Con la của Đức Giáo hoàng

Trong mọi câu nói hay, tục ngữ, châm ngôn mà nông dân xứ Pờ-rô-văng-xơ chúng tôi dùng để thêu hoa dệt gấm cho lời ăn tiếng nói của mình, tôi không biết câu nào ngộ nghĩnh và kỳ lạ hơn câu này. Quanh cối xay của tôi mười lăm dặm, hễ nói về một người hay thù dai, thích báo oán, người ta bảo: “Cái gã ấy à! Coi chừng đấy!… Hắn giống như con la của Đức Giáo hoàng, giữ cú đá suốt bảy năm.”

Tôi đã tìm tòi rất lâu xem câu tục ngữ ấy từ đâu mà ra, con la của Đức Giáo hoàng là con la nào, và cú đá giữ suốt bảy năm là chuyện gì. Ở đây chẳng ai cắt nghĩa được cho tôi, kể cả Phờ-răng-xê Ma-mai, ông già thổi sáo của tôi, người vẫn thuộc làu làu kho truyền thuyết xứ Pờ-rô-văng-xơ. Phờ-răng-xê cũng nghĩ như tôi, rằng đằng sau câu ấy hẳn có một chuyện biên niên xưa nào đó của xứ A-vi-nhông. Nhưng ông chưa từng nghe nói tới nó, ngoài câu tục ngữ.

Ông già thổi sáo vừa cười vừa bảo tôi:

– Chuyện ấy anh chỉ tìm được ở thư viện của lũ ve sầu thôi.

Tôi thấy ý ấy hay, và vì thư viện của lũ ve sầu ở ngay trước cửa nhà, tôi đã vào đó đóng cửa ở lì tám ngày.

Đó là một thư viện tuyệt diệu, bày biện rất khéo, mở cửa cho các nhà thơ cả ngày lẫn đêm, và có những người thủ thư bé tí mang chũm choẹ, lúc nào cũng chơi nhạc cho mình nghe. Tôi đã sống ở đấy mấy ngày thật thú vị, và sau một tuần lễ tìm tòi, nằm ngửa mà tìm, tôi rốt cuộc đã khám phá ra điều mình muốn, nghĩa là câu chuyện về con la và cú đá nổi tiếng giữ suốt bảy năm. Chuyện thì hay, tuy hơi ngây thơ một chút, và tôi sẽ cố kể lại cho các bạn đúng như tôi đã đọc sáng hôm qua, trong một bản chép tay màu thời gian, thơm mùi oải hương khô, lấy những sợi tơ nhện bay làm dấu trang.

Ai chưa thấy A-vi-nhông thời các Giáo hoàng thì chưa thấy gì cả. Về sự vui tươi, sự sống động, sự tưng bừng, chuỗi hội hè liên miên, chưa từng có thành phố nào sánh bằng. Từ sáng tới tối, nào là rước sách, hành hương, phố phường rải đầy hoa, treo thảm dệt cao, nào là các vị hồng y theo sông Rôn kéo đến, cờ bay phấp phới, thuyền chiến kết hoa, lính của Giáo hoàng hát tiếng La-tinh trên các quảng trường, tiếng lách cách của các thầy dòng đi quyên. Rồi từ trên xuống dưới những ngôi nhà chen nhau rì rầm quanh toà cung điện lớn của Giáo hoàng như bầy ong quanh tổ, còn có tiếng tích tắc của khung dệt đăng ten, tiếng thoi đưa qua lại dệt chỉ vàng cho áo lễ, tiếng búa con của thợ chạm bình thánh, tiếng chỉnh bầu đàn ở nhà thợ làm đàn, tiếng hát thánh ca của các cô thợ mắc sợi. Trên tất cả là tiếng chuông, và lúc nào cũng nghe mấy cái trống con rộn ràng ở đằng kia, phía cây cầu. Bởi vì ở xứ chúng tôi, khi dân chúng vui là phải nhảy, phải nhảy. Mà thời ấy phố phường trong thành hẹp quá, không đủ chỗ cho điệu pha-răng-đôn, nên sáo và trống kéo nhau ra đứng trên cầu A-vi-nhông, trong làn gió mát của sông Rôn, và người ta nhảy múa ngày đêm, nhảy múa mãi… Ôi, thời buổi sung sướng! Thành phố sung sướng! Giáo mác thì chẳng chém ai. Nhà tù của nhà nước thì dùng để ướp lạnh rượu. Không bao giờ đói kém, không bao giờ chiến tranh… Các Giáo hoàng xứ ấy biết cai trị dân như thế đấy. Vì thế mà dân của các ngài tiếc thương các ngài biết bao!…

Có một vị đặc biệt, một ông cụ hiền hậu, tên là Bô-ni-pha… Ôi chao, khi ngài mất, dân A-vi-nhông đã khóc biết bao nhiêu nước mắt! Ngài là một bậc quân vương thật dễ mến, thật dễ gần! Ngài ngồi trên lưng con la mà cười với mọi người thật tươi! Và khi các bạn đi qua bên ngài, dù các bạn chỉ là một chú bé nghèo đi nhổ rễ thiến thảo hay là ông quan lớn đứng đầu thành phố, ngài đều ban phước lành cho các bạn thật lịch sự! Đúng là một ông vua hiền xứ I-vơ-tô trong bài hát cũ, nhưng là I-vơ-tô của xứ Pờ-rô-văng-xơ, nụ cười có chút gì tinh tế, trên mũ cài một nhánh kinh giới, và chẳng có nàng Giăn-nơ-tông nào cả… Nàng Giăn-nơ-tông duy nhất mà người ta biết ông cha hiền hậu ấy có, là vườn nho của ngài, một vườn nho nhỏ ngài tự tay trồng lấy, cách A-vi-nhông ba dặm, giữa những bụi sim ở Sa-tô-nớp.

Chủ nhật nào cũng vậy, đi lễ chiều xong, ông cụ đáng kính lại đến thăm nom vườn nho. Khi đã lên tới nơi, ngồi giữa nắng ấm, con la bên cạnh, các vị hồng y nằm dài quanh gốc nho, ngài cho mở một chai rượu nho nhà trồng, thứ rượu đẹp màu hồng ngọc mà về sau người ta gọi là rượu Sa-tô-nớp của các Giáo hoàng, rồi ngài nhấm nháp từng ngụm nhỏ, nhìn vườn nho với vẻ trìu mến. Rồi khi chai đã cạn, ngày đã tàn, ngài vui vẻ trở về thành, cả đoàn tăng lữ theo sau. Và khi ngài đi qua cầu A-vi-nhông, giữa tiếng trống và các vòng pha-răng-đôn, con la của ngài, hứng lên vì tiếng nhạc, bước những bước nhún nhảy nho nhỏ, còn chính ngài thì lấy mũ đánh nhịp theo điệu nhảy. Điều ấy làm các vị hồng y rất lấy làm chướng, nhưng khiến cả dân chúng phải thốt lên: “Ôi, ông hoàng tốt bụng! Ôi, vị Giáo hoàng hiền hậu!”

Sau vườn nho Sa-tô-nớp, thứ mà Đức Giáo hoàng yêu quý nhất trên đời là con la của ngài. Ông cụ mê con vật ấy như điếu đổ. Tối nào trước khi đi ngủ, ngài cũng ra xem chuồng đã đóng cẩn thận chưa, máng ăn có thiếu gì không. Và chẳng bao giờ ngài đứng dậy khỏi bàn ăn mà không cho pha ngay trước mắt mình một bát lớn rượu vang kiểu Pháp, nhiều đường và nhiều hương liệu, rồi tự tay mang đến cho nó, mặc cho các vị hồng y can ngăn… Phải nói rằng con vật cũng đáng được thế thật. Đó là một con la cái đẹp, lông đen lấm tấm đỏ, chân bước vững, lông óng mượt, mông rộng và đầy đặn, kiêu hãnh ngẩng cái đầu nhỏ gọn đeo đầy những quả bông, những nơ, những nhạc bạc, những chùm tua. Lại hiền như thiên thần, mắt ngây thơ, với hai cái tai dài lúc nào cũng phe phẩy, trông rất dễ thương. Cả A-vi-nhông kính nể nó. Mỗi khi nó đi trên phố, người ta đối xử với nó lễ độ hết mực, vì ai cũng biết đó là cách tốt nhất để được lòng triều đình, và với vẻ ngây thơ ấy, con la của Đức Giáo hoàng đã đưa khối kẻ tới chỗ giàu sang. Bằng chứng là cậu Ti-xtê Vê-đen với cuộc phiêu lưu kỳ lạ của cậu.

Cậu Ti-xtê Vê-đen ấy, lúc đầu là một thằng nhãi trơ tráo, đến nỗi bố cậu, ông Ghi Vê-đen, thợ chạm vàng, đã phải đuổi ra khỏi nhà, vì cậu không chịu làm gì mà lại còn rủ rê bọn thợ học việc chơi bời. Suốt sáu tháng, người ta thấy cậu kéo lê cái áo khoác qua khắp các rãnh nước ở A-vi-nhông, nhưng chủ yếu là quanh quẩn phía dinh Giáo hoàng. Ấy là vì thằng ranh từ lâu đã có ý đồ với con la của Đức Giáo hoàng, và rồi các bạn sẽ thấy đó là một ý đồ ranh mãnh… Một hôm, Đức Thánh Cha đi dạo một mình với con vật dưới chân thành, thì anh chàng Ti-xtê của chúng ta đến gần, chắp tay lại với vẻ thán phục, mà rằng:

– Ôi lạy Chúa! Thưa Đức Thánh Cha vĩ đại, ngài có con la mới tuyệt làm sao!… Xin cho con được ngắm nó một chút… Ôi, Giáo hoàng của con, con la đẹp quá!… Hoàng đế nước Đức cũng chẳng có con nào sánh bằng.

Rồi cậu vuốt ve nó, nói với nó dịu dàng như nói với một tiểu thư:

– Lại đây nào, báu vật của ta, kho tàng của ta, viên ngọc quý của ta…

Đức Giáo hoàng hiền hậu cảm động lắm, tự nhủ thầm:

– Thằng bé ngoan quá!… Nó tử tế với con la của ta biết bao!

Thế rồi hôm sau, các bạn có biết chuyện gì xảy ra không? Ti-xtê Vê-đen đổi cái áo khoác vàng cũ lấy một cái áo lễ trắng viền đăng ten đẹp đẽ, một cái áo choàng vai bằng lụa tím, đôi giày có khoá, và được vào đội hát lễ của Đức Giáo hoàng, nơi trước cậu chỉ nhận con nhà quý tộc và cháu các vị hồng y… Mưu mẹo là thế đấy!… Nhưng Ti-xtê không dừng lại ở đó.

Một khi đã được hầu hạ Đức Giáo hoàng, thằng ranh tiếp tục cái trò đã thành công rực rỡ ấy. Láo xược với mọi người, cậu chỉ ân cần chu đáo với con la thôi. Lúc nào người ta cũng gặp cậu trong các sân dinh, tay cầm một nắm yến mạch hoặc một bó cỏ đậu, khéo léo rũ những chùm hoa hồng hồng, mắt nhìn lên ban công của Đức Thánh Cha như muốn nói: “Thấy chưa!… Cái này cho ai đây?…” Mãi rồi, Đức Giáo hoàng hiền hậu, thấy mình đã già, đâm ra giao cho cậu việc trông nom chuồng ngựa và mang bát rượu vang kiểu Pháp đến cho con la. Chuyện ấy chẳng làm các vị hồng y vui chút nào.

Mà con la cũng chẳng vui chút nào… Giờ đây, cứ đến giờ uống rượu, nó lại thấy kéo vào chuồng mình năm sáu chú bé trong đội hát, lẹ làng chui vào đống rơm với áo choàng vai và đăng ten của chúng. Rồi một lúc sau, một mùi thơm ấm áp của đường thắng và hương liệu toả khắp chuồng, và Ti-xtê Vê-đen xuất hiện, nâng niu bát rượu vang kiểu Pháp. Thế là con vật khốn khổ bắt đầu chịu cực hình.

Thứ rượu thơm nó yêu biết bao, thứ rượu làm nó ấm người, chắp cánh cho nó, thì người ta độc ác mang đến tận máng, cho nó ngửi. Rồi khi hai lỗ mũi nó đã đầy hương, thì vụt một cái, biến! Thứ nước màu lửa hồng tuyệt đẹp chảy tuột cả vào cổ họng lũ nhãi ranh ấy… Giá chúng chỉ ăn cắp rượu của nó thôi thì cũng còn được. Đằng này, uống vào rồi thì lũ trẻ ấy chẳng khác gì quỷ sứ!… Đứa thì kéo tai, đứa thì kéo đuôi. Thằng Ki-kê cưỡi lên lưng nó, thằng Bê-lu-ghê đội thử mũ cho nó, và chẳng đứa nào nghĩ rằng chỉ cần một cái hất lưng hay một cú đá hậu, con vật can đảm cũng đủ tống cả bọn lên tận sao Bắc Đẩu, có khi còn xa hơn… Nhưng không! Đâu phải vô cớ mà làm con la của Đức Giáo hoàng, con la của phước lành và ân xá… Bọn trẻ làm gì mặc chúng, nó không nổi giận. Nó chỉ thù một mình Ti-xtê Vê-đen thôi… Riêng thằng này, hễ cảm thấy nó ở sau lưng là móng chân nó lại ngứa ngáy, mà quả thật cũng đáng lắm. Cái thằng vô lại Ti-xtê bày cho nó những trò quái ác biết bao! Uống rượu vào rồi, nó nghĩ ra những trò độc địa đến thế!…

Có một hôm, nó chẳng nảy ra ý dắt con la cùng trèo lên cái tháp chuông nhỏ của đội hát lễ đấy ư, trên cao, tít trên cao, tận đỉnh toà cung điện!… Mà tôi kể đây không phải chuyện bịa đâu, hai trăm nghìn người Pờ-rô-văng-xơ đã trông thấy tận mắt. Các bạn hình dung được nỗi kinh hoàng của con la khốn khổ không, khi sau một giờ đồng hồ quay mòng mòng như kẻ mù trong một cái cầu thang xoắn ốc, leo không biết bao nhiêu bậc, nó bỗng thấy mình đứng trên một cái sân thượng chói loà ánh sáng, và dưới chân nó cả nghìn bộ, nó nhìn thấy cả một thành A-vi-nhông kỳ ảo, những lều chợ không to hơn hạt dẻ, lính của Đức Giáo hoàng trước doanh trại như những con kiến đỏ, và đằng kia, trên một sợi chỉ bạc, một cây cầu bé tí xíu, nơi người ta đang nhảy múa, nhảy múa mãi… Ôi, con vật tội nghiệp! Nó hoảng sợ biết chừng nào! Nó hí lên một tiếng làm rung hết các ô kính trong cung điện.

Đức Giáo hoàng hiền hậu lao ra ban công, kêu lên:

– Có chuyện gì thế? Người ta làm gì nó thế?

Ti-xtê Vê-đen đã đứng sẵn dưới sân, làm bộ khóc lóc, bứt tóc bứt tai:

– Ôi, thưa Đức Thánh Cha vĩ đại, chuyện gì ư! Chuyện là con la của ngài… Lạy Chúa! Rồi chúng con sẽ ra sao đây? Chuyện là con la của ngài đã trèo lên tháp chuông…

– Một mình nó à?

– Vâng, thưa Đức Thánh Cha vĩ đại, một mình nó… Kìa! Ngài nhìn nó trên kia kìa… Ngài có thấy hai đầu tai nó thò ra không?… Trông như hai con chim én…

Đức Giáo hoàng tội nghiệp ngước mắt lên, kêu:

– Lạy Chúa thương xót!… Nó điên rồi sao! Nó sẽ chết mất thôi… Xuống ngay, đồ khốn khổ!…

Khổ thân! Nó thì còn mong gì hơn là được xuống… Nhưng xuống lối nào? Cầu thang thì đừng có nghĩ tới. Những thứ ấy leo lên còn được, chứ lúc xuống thì có mà gãy chân cả trăm lần… Thế là con la khốn khổ đau đớn, và trong khi đi đi lại lại trên sân thượng với cặp mắt to hoa lên vì chóng mặt, nó nghĩ tới Ti-xtê Vê-đen:

– Hừ! Quân cướp! Nếu tao thoát được… thì sáng mai mày sẽ biết tay tao!

Ý nghĩ về cú đá ấy làm nó vững dạ lại đôi chút. Không thế thì nó đã không trụ được… Cuối cùng người ta cũng kéo được nó xuống, nhưng thật là cả một chuyện. Phải dùng tời, dây thừng, cáng mới đưa nó xuống được. Các bạn thử nghĩ xem, con la của một vị Giáo hoàng mà phải treo lơ lửng ở độ cao như thế, bốn chân bơi bơi trong khoảng không như con bọ dừa treo đầu sợi chỉ, thì nhục nhã biết bao. Mà cả thành A-vi-nhông đang nhìn nó!

Con vật khốn khổ suốt đêm không ngủ được. Nó cứ tưởng như mình vẫn đang quay vòng vòng trên cái sân thượng chết tiệt ấy, với tiếng cười của cả thành phố bên dưới. Rồi nó nghĩ tới thằng Ti-xtê Vê-đen đê tiện và cú đá ra trò nó sẽ tung ra sáng mai. Ôi, các bạn ơi, một cú đá mới khiếp làm sao! Đứng tận Pam-pê-ri-gu-xtơ cũng còn thấy khói…

Thế nhưng, trong khi người ta chuẩn bị đón tiếp cậu chu đáo như thế ở chuồng la, các bạn có biết Ti-xtê Vê-đen làm gì không? Cậu đang vừa hát vừa xuôi dòng sông Rôn trên một chiếc thuyền của Giáo hoàng, đi tới triều đình Na-plơ cùng đoàn thanh niên quý tộc mà năm nào thành phố cũng cử sang hầu nữ hoàng Giăn-nơ để học nghề ngoại giao và phép lịch sự. Ti-xtê chẳng phải quý tộc, nhưng Đức Giáo hoàng muốn thưởng cho cậu vì đã chăm sóc con vật của ngài, nhất là vì sự hăng hái cậu vừa tỏ ra trong ngày cứu hộ.

Sáng hôm sau, kẻ thất vọng chính là con la!

Nó vừa giận dữ lắc nhạc vừa nghĩ:

– Hừ! Quân cướp! Nó đánh hơi thấy gì rồi!… Nhưng không sao, cứ đi đi, đồ khốn! Lúc mày về, mày sẽ gặp lại cú đá của mày… Tao giữ nó cho mày đấy!

Và nó giữ thật.

Sau khi Ti-xtê đi, con la của Đức Giáo hoàng lại trở về nếp sống yên ổn và dáng điệu ngày xưa. Chuồng không còn thằng Ki-kê, không còn thằng Bê-lu-ghê nữa. Những ngày tươi đẹp có rượu vang kiểu Pháp đã trở lại, cùng với nó là tính khí vui vẻ, những giấc ngủ trưa dài, và những bước nhảy nhót nho nhỏ mỗi khi qua cầu A-vi-nhông. Thế nhưng từ sau vụ ấy, người trong thành vẫn hơi lạnh nhạt với nó. Trên đường nó đi có những tiếng xì xào. Các cụ già lắc đầu, bọn trẻ con cười, chỉ trỏ lên tháp chuông. Chính Đức Giáo hoàng hiền hậu cũng không còn tin cậy người bạn của mình như trước. Mỗi khi ngài thả mình chợp mắt một lúc trên lưng nó, những ngày chủ nhật ở vườn nho về, ngài vẫn luôn canh cánh một ý nghĩ: “Nhỡ ta tỉnh dậy thấy mình ở trên kia, trên cái sân thượng ấy thì sao!” Con la thấy thế, và nó đau lòng, nhưng chẳng nói gì. Chỉ có điều, hễ ai nhắc đến tên Ti-xtê Vê-đen trước mặt nó, hai cái tai dài của nó lại run lên, và nó cười khẩy, mài móng sắt trên mặt đường lát đá.

Bảy năm trôi qua như thế. Rồi hết bảy năm ấy, Ti-xtê Vê-đen từ triều đình Na-plơ trở về. Thời hạn của cậu bên ấy chưa hết, nhưng cậu nghe tin vị quan đứng đầu việc giữ mù tạt của Đức Giáo hoàng vừa đột ngột qua đời ở A-vi-nhông. Thấy chức ấy béo bở, cậu vội vã trở về để xin ghi tên.

Khi gã mưu mô Vê-đen bước vào đại sảnh của cung điện, Đức Thánh Cha suýt không nhận ra, vì cậu đã cao lớn và đẫy đà hơn trước nhiều. Mà cũng phải nói là Đức Giáo hoàng hiền hậu về phần mình cũng đã già đi, không đeo kính thì mắt chẳng còn tinh.

Ti-xtê chẳng hề rụt rè.

– Sao thế ạ, thưa Đức Thánh Cha vĩ đại, ngài không nhận ra con nữa sao?… Con đây, Ti-xtê Vê-đen đây mà!…

– Vê-đen?…

– Vâng ạ, chắc ngài còn nhớ… cái đứa vẫn mang rượu vang Pháp cho con la của ngài ấy.

– À, phải… phải… ta nhớ rồi… Một thằng bé ngoan, cái cậu Ti-xtê Vê-đen ấy!… Thế bây giờ nó muốn gì ở chúng ta nào?

– Ồ, chẳng có gì nhiều đâu, thưa Đức Thánh Cha vĩ đại… Con đến để xin ngài… À nhân tiện, ngài vẫn còn giữ con la chứ ạ? Nó vẫn khoẻ chứ ạ?… Ôi, may quá!… Con đến để xin ngài cái chức quan đứng đầu việc giữ mù tạt vừa mới qua đời.

– Đứng đầu việc giữ mù tạt, mày ấy à!… Nhưng mày còn trẻ quá. Mày bao nhiêu tuổi rồi?

– Thưa Đức Giáo chủ lừng danh, con hai mươi tuổi hai tháng, hơn con la của ngài đúng năm tuổi… Ôi, lạy Chúa, con vật tuyệt vời!… Giá ngài biết con yêu con la ấy biết bao!… Ở bên Ý con nhớ nó đến héo hon!… Ngài cho con gặp nó nhé?

Đức Giáo hoàng hiền hậu cảm động lắm, bảo:

– Được, con ạ, con sẽ được gặp nó… Mà đã yêu con vật dễ thương ấy đến thế thì ta không muốn con phải sống xa nó nữa. Kể từ hôm nay, ta giữ con ở bên ta, làm quan đứng đầu việc giữ mù tạt… Các hồng y của ta sẽ la ó, nhưng mặc kệ! Ta quen rồi… Mai con đến gặp ta, sau buổi lễ chiều, chúng ta sẽ trao phẩm phục cho con trước mặt cả giáo đoàn, rồi… ta sẽ dẫn con đi thăm con la, và con sẽ cùng hai chúng ta ra vườn nho… hề hề! Thôi! Đi đi…

Ti-xtê Vê-đen ra khỏi đại sảnh hả hê thế nào, nóng lòng chờ buổi lễ hôm sau thế nào, tôi chẳng cần phải kể. Thế nhưng trong cung điện còn có một kẻ sung sướng hơn và nóng lòng hơn cậu nữa. Đó là con la. Từ lúc Vê-đen trở về cho tới buổi lễ chiều hôm sau, con vật ghê gớm ấy không ngừng tọng yến mạch vào bụng và tung hai chân sau đá vào tường. Nó cũng đang chuẩn bị cho buổi lễ…

Thế là hôm sau, khi lễ chiều vừa xong, Ti-xtê Vê-đen tiến vào sân dinh Giáo hoàng. Cả hàng giáo phẩm cao cấp đều có mặt, các vị hồng y trong áo đỏ, vị luật sư của quỷ trong áo nhung đen, các cha bề trên tu viện đội mũ lễ nhỏ, các ông quản lý nhà thờ Thánh A-gri-cô, những áo choàng vai màu tím của đội hát lễ, cả hàng giáo sĩ cấp dưới, lính của Giáo hoàng mặc lễ phục, ba hội đoàn sám hối, các thầy ẩn tu núi Văng-tu mặt mũi dữ dằn và chú bé giúp lễ đi sau cầm chuông nhỏ, các thầy dòng tự đánh mình cởi trần tới thắt lưng, các ông giữ đồ thánh cài hoa mặc áo quan toà, tất cả, tất cả, cho đến những người phát nước thánh, người thắp nến, người tắt nến… Chẳng thiếu một ai… Ôi, đó là một buổi lễ phong chức tuyệt đẹp! Nào chuông, nào pháo, nào nắng, nào nhạc, và lúc nào cũng có những cái trống con cuồng nhiệt dẫn nhịp cho điệu nhảy đằng kia, trên cầu A-vi-nhông…

Khi Vê-đen hiện ra giữa đám đông, dáng dấp oai vệ và vẻ mặt đẹp đẽ của cậu làm lan ra một tràng xì xào thán phục. Cậu là một chàng trai Pờ-rô-văng-xơ tuyệt đẹp, thuộc loại tóc vàng, mái tóc dài quăn ở đuôi, chòm râu nhỏ lún phún tựa như nhặt từ những mảnh kim loại quý rơi ra dưới mũi đục của bố cậu, ông thợ chạm vàng. Có tiếng đồn rằng những ngón tay của nữ hoàng Giăn-nơ đôi khi đã đùa nghịch trong chòm râu vàng ấy. Và quả thật ngài Vê-đen có cái vẻ vênh vang và ánh mắt lơ đãng của những người đàn ông được các bà hoàng yêu… Hôm ấy, để tôn vinh quê hương, cậu đã thay bộ đồ Na-plơ bằng một chiếc áo khoác viền hồng kiểu Pờ-rô-văng-xơ, và trên mũ trùm của cậu rung rinh một cái lông chim cò quăm lớn xứ Ca-mác.

Vừa bước vào, vị quan giữ mù tạt chào một cách lịch thiệp, rồi tiến về phía bậc thềm cao, nơi Đức Giáo hoàng đang chờ để trao phẩm phục cho cậu, gồm chiếc thìa gỗ hoàng dương vàng và bộ áo màu nghệ. Con la đứng dưới chân cầu thang, yên cương đầy đủ, sẵn sàng lên đường ra vườn nho… Đi qua bên nó, Ti-xtê Vê-đen mỉm cười hiền lành, dừng lại vỗ nhẹ lên lưng nó vài cái thân mật, mắt liếc xem Đức Giáo hoàng có trông thấy không. Vị trí thật vừa vặn… Con la lấy đà:

– Này! Đỡ lấy, quân cướp! Bảy năm nay tao giữ nó cho mày đấy!

Và nó tung ra một cú đá khủng khiếp, khủng khiếp đến nỗi đứng tận Pam-pê-ri-gu-xtơ người ta cũng thấy khói, một cơn lốc khói vàng trong đó lơ lửng một cái lông cò quăm, tất cả những gì còn lại của chàng Ti-xtê Vê-đen bất hạnh!…

Những cú đá của loài la thường không đến nỗi như sét đánh thế. Nhưng đây là con la của Đức Giáo hoàng. Mà các bạn thử nghĩ xem! Nó đã giữ cú đá ấy suốt bảy năm… Chẳng có tấm gương nào đẹp hơn về lòng thù dai của nhà tu.

— Hết —