái túi nhỏ trên vai xuống, cởi áo sơ mi. Ông không đủ kiên nhẫn cởi nốt quần, làm dấu thánh giá xong, ông dang hai cánh tay giữ thăng bằng, hai cánh tay gầy guộc, đen đúa, rồi cứ để nguyên quần mà lội xuống nước… Ông đi được chừng năm chục bước trên đáy bùn, rồi bắt đầu bơi.

— Khoan đã, các cậu ơi! ông kêu lên. Khoan! Đừng có lôi nó ra bừa bãi, tuột mất bây giờ. Phải có nghề mới được!..

Ông E-phim nhập bọn với hai bác thợ mộc, và cả ba người, thúc cùi chỏ, thúc đầu gối vào nhau, thở phì phò, chửi bới, giậm chân tại chỗ… Anh gù Liu-bim bị sặc nước, và không trung vang lên một tràng ho khan, sù sụ.

— Thằng chăn đâu rồi? có tiếng hét trên bờ. E-phim ơi! Thằng chăn! Mày ở đâu? Đàn gia súc vào vườn rồi! Lùa ra, lùa ra khỏi vườn! Lùa đi! Lão ở đâu rồi, cái lão già kẻ cướp?

Có tiếng đàn ông, rồi tiếng đàn bà… Từ sau hàng rào song sắt của vườn điền trang, ông chủ An-đrây An-đrê-ích xuất hiện, mặc chiếc áo choàng ngủ may bằng khăn san Ba Tư, tay cầm tờ báo… Ông nhìn dò hỏi về phía những tiếng la hét từ dưới sông vọng lên, rồi lật đật bước nhanh xuống chỗ nhà tắm…

— Chuyện gì ở đây? Ai la ó thế? ông nghiêm giọng hỏi, khi nhìn qua cành liễu thấy ba cái đầu ướt sũng của những người đánh cá. Các anh lục cục gì ở đây thế?

— Bắt… bắt cá ạ… ông E-phim lắp bắp, không dám ngẩng đầu.

— Rồi tao cho mày bắt cá! Đàn gia súc vào vườn rồi, thế mà nó đi bắt cá!.. Bao giờ thì xong cái nhà tắm, hả lũ quỷ? Làm hai ngày rồi, việc đâu?

— Xong… xong ngay thôi ạ… Ghê-ra-xim rên rẩm. Mùa hè còn dài, bẩm ông, ông còn thừa thì giờ mà tắm… Phừừừ… Chỉ có con cá nheo này là chúng tôi không làm gì được nó… Nó chui vào dưới gốc, như ở trong hang ấy: chẳng ra mà cũng chẳng vào…

— Cá nheo à? ông chủ hỏi, và mắt ông bỗng bóng lên như được phết dầu. Thế thì lôi nó ra nhanh lên!

— Rồi ông thưởng cho năm hào nhé… Nếu chúng tôi chiều được ông… Con cá nheo to kềnh, như bà vợ nhà buôn ấy… Đáng giá năm hào lắm, bẩm ông… công sức mà… Đừng bóp nó, Liu-bim, đừng bóp, nó chết mất bây giờ! Đẩy từ dưới lên! Kéo cái gốc lên trên đi, ông bạn tốt bụng… ông tên gì nhỉ? Lên trên, chứ không phải xuống dưới, đồ quỷ! Đừng có đạp chân lung tung!

Năm phút trôi qua, rồi mười phút… Ông chủ sốt ruột không chịu nổi nữa.

— Va-xi-li! ông quay về phía điền trang mà hét. Vát-ca! Gọi thằng Va-xi-li ra đây cho tao!

Anh xà ích Va-xi-li chạy đến. Anh đang nhai cái gì đó, thở hồng hộc.

— Lội xuống nước, ông chủ ra lệnh, giúp họ lôi con cá nheo ra… Họ không lôi nổi con cá nheo!

Va-xi-li cởi nhanh quần áo, lội xuống nước.

— Tôi làm ngay đây… anh lẩm bẩm. Con cá nheo đâu? Tôi làm ngay đây… Việc này chúng tôi làm trong nháy mắt! Còn ông thì nên đi đi, ông E-phim ạ! Ông là người già, chẳng việc gì phải chõ vào việc không phải của mình! Con cá nheo nào đây? Tôi bắt nó ngay đây… Nó đây rồi! Bỏ tay ra!

— Bỏ tay ra cái gì? Chúng tao biết cả rồi: bỏ tay ra! Thì mày lôi nó ra đi!

— Làm thế này mà lôi ra được à? Phải nắm đầu nó!

— Đầu nó ở dưới gốc kia kìa! Biết thế rồi, đồ ngốc!

— Này, đừng có sủa, không thì ăn đòn đấy! Đồ khốn!

— Trước mặt ông chủ mà ăn nói như thế… ông E-phim lắp bắp. Các cậu không lôi ra được đâu! Nó chui vào khéo quá!

— Khoan, để tôi… ông chủ nói, rồi bắt đầu vội vàng cởi quần áo. Bốn thằng ngốc chúng mày mà không lôi nổi một con cá nheo!

Cởi xong quần áo, An-đrây An-đrê-ích chờ cho người mát đi một chút, rồi lội xuống nước. Nhưng ông nhúng tay vào cũng chẳng ăn thua gì.

— Phải chặt cái gốc đi! cuối cùng Liu-bim quyết định. Ghê-ra-xim, đi lấy cái rìu! Đưa rìu đây!

— Cẩn thận kẻo chặt cả ngón tay đấy! ông chủ nói, khi nghe tiếng rìu bổ vào gốc cây dưới nước. E-phim, cút khỏi đây! Khoan, để tôi lôi con cá nheo ra… Các anh không làm được…

Cái gốc đã bị chặt. Người ta bẻ nhẹ nó ra, và An-đrây An-đrê-ích sung sướng vô cùng khi cảm thấy ngón tay mình đã luồn được vào dưới mang con cá nheo.

— Lôi được rồi, các anh ơi! Đừng chen nhau… đứng yên… tôi lôi đây!

Trên mặt nước hiện ra cái đầu cá nheo to tướng, và sau nó là cái thân đen trũi dài gần một thước. Con cá nheo nặng nề quẫy đuôi, cố giãy ra.

— Đừng hòng… Không được đâu, ông bạn ạ. Mắc rồi nhé? À há!

Trên mọi gương mặt đều nở một nụ cười ngọt như mật. Một phút trôi qua trong im lặng chiêm ngưỡng.

— Con cá nheo cừ thật! ông E-phim lắp bắp, gãi gãi dưới xương quai xanh. Chắc phải đến năm cân…

— Ừ… ông chủ đồng tình. Cái gan nó cứ phồng cả lên. Cứ như muốn phọt ra ngoài. Ô… ôi!

Con cá nheo bỗng bất ngờ hất mạnh đuôi lên trên, và những người đánh cá nghe một tiếng nước bắn tung toé… Ai nấy đều dang tay ra, nhưng đã muộn: con cá nheo đã đi đằng nào mất tăm.

— Hết —