Đồ chơi hòa bình

— Anh Hác-vi, — Ê-lê-no Bốp nói, đưa cho anh trai một mẩu cắt từ tờ báo buổi sáng ở Luân Đôn ra ngày mười chín tháng Ba, — anh đọc giúp em đoạn này về đồ chơi trẻ con. Nó đúng y như một số ý của chúng mình về ảnh hưởng và cách nuôi dạy con cái.

Mẩu tin viết: "Theo quan điểm của Hội đồng Hòa bình Quốc gia, việc tặng các bé trai những trung đoàn lính chiến, những khẩu đội pháo và những hạm đội chiến hạm là điều rất đáng phản đối. Hội đồng thừa nhận rằng con trai vốn tự nhiên thích đánh nhau và mọi thứ trang bị chiến tranh, nhưng đó không phải lý do để khuyến khích, và có lẽ còn làm cho những bản năng nguyên thủy ấy thành vĩnh viễn. Tại Triển lãm Phúc lợi Trẻ em sẽ khai mạc sau ba tuần nữa, Hội đồng Hòa bình sẽ đưa ra cho các bậc cha mẹ một gợi ý thay thế, dưới hình thức một gian trưng bày 'đồ chơi hòa bình'. Trước một bức tranh được vẽ riêng về Cung điện Hòa bình ở La Hay sẽ là những nhóm, không phải lính chì tí hon, mà là dân thường tí hon, không phải súng ống mà là cày bừa và công cụ sản xuất. Hy vọng các nhà sản xuất sẽ rút ra được gợi ý từ gian trưng bày này, và nó sẽ đơm hoa kết trái trong các cửa hàng đồ chơi."

— Ý tưởng này chắc chắn là thú vị và rất có thiện ý, — Hác-vi nói. — Còn liệu thực tế có thành công không thì...

— Mình phải thử chứ, — cô em ngắt lời. — Lễ Phục sinh này anh về chơi với nhà em, mà lần nào anh cũng mang đồ chơi cho bọn trẻ, thế là dịp tuyệt vời để anh khởi xướng cuộc thử nghiệm mới. Anh đi khắp các cửa hàng, mua bất cứ đồ chơi và mô hình nhỏ nào có liên quan đặc biệt tới đời sống dân sự ở những mặt hòa bình hơn của nó. Dĩ nhiên anh phải giải thích những món đồ chơi ấy cho bọn trẻ và làm chúng hứng thú với ý tưởng mới. Em tiếc phải nói rằng cái bộ đồ chơi "Cuộc vây hãm A-đri-a-nốp" mà bà dì Su-dân gửi cho chúng chẳng cần giải thích gì cả. Chúng biết hết mọi bộ quân phục, mọi lá cờ, thậm chí cả tên của các vị chỉ huy hai bên. Rồi một hôm em nghe chúng dùng những lời có vẻ khó nghe nhất, chúng bảo đó là khẩu lệnh bằng tiếng Bun-ga-ri. Dĩ nhiên có thể là thế thật, nhưng dù sao em cũng tịch thu bộ đồ chơi ấy. Giờ em mong quà Phục sinh của anh sẽ đem lại một động lực và một hướng đi hoàn toàn mới cho tâm trí bọn trẻ. Ê-rích chưa tới mười một tuổi, còn Bơ-ti mới chín tuổi rưỡi, nên chúng thật sự đang ở cái tuổi dễ tiếp thu nhất.

— Còn phải tính tới bản năng nguyên thủy nữa, em biết đấy, — Hác-vi ngờ vực nói, — lại còn khuynh hướng di truyền. Một ông chú của ông chúng từng đánh nhau theo kiểu hết sức không khoan nhượng ở trận In-kơ-man, anh nghĩ ông còn được nêu tên đặc biệt trong các bản báo cáo chiến trận. Còn ông cố của chúng thì đã đập vỡ hết nhà kính của mấy ông hàng xóm khác đảng khi Đạo luật Cải cách lớn được thông qua. Dù vậy, như em nói, chúng đang ở cái tuổi dễ tiếp thu. Anh sẽ cố hết sức.

Thứ Bảy trước lễ Phục sinh, dưới những ánh mắt háo hức của hai cháu, Hác-vi Bốp mở một chiếc hộp các-tông đỏ to, trông rất hứa hẹn. "Cậu mang cho các con thứ đồ chơi mới nhất đấy," Ê-lê-no đã nói với vẻ trịnh trọng, và sự mong chờ của tuổi trẻ đã lo lắng chia đôi giữa một đội quân An-ba-ni và một đội lính cưỡi lạc đà ở xứ sa mạc. Ê-rích nhiệt liệt nghiêng về khả năng thứ hai.

— Sẽ có lính cưỡi ngựa, — cậu thì thầm. — Còn lính An-ba-ni thì quân phục đẹp lắm, họ đánh nhau suốt ngày, cả đêm nữa khi có trăng, nhưng xứ ấy toàn núi đá nên họ không có kỵ binh.

Thứ đầu tiên đập vào mắt khi mở nắp là một đống vỏ bào giấy xoăn tít. Những món đồ chơi thú vị nhất bao giờ cũng bắt đầu như thế. Hác-vi gạt lớp trên cùng ra, lôi lên một tòa nhà vuông vức, khá trơn tuột.

— Một pháo đài! — Bơ-ti kêu lên.

— Không phải, đây là cung điện của quốc vương An-ba-ni, — Ê-rích nói, vô cùng tự hào vì biết cái tước hiệu xa lạ ấy. — Em thấy không, nó không có cửa sổ, để người qua đường không bắn vào hoàng gia được.

— Đây là một cái thùng rác của thành phố, — Hác-vi vội nói. — Các con thấy đấy, mọi rác rưởi của một thành phố đều được gom vào đây, thay vì vứt lung tung làm hại sức khỏe dân chúng.

Trong một sự im lặng khủng khiếp, anh moi lên một hình người nhỏ bằng chì mặc quần áo đen.

— Đây, — anh nói, — là một thường dân lỗi lạc, ông Giôn Xtiu-ớt Min. Ông là một chuyên gia về kinh tế chính trị.

— Vì sao ạ? — Bơ-ti hỏi.

— Thì ông muốn thế. Ông nghĩ làm thế là có ích.

Bơ-ti ừm một tiếng đầy ý nghĩa, tỏ ý rằng sở thích của mỗi người thì chẳng ai giải thích được.

Một tòa nhà vuông khác được lôi ra, lần này có cửa sổ và ống khói.

— Mô hình chi nhánh Man-chét-xtơ của Hội Thanh nữ Cơ Đốc, — Hác-vi nói.

— Có sư tử không ạ? — Ê-rích đầy hy vọng hỏi. Cậu vừa đọc lịch sử La Mã, và nghĩ rằng chỗ nào có người Cơ Đốc thì cũng có lý mà mong thấy vài con sư tử.

— Không có sư tử đâu, — Hác-vi nói. — Đây là một thường dân khác, ông Rô-bớt Rây-cơ, người sáng lập các trường học ngày Chủ nhật, và đây là mô hình một nhà giặt công cộng của thành phố. Mấy cái tròn tròn nhỏ này là những ổ bánh mì nướng trong một lò bánh hợp vệ sinh. Hình người bằng chì kia là thanh tra vệ sinh, cái này là ủy viên hội đồng quận, còn cái này là một viên chức của Bộ Chính quyền Địa phương.

— Ông ấy làm gì ạ? — Ê-rích uể oải hỏi.

— Ông ấy lo những việc liên quan tới bộ của mình, — Hác-vi nói. — Cái hộp có khe này là thùng phiếu. Mỗi kỳ bầu cử người ta bỏ phiếu vào đó.

— Thế những lúc khác người ta bỏ gì vào đó ạ? — Bơ-ti hỏi.

— Chẳng bỏ gì cả. Còn đây là mấy dụng cụ lao động, một cái xe cút kít và một cái cuốc, cậu nghĩ mấy cái này là cọc leo cho cây hoa bia. Đây là mô hình một tổ ong, còn kia là một cái quạt thông gió để thông gió cống ngầm. Cái này hình như lại là một thùng rác của thành phố nữa, không, đây là mô hình một trường mỹ thuật kiêm thư viện công cộng. Hình người chì nhỏ này là bà Hê-măn, một nữ thi sĩ, còn đây là ông Rao-lân Hin, người đặt ra hệ thống tem thư một xu. Đây là ngài Giôn Héc-sen, nhà chiêm tinh lỗi lạc.

— Chúng con phải chơi với mấy hình người thường dân này ạ? — Ê-rích hỏi.

— Dĩ nhiên, — Hác-vi nói. — Đây là đồ chơi, làm ra là để chơi mà.

— Nhưng chơi thế nào ạ?

Câu hỏi khá hóc búa.

— Các con có thể cho hai người tranh một ghế trong Nghị viện, — Hác-vi nói, — rồi tổ chức bầu cử...

— Có ném trứng thối, đánh nhau loạn xạ, vỡ đầu cả đống người! — Ê-rích kêu lên.

— Mũi chảy máu ròng ròng, ai cũng say bí tỉ! — Bơ-ti hùa theo. Cậu đã chăm chú nghiên cứu một bức tranh châm biếm của Hô-gát.

— Chẳng có gì như thế cả, — Hác-vi nói, — chẳng có gì giống thế chút nào. Phiếu sẽ được bỏ vào thùng, ông thị trưởng sẽ đếm, rồi ông sẽ nói ai được nhiều phiếu nhất, và hai ứng cử viên sẽ cảm ơn ông đã chủ trì, người nào cũng nói rằng cuộc tranh cử từ đầu tới cuối diễn ra hết sức vui vẻ, thẳng thắn, rồi họ chia tay với những lời bày tỏ lòng quý trọng lẫn nhau. Thế là một trò chơi tuyệt cho các con rồi đấy. Hồi nhỏ cậu chẳng bao giờ có những đồ chơi như thế này.

— Con nghĩ bây giờ chúng con chưa chơi với chúng đâu, — Ê-rích nói, hoàn toàn chẳng có chút hào hứng nào như cậu mình đã tỏ ra. — Con nghĩ có lẽ chúng con nên làm một ít bài tập ngày nghỉ. Lần này là môn lịch sử. Chúng con phải học thuộc vài điều về thời nhà Buốc-bông ở nước Pháp.

— Thời nhà Buốc-bông, — Hác-vi nói, giọng có chút không tán thành.

— Chúng con phải biết vài điều về vua Lu-i Mười Bốn, — Ê-rích nói tiếp. — Con thuộc tên tất cả các trận đánh chính rồi.

Thế thì không ổn.

— Dĩ nhiên dưới triều ông ấy có đánh vài trận, — Hác-vi nói, — nhưng cậu nghĩ những bài tường thuật về chúng đã bị phóng đại nhiều lắm. Hồi ấy tin tức rất khó tin, lại gần như chẳng có phóng viên chiến trường, nên các tướng lĩnh, chỉ huy có thể thổi phồng mọi cuộc đụng độ nhỏ mình tham gia lên thành những trận đánh quyết định. Thật ra Lu-i nổi tiếng là một nhà làm vườn cảnh quan. Cách ông bố trí cung điện Véc-xay được người ta ngưỡng mộ tới mức cả châu Âu bắt chước.

— Cậu có biết gì về bà Đuy-ba-ri không ạ? — Ê-rích hỏi. — Có phải bà ấy bị chặt đầu không ạ?

— Bà ấy cũng là một người rất mê làm vườn, — Hác-vi lảng tránh. — Thật ra cậu tin là giống hoa hồng Đuy-ba-ri nổi tiếng được đặt theo tên bà. Giờ cậu nghĩ các con nên chơi một lát, để bài vở sau hẵng làm.

Hác-vi lui vào thư viện, mất chừng ba bốn chục phút tự hỏi liệu có thể soạn một cuốn lịch sử dùng cho các trường tiểu học mà không nhắc nổi bật tới những trận đánh, những cuộc thảm sát, những âm mưu giết người và những cái chết bạo lực không. Anh tự thừa nhận rằng thời kỳ chiến tranh Hoa Hồng và thời Na-pô-lê-ông sẽ gây khó khăn đáng kể, còn cuộc Chiến tranh Ba Mươi Năm mà bỏ hẳn đi thì sẽ để lại một khoảng trống. Dù vậy, vẫn là được chút gì đó nếu ở cái tuổi dễ tiếp thu nhất, trẻ con có thể được hướng sự chú ý vào phát minh in hoa trên vải thay vì hạm đội Tây Ban Nha hay trận Oa-tơ-lô.

Anh nghĩ đã tới lúc quay lại phòng bọn trẻ, xem chúng chơi đồ chơi hòa bình ra sao. Đứng ngoài cửa, anh nghe giọng Ê-rích cất cao ra lệnh, thỉnh thoảng Bơ-ti lại góp vào một gợi ý hữu ích.

— Đây là vua Lu-i Mười Bốn, — Ê-rích đang nói, — cái người mặc quần chẽn tới gối mà cậu bảo là đã lập ra trường học ngày Chủ nhật ấy. Chẳng giống tí nào, nhưng đành dùng tạm.

— Lát nữa mình lấy màu tím trong hộp màu của em tô áo cho ông ấy, — Bơ-ti nói.

— Ừ, cả gót giày đỏ nữa. Đây là bà Mơ-ten-nông, cái người cậu gọi là bà Hê-măn ấy. Bà van vua Lu-i đừng đi chinh phạt chuyến này, nhưng vua bỏ ngoài tai. Vua mang theo thống chế Xắc, và mình phải tưởng tượng là họ có hàng nghìn quân. Mật khẩu là "Ai đó?", còn câu đáp là "Trẫm là quốc gia". Đó là một trong những câu vua thích nói nhất đấy, em biết không. Họ đổ bộ lên Man-chét-xtơ giữa đêm khuya thanh vắng, và một kẻ âm mưu nổi loạn trao cho họ chìa khóa pháo đài.

Ghé mắt nhìn qua khe cửa, Hác-vi thấy cái thùng rác của thành phố đã bị đục thủng nhiều lỗ để đặt nòng những khẩu đại bác tưởng tượng, giờ đóng vai vị trí phòng thủ kiên cố chính của Man-chét-xtơ. Còn ông Giôn Xtiu-ớt Min đã bị nhúng vào mực đỏ, hình như đóng vai thống chế Xắc.

— Vua Lu-i ra lệnh cho quân lính bao vây Hội Thanh nữ Cơ Đốc, bắt hết bọn họ. "Về tới cung Lu-vrơ là các cô gái thuộc về trẫm," vua tuyên bố. Mình phải dùng bà Hê-măn lần nữa làm một trong các cô gái. Cô ấy nói "Không bao giờ", rồi đâm một nhát xuyên tim thống chế Xắc.

— Ông ấy chảy máu khủng khiếp, — Bơ-ti kêu lên, vẩy mực đỏ thật hào phóng lên mặt tiền tòa nhà của Hội.

— Quân lính xông vào, trả thù cho cái chết của ông bằng sự tàn bạo tột cùng. Một trăm cô gái bị giết...

Tới đây Bơ-ti đổ hết chỗ mực đỏ còn lại lên tòa nhà xấu số.

— ...còn năm trăm cô sống sót bị lôi lên tàu Pháp. "Trẫm mất một thống chế," vua Lu-i nói, "nhưng trẫm không về tay không."

Hác-vi lặng lẽ rời khỏi căn phòng, đi tìm em gái.

— Ê-lê-no, — anh nói, — cuộc thử nghiệm...

— Sao ạ?

— Đã thất bại. Chúng ta bắt đầu muộn quá rồi.

— Hết —