Đêm đoàn viên

Ngày xưa, ở kinh đô Ki-ô-tô có một chàng võ sĩ trẻ. Chủ chàng sa cơ thất thế, chàng cũng sa vào cảnh nghèo túng, đành phải bỏ quê nhà, tới làm việc dưới trướng quan Thái thú một xứ xa xôi. Trước khi rời kinh, chàng bỏ vợ. Vợ chàng là một người đàn bà hiền hậu và xinh đẹp. Nhưng chàng tin rằng nếu kết thân với một nhà khác, chàng sẽ dễ thăng tiến hơn. Thế rồi chàng cưới con gái một gia đình có chút danh vọng, đưa nàng theo tới nơi nhậm chức.

Ấy là thuở tuổi trẻ nông nổi, lại vừa nếm mùi túng thiếu cay đắng, nên chàng võ sĩ không hiểu được giá trị của tấm tình mà mình đã vứt bỏ dễ dàng đến thế. Cuộc hôn nhân thứ hai chẳng hạnh phúc gì. Người vợ mới tính tình khắc nghiệt, ích kỷ, và chẳng bao lâu chàng đã có đủ mọi lẽ để tiếc nhớ những ngày ở Ki-ô-tô.

Rồi chàng nhận ra mình vẫn còn yêu người vợ trước, yêu hơn bất cứ lúc nào chàng có thể yêu người vợ sau. Chàng bắt đầu thấy mình đã bất công, đã bạc bẽo biết bao. Dần dần, nỗi ân hận ngấm sâu thành một nỗi day dứt khiến chàng không lúc nào yên. Hình bóng người đàn bà chàng đã phụ cứ ám ảnh chàng mãi: giọng nói dịu dàng, nụ cười, dáng điệu xinh xắn nhỏ nhắn, và tấm lòng nhẫn nại không chút oán than.

Có khi trong mơ, chàng thấy nàng ngồi bên khung cửi, dệt vải như hồi nàng làm lụng ngày đêm để giúp chàng qua những năm cơ cực. Thường hơn, chàng thấy nàng quỳ một mình trong gian phòng nhỏ trống trải nơi chàng bỏ nàng lại, lấy ống tay áo sờn cũ che giấu nước mắt. Ngay cả những giờ lo việc quan, chàng cũng để tâm trí trôi về phía nàng, tự hỏi nàng sống ra sao, đang làm gì.

Có điều gì đó trong tim bảo chàng rằng nàng không thể nào lấy chồng khác, và nàng sẽ chẳng bao giờ từ chối tha thứ cho chàng. Chàng thầm quyết, hễ về được Ki-ô-tô là sẽ đi tìm nàng ngay, xin nàng tha lỗi, đón nàng về, làm tất cả những gì một người đàn ông có thể làm để chuộc lại lỗi lầm. Nhưng năm tháng cứ trôi qua.

Cuối cùng, nhiệm kỳ của quan Thái thú mãn hạn, chàng võ sĩ được tự do.

"Giờ ta sẽ trở về với người ta thương," chàng tự thề. "Chao ôi, bỏ nàng là độc ác biết bao, ngu dại biết bao!"

Chàng gửi người vợ sau về nhà cha mẹ nàng, vì nàng chưa sinh cho chàng đứa con nào. Rồi chàng vội vã về Ki-ô-tô, đi tìm ngay người bạn đời cũ, không cho mình kịp cả thay bộ áo đi đường.

Khi chàng tới con phố nàng ở ngày trước thì trời đã khuya lắm. Đó là đêm mồng mười tháng chín, cả kinh thành im ắng như nghĩa địa. Nhưng trăng sáng vằng vặc, soi rõ mọi vật, nên chàng tìm ra ngôi nhà chẳng khó khăn gì.

Ngôi nhà trông hoang vắng, cỏ dại mọc cao trên mái. Chàng gõ vào cánh cửa kéo, không ai trả lời. Thấy cửa không cài then bên trong, chàng đẩy ra, bước vào. Gian ngoài trống trơn, không còn lấy một tấm chiếu. Gió lạnh lùa qua những khe ván sàn, ánh trăng rọi vào qua một lỗ thủng nham nhở trên vách hốc tường. Mấy gian khác cũng tiêu điều như vậy. Xem chừng ngôi nhà chẳng còn ai ở.

Vậy mà chàng võ sĩ vẫn quyết vào xem thêm một gian ở tận cuối nhà, một căn phòng rất nhỏ, xưa kia là chỗ vợ chàng thích ngồi nghỉ nhất. Đến gần tấm vách giấy ngăn phòng, chàng giật mình thấy bên trong có ánh sáng. Chàng kéo vách sang bên, rồi bật kêu lên mừng rỡ. Vì nàng đang ở đó, ngồi khâu bên ngọn đèn giấy.

Cùng lúc ấy, mắt nàng gặp mắt chàng. Nàng mỉm cười sung sướng đón chàng, chỉ hỏi:

"Chàng về Ki-ô-tô bao giờ thế? Mấy gian phòng tối om như vậy, làm sao chàng tìm được lối vào đây với thiếp?"

Năm tháng không làm nàng đổi khác. Nàng vẫn đẹp, vẫn trẻ như trong những kỷ niệm thương yêu nhất của chàng. Nhưng ngọt ngào hơn mọi kỷ niệm là tiếng nói của nàng, run run vì mừng rỡ ngỡ ngàng.

Chàng vui sướng ngồi xuống bên nàng, kể hết mọi điều: chàng hối hận biết bao vì đã ích kỷ, xa nàng chàng khổ sở biết bao, chàng tiếc nhớ nàng không nguôi, đã bao lâu chàng mong mỏi, toan tính để chuộc lỗi. Vừa nói chàng vừa vuốt ve nàng, xin nàng tha thứ, hết lần này tới lần khác.

Nàng trả lời chàng đúng như lòng chàng mong, dịu dàng và đầy yêu thương, nài chàng đừng tự trách mình nữa. Nàng bảo, chàng đã để mình khổ vì nàng là không phải. Nàng vẫn luôn nghĩ mình không xứng làm vợ chàng. Nàng biết chàng xa nàng chỉ vì nghèo. Những ngày sống với nàng, chàng lúc nào cũng tử tế, và nàng chưa ngày nào thôi cầu mong cho chàng được hạnh phúc. Mà dù có điều gì cần chuộc lại đi nữa, thì chàng hạ cố tới thăm thế này đã là quá đủ. Còn hạnh phúc nào lớn hơn được gặp lại chàng, dẫu chỉ trong chốc lát?

"Chỉ trong chốc lát!" chàng cười vui. "Phải nói là trong bảy kiếp mới đúng! Người yêu dấu của ta, trừ khi nàng không cho, ta sẽ về đây sống với nàng mãi mãi, mãi mãi! Không gì có thể chia lìa chúng ta nữa. Giờ ta đã có của cải, có bạn bè, chẳng còn sợ nghèo. Ngày mai đồ đạc của ta sẽ được chở tới đây, kẻ hầu người hạ sẽ tới chăm nom nàng, và chúng ta sẽ sửa sang ngôi nhà này cho thật đẹp."

Rồi chàng nói thêm, như phân trần:

"Đêm nay ta tới muộn thế này, đến áo cũng chưa thay, chỉ vì ta nóng lòng muốn gặp nàng, muốn nói với nàng những điều ấy."

Nàng có vẻ rất vui khi nghe những lời ấy. Đến lượt nàng kể cho chàng nghe mọi chuyện đã xảy ra ở Ki-ô-tô từ khi chàng đi, chỉ trừ những nỗi buồn khổ của riêng nàng. Chuyện ấy nàng dịu dàng chối, không chịu kể. Hai người trò chuyện tới tận khuya. Rồi nàng dẫn chàng sang một gian phòng ấm hơn, quay về hướng nam, gian phòng ngày trước từng là phòng tân hôn của hai người.

Thấy nàng bắt đầu trải chăn nệm cho mình, chàng hỏi:

"Trong nhà không có ai giúp nàng sao?"

"Không ạ," nàng cười vui vẻ đáp. "Thiếp đâu có tiền nuôi người ở, nên thiếp sống một mình thôi."

"Từ mai nàng sẽ có nhiều người hầu," chàng bảo. "Người hầu tốt, và mọi thứ khác nàng cần."

Hai người nằm xuống nghỉ, nhưng không ngủ. Họ có quá nhiều điều để nói với nhau. Họ nói chuyện ngày xưa, chuyện bây giờ, chuyện mai sau, cho tới khi trời hửng xám. Rồi chẳng biết tự lúc nào, chàng võ sĩ nhắm mắt lại và ngủ thiếp đi.

Khi chàng tỉnh dậy, ánh ngày đã lọt qua khe cửa chớp. Chàng kinh ngạc vô cùng khi thấy mình đang nằm trên những tấm ván trơ trụi của một sàn nhà mục nát. Chẳng lẽ chàng chỉ nằm mơ? Không, nàng vẫn ở đó. Nàng đang ngủ.

Chàng cúi xuống bên nàng, nhìn, rồi thét lên. Vì người đang ngủ ấy không có mặt! Trước mắt chàng, chỉ quấn mỗi tấm vải liệm, là xác một người đàn bà. Cái xác đã rữa nát đến mức chẳng còn gì ngoài bộ xương và mái tóc đen dài rối bời.

Chàng đứng đó, run rẩy, buồn nôn dưới ánh mặt trời. Dần dần, nỗi kinh hoàng lạnh buốt nhường chỗ cho một nỗi tuyệt vọng không sao chịu nổi, một nỗi đau khủng khiếp, đến nỗi chàng phải bám víu vào cái bóng mong manh của một chút hoài nghi. Làm như người lạ không thông thuộc phố phường, chàng đánh bạo hỏi đường tới ngôi nhà vợ chàng từng ở.

Người được hỏi đáp:

"Nhà ấy chẳng còn ai ở đâu. Trước kia đó là nhà của vợ một ông võ sĩ đã rời kinh mấy năm về trước. Trước khi đi, ông ta bỏ vợ để cưới người khác. Bà ấy buồn phiền lắm, rồi đổ bệnh. Bà ấy không có họ hàng thân thích gì ở Ki-ô-tô, cũng chẳng ai chăm sóc, nên mùa thu năm ấy bà ấy mất. Mất đúng ngày mồng mười tháng chín."

— Hết —