Con chim vàng

Ngày xưa có một ông vua. Sau lâu đài của vua có một khu vườn thượng uyển rất đẹp. Trong vườn có một cây ra những quả táo vàng.

Khi táo chín, người ta đếm từng quả, nhưng ngay sáng hôm sau đã thiếu mất một quả. Có người tâu lên nhà vua, vua ra lệnh đêm nào cũng phải có người canh dưới gốc cây.

Nhà vua có ba người con trai. Tối đầu tiên, vua sai người con cả ra vườn. Nhưng tới nửa đêm, chàng không cưỡng nổi cơn buồn ngủ, và sáng hôm sau lại thiếu một quả táo. Đêm tiếp theo, người con thứ hai phải canh, nhưng chàng cũng chẳng khá hơn. Đồng hồ vừa điểm mười hai tiếng, chàng đã ngủ thiếp, và sáng ra lại thiếu một quả.

Giờ tới lượt người con thứ ba. Chàng sẵn sàng, nhưng nhà vua chẳng tin chàng mấy, cho rằng chàng còn làm kém hơn các anh. Nhưng rồi vua cũng cho chàng đi.

Chàng trai nằm dưới gốc cây, thức canh, không để giấc ngủ thắng mình. Đồng hồ điểm mười hai tiếng, có tiếng gì vù qua không trung. Dưới ánh trăng, chàng thấy một con chim bay tới, bộ lông vàng óng ánh. Con chim đậu xuống cây, vừa mổ được một quả táo thì chàng trai bắn một mũi tên. Con chim bay thoát, nhưng mũi tên đã trúng bộ lông nó, một chiếc lông vàng rơi xuống. Chàng nhặt lên, sáng hôm sau mang tới dâng vua, kể lại những gì đã thấy trong đêm.

Nhà vua triệu tập các quan. Ai cũng nói một chiếc lông như thế đáng giá hơn cả vương quốc. Nhà vua phán:

— Nếu chiếc lông quý đến thế, thì một chiếc chẳng ích gì cho ta. Ta muốn, và ta phải có được cả con chim.

Người con cả lên đường. Chàng tin vào sự khôn ngoan của mình, đinh ninh thế nào cũng tìm ra con chim vàng. Đi được một quãng, chàng thấy một con cáo ngồi ở bìa rừng. Chàng nâng súng lên ngắm. Con cáo kêu:

— Đừng bắn tôi. Đổi lại tôi sẽ cho anh một lời khuyên tốt. Anh đang trên đường đi tìm con chim vàng. Tối nay anh sẽ tới một ngôi làng có hai quán trọ đối diện nhau. Một quán đèn đuốc sáng trưng, bên trong vui vẻ náo nhiệt. Anh đừng vào quán ấy, mà hãy vào quán kia, dù trông nó tồi tàn.

Hoàng tử nghĩ: "Một con vật ngớ ngẩn thế kia mà khuyên được ta điều gì khôn ngoan!"

Chàng bóp cò, nhưng trượt. Con cáo duỗi thẳng đuôi, chạy vụt vào rừng.

Chàng đi tiếp, tối tới ngôi làng có hai quán trọ. Một quán thì hát hò, nhảy múa, còn quán kia trông nghèo nàn, ảm đạm.

Chàng nghĩ: "Mình mà vào cái quán rách nát kia, bỏ cái quán đẹp này thì mình là thằng ngốc."

Thế là chàng vào quán vui vẻ, ăn chơi phè phỡn, quên cả con chim, quên cả cha, quên hết mọi lời dạy bảo tốt đẹp.

Thời gian trôi qua, người con cả mãi không về, người con thứ hai lên đường đi tìm con chim vàng. Cũng như với người anh, con cáo gặp chàng, cho chàng lời khuyên tốt, nhưng chàng chẳng thèm để ý. Chàng tới chỗ hai quán trọ, thấy anh mình đứng bên cửa sổ của cái quán ồn ào tiếng cười đùa, gọi chàng vào. Chàng không cưỡng nổi, bước vào, rồi chỉ sống cho những thú vui.

Thời gian lại trôi qua, người con út muốn ra đi thử vận may, nhưng vua cha không cho.

— Vô ích thôi. Nó còn khó tìm được con chim vàng hơn các anh nó. Gặp chuyện chẳng lành thì nó chẳng biết xoay xở thế nào. Nó thiếu cái quan trọng nhất.

Nhưng chàng nài mãi không thôi, cuối cùng vua cũng để chàng đi.

Trước bìa rừng, con cáo lại ngồi đó, xin tha mạng, rồi cho lời khuyên tốt. Chàng trai vốn hiền lành, nói:

— Yên tâm, cáo con ạ, ta không làm hại mi đâu.

— Anh sẽ không phải hối hận đâu. Để anh đi cho nhanh, anh trèo lên ngồi trên đuôi tôi đây.

Chàng vừa ngồi lên, con cáo đã chạy, vượt qua gốc cây, qua đá sỏi, nhanh tới mức tóc chàng rít lên trong gió.

Tới ngôi làng, chàng trai xuống, làm theo lời khuyên tốt, chẳng ngó ngàng gì, đi thẳng vào cái quán tồi tàn, ngủ yên ở đó qua đêm.

Sáng hôm sau, chàng vừa ra tới cánh đồng thì con cáo đã ngồi chờ sẵn, bảo:

— Tôi sẽ nói tiếp cho anh biết phải làm gì. Anh cứ đi thẳng, rồi anh sẽ tới một lâu đài, trước lâu đài có cả một đội lính đang nằm. Đừng bận tâm, vì họ đều đang ngủ say, ngáy khò khò. Anh cứ đi thẳng qua giữa họ, vào thẳng lâu đài, đi qua hết các phòng. Cuối cùng anh sẽ tới một căn phòng, trong đó có một con chim vàng nhốt trong một cái lồng gỗ. Bên cạnh có một cái lồng vàng bỏ trống để làm cảnh. Anh phải coi chừng, đừng có lấy con chim ra khỏi cái lồng xấu xí mà bỏ vào cái lồng lộng lẫy, kẻo gặp chuyện chẳng lành.

Nói rồi con cáo lại duỗi đuôi ra, hoàng tử ngồi lên, và cáo lại chạy, vượt qua gốc cây, qua đá sỏi, tóc chàng rít lên trong gió.

Tới lâu đài, chàng thấy mọi thứ đúng như lời cáo nói. Hoàng tử vào tới căn phòng có con chim vàng ngồi trong lồng gỗ, cái lồng vàng đặt bên cạnh, còn ba quả táo vàng thì nằm lăn lóc trong phòng. Chàng nghĩ để con chim đẹp thế này trong cái lồng tầm thường, xấu xí kia thì thật buồn cười. Chàng mở cửa lồng, bắt con chim, bỏ vào cái lồng vàng.

Ngay lúc ấy, con chim kêu lên một tiếng thất thanh. Đám lính tỉnh dậy, xông vào, giải chàng vào ngục. Sáng hôm sau, chàng bị đưa ra toà. Chàng nhận hết, nên bị kết án tử hình. Nhưng nhà vua nói sẽ tha mạng cho chàng với một điều kiện, là chàng phải mang về cho vua con ngựa vàng, con ngựa chạy nhanh hơn cả gió. Khi ấy, chàng còn được thưởng thêm con chim vàng.

Hoàng tử lên đường, buồn bã, thở dài, vì biết tìm con ngựa vàng ở đâu? Bỗng chàng thấy người bạn cũ, con cáo, ngồi bên đường.

— Anh thấy chưa, vì không nghe lời tôi nên mới ra nông nỗi này. Nhưng anh cứ vững lòng, tôi sẽ lo cho anh, sẽ bảo anh cách tìm được con ngựa vàng. Anh cứ đi thẳng đường, rồi sẽ tới một lâu đài, con ngựa đứng trong chuồng ở đó. Trước chuồng có đám người giữ ngựa nằm, nhưng họ đang ngủ say, ngáy khò khò, anh cứ yên tâm dắt con ngựa vàng ra. Nhưng có một điều anh phải nhớ. Hãy thắng cho nó cái yên xấu xí bằng gỗ bằng da, chứ đừng thắng cái yên vàng treo bên cạnh, kẻo gặp chuyện chẳng lành.

Rồi con cáo duỗi đuôi, hoàng tử ngồi lên, và cáo chạy, vượt qua gốc cây, qua đá sỏi, tóc chàng rít lên trong gió.

Mọi chuyện đều đúng như lời cáo nói. Chàng vào chuồng có con ngựa vàng. Nhưng khi định thắng cái yên xấu xí, chàng lại nghĩ: "Con vật đẹp thế này mà không được thắng cái yên tốt xứng với nó thì thật phí." Nhưng cái yên vàng vừa chạm vào lưng ngựa, con ngựa đã hí vang. Đám người giữ ngựa tỉnh dậy, túm lấy chàng trai, tống vào ngục.

Sáng hôm sau, toà kết án tử hình chàng. Nhưng nhà vua hứa sẽ tha mạng, lại cho chàng cả con ngựa vàng, nếu chàng đưa được nàng công chúa xinh đẹp ở lâu đài vàng về đây.

Lòng nặng trĩu, chàng trai lên đường. May sao chàng lại sớm gặp con cáo trung thành.

— Lẽ ra tôi cứ để mặc anh với cái vận rủi của anh. Nhưng tôi thương anh, nên sẽ giúp anh thoát nạn một lần nữa. Đường này dẫn thẳng tới lâu đài vàng. Chiều tối anh sẽ tới nơi. Đêm khuya, khi mọi thứ im lặng, nàng công chúa xinh đẹp sẽ ra nhà tắm để tắm. Khi nàng đi vào, anh nhảy tới hôn nàng một cái, thế là nàng sẽ theo anh, và anh có thể đưa nàng đi. Có điều đừng để nàng tới từ biệt cha mẹ trước, kẻo gặp chuyện chẳng lành.

Rồi con cáo duỗi đuôi, hoàng tử ngồi lên, và cáo chạy, vượt qua gốc cây, qua đá sỏi, tóc chàng rít lên trong gió.

Tới lâu đài vàng, mọi chuyện đúng như lời cáo nói. Chàng chờ tới nửa đêm, khi mọi người đã ngủ say, nàng công chúa đi ra nhà tắm, thì chàng nhảy ra hôn nàng. Nàng nói nàng vui lòng đi theo chàng, nhưng khóc lóc van xin chàng cho nàng từ biệt cha mẹ trước đã. Thoạt đầu chàng không nghe, nhưng nàng cứ khóc mãi, quỳ cả xuống chân chàng, cuối cùng chàng đành chiều. Nàng vừa tới bên giường cha, thì vua cha và mọi người trong lâu đài đều tỉnh dậy. Chàng trai bị bắt giữ, tống vào ngục.

Sáng hôm sau, nhà vua bảo chàng:

— Mạng ngươi đã mất rồi. Ngươi chỉ được tha nếu dời được ngọn núi trước cửa sổ của ta, ngọn núi che khuất tầm nhìn của ta. Ngươi phải làm xong trong tám ngày. Làm được, ngươi sẽ được con gái ta làm phần thưởng.

Hoàng tử bắt tay vào việc, đào, xúc không ngơi tay. Nhưng sau bảy ngày, thấy mình làm được chẳng bao nhiêu, mọi công sức chẳng thấm vào đâu, chàng buồn rầu vô cùng, mất hết hy vọng. Nhưng tối ngày thứ bảy, con cáo hiện ra, nói:

— Anh chẳng đáng để tôi lo cho anh. Nhưng thôi, anh cứ đi ngủ đi, tôi sẽ làm việc này thay anh.

Sáng hôm sau, chàng tỉnh dậy nhìn qua cửa sổ, thì ngọn núi đã biến mất. Chàng trai mừng rỡ chạy tới tâu với nhà vua rằng điều kiện đã làm xong. Dù muốn dù không, nhà vua cũng phải giữ lời, gả con gái cho chàng.

Hai người cùng lên đường. Chẳng bao lâu, con cáo trung thành lại tới.

— Thứ quý nhất thì anh có rồi. Nhưng đi với nàng công chúa lâu đài vàng thì phải có cả con ngựa vàng nữa.

— Làm sao mà có được?

— Để tôi bảo anh. Trước tiên anh đưa nàng công chúa xinh đẹp tới chỗ ông vua đã sai anh đi tìm lâu đài vàng. Ở đó mọi người sẽ mừng rỡ chưa từng thấy, họ sẽ vui lòng đưa con ngựa vàng cho anh, dắt nó ra tận nơi. Anh nhảy ngay lên lưng ngựa, đưa tay xuống bắt tay từ biệt từng người, người cuối cùng là nàng công chúa. Khi đã nắm được tay nàng, anh kéo bổng nàng lên ngựa, rồi phi nước đại. Chẳng ai đuổi kịp anh, vì con ngựa chạy nhanh hơn gió.

Mọi chuyện đều trót lọt, hoàng tử đưa nàng công chúa xinh đẹp đi trên lưng con ngựa vàng. Con cáo không ở lại sau, nó bảo chàng trai:

— Giờ tôi sẽ giúp anh lấy nốt con chim vàng. Khi tới gần lâu đài có con chim, anh để nàng công chúa xuống ngựa, tôi sẽ trông nom nàng. Rồi anh cưỡi con ngựa vàng vào sân lâu đài. Thấy con ngựa, mọi người sẽ mừng rỡ lắm, họ sẽ mang con chim vàng ra cho anh. Khi đã cầm được cái lồng trong tay, anh phi ngay về chỗ chúng tôi, đón nàng công chúa đi.

Kế ấy cũng thành công. Khi hoàng tử định mang kho báu của mình về nhà, con cáo nói:

— Giờ anh phải đền ơn tôi đã giúp anh.

— Mi muốn gì?

— Khi chúng ta vào khu rừng kia, anh bắn chết tôi, rồi chặt đầu và chặt chân tôi.

— Đền ơn thế thì hay quá nhỉ. Ta không thể nào làm thế được.

— Nếu anh không chịu làm, thì tôi phải từ biệt anh. Nhưng trước khi đi, tôi còn cho anh một lời khuyên nữa. Hãy giữ mình trước hai điều. Đừng mua thịt người sắp lên giá treo cổ, và đừng ngồi lên thành giếng.

Nói rồi cáo chạy vào rừng.

Chàng trai nghĩ: "Con vật này kỳ quặc thật, toàn những ý nghĩ lạ lùng. Ai lại đi mua thịt người sắp lên giá treo cổ! Còn ngồi lên thành giếng thì mình chưa bao giờ thích cả."

Chàng cưỡi ngựa cùng nàng công chúa xinh đẹp đi tiếp. Đường lại dẫn chàng qua ngôi làng nơi hai người anh đã ở lại. Ở đó người ta tụ tập đông đúc, ồn ào. Chàng hỏi có chuyện gì, người ta bảo sắp treo cổ hai người. Lại gần, chàng thấy đó chính là hai người anh của mình. Hai người đã gây đủ thứ tội lỗi, phung phí hết của cải. Chàng hỏi có cách nào cứu họ ra không.

— Nếu cậu chịu trả tiền chuộc cho họ. Nhưng việc gì cậu lại đổ tiền vào đám người xấu xa ấy mà chuộc chúng ra.

Chàng chẳng nghĩ ngợi gì, trả tiền chuộc cho hai anh. Khi họ được thả, cả ba cùng đi tiếp.

Họ tới khu rừng nơi lần đầu gặp con cáo. Trong rừng mát mẻ, dễ chịu, còn ngoài kia nắng như đổ lửa, nên hai người anh bảo:

— Ta ngồi nghỉ bên giếng này một chút, ăn uống cái đã.

Chàng đồng ý. Đang nói chuyện, chàng quên mất lời dặn, ngồi lên thành giếng, chẳng chút đề phòng. Thế là hai người anh xô chàng ngã ngửa xuống giếng, rồi cướp lấy nàng công chúa, con ngựa và con chim, về nhà với cha.

— Chúng con không chỉ mang về con chim vàng, mà còn đoạt được cả con ngựa vàng và nàng công chúa ở lâu đài vàng nữa.

Cả cung điện mừng vui. Nhưng con ngựa thì không chịu ăn, con chim thì không chịu hót, còn nàng công chúa thì cứ ngồi mà khóc.

Người em út không chết. May sao cái giếng cạn khô, chàng rơi xuống lớp rêu mềm, chẳng bị thương, nhưng không leo lên được. Trong cơn hoạn nạn này, con cáo trung thành cũng không bỏ chàng. Nó nhảy xuống giếng, mắng chàng đã quên lời nó dặn.

— Nhưng tôi vẫn không đành lòng. Tôi sẽ đưa anh trở lại ánh sáng.

Nó bảo chàng nắm lấy đuôi nó, bám thật chặt, rồi kéo chàng lên.

— Anh chưa hết hiểm nguy đâu. Các anh của anh chưa chắc anh đã chết, nên đã cho lính canh vây khắp khu rừng. Anh mà lộ mặt là họ giết anh ngay.

Bên đường có một người nghèo ngồi đó. Chàng trai đổi quần áo với ông ta, và cứ thế vào được tới triều đình nhà vua.

Không ai nhận ra chàng. Nhưng con chim bắt đầu hót, con ngựa bắt đầu ăn, và nàng công chúa xinh đẹp thôi không khóc nữa. Nhà vua ngạc nhiên hỏi:

— Thế là nghĩa làm sao?

Nàng công chúa đáp:

— Con không biết. Nhưng con đang buồn thế, bỗng giờ con vui thế này. Con thấy như thể vị hôn phu thật của con đã tới.

Nàng kể cho vua nghe mọi chuyện đã xảy ra, dù hai người anh kia đã doạ giết nàng nếu nàng hé răng. Nhà vua cho gọi tất cả mọi người trong lâu đài tới. Chàng trai cũng tới, trong bộ quần áo rách rưới của người nghèo. Nhưng nàng công chúa nhận ra chàng ngay, ôm chầm lấy cổ chàng.

Hai người anh độc ác bị bắt và bị xử tử. Còn chàng thì cưới nàng công chúa xinh đẹp, và được chọn làm người nối ngôi nhà vua.

Thế còn con cáo tội nghiệp thì sao? Rất lâu sau, có lần hoàng tử lại vào rừng, gặp con cáo. Nó nói:

— Giờ anh đã có mọi thứ anh mong ước. Còn nỗi bất hạnh của tôi thì chẳng bao giờ hết, trong khi anh có thể giải thoát cho tôi.

Rồi nó lại tha thiết van xin chàng bắn chết nó, chặt đầu và chặt chân nó. Lần này chàng làm theo. Vừa làm xong, con cáo hoá thành người, không ai khác chính là anh trai của nàng công chúa xinh đẹp, cuối cùng đã thoát khỏi lời phù phép đè nặng lên mình.

Từ đó, hạnh phúc của họ không còn thiếu điều gì nữa, chừng nào họ còn sống.

— Hết —