Ê-mê-li-an và cái trống rỗng

Ngày xưa có anh Ê-mê-li-an ở làm thuê cho một ông chủ. Một hôm, Ê-mê-li-an đi qua đồng cỏ ra chỗ làm, bỗng thấy một con ếch nhảy ngay trước mặt, suýt nữa thì anh giẫm phải. Ê-mê-li-an bước qua nó. Bỗng anh nghe có tiếng ai gọi phía sau. Ê-mê-li-an ngoảnh lại thì thấy một cô gái xinh đẹp đứng đó. Cô hỏi anh:

— Sao anh Ê-mê-li-an không lấy vợ?

— Cô gái xinh xắn ơi, tôi lấy vợ làm sao được. Tôi chỉ có mỗi cái thân này, chẳng có gì cả, đâu có ai chịu lấy tôi.

Cô gái nói:

— Anh lấy em đi.

Ê-mê-li-an đem lòng yêu cô gái. Anh nói:

— Tôi mừng lắm, nhưng rồi mình biết sống ở đâu?

Cô gái đáp:

— Chuyện ấy có gì mà phải lo. Chỉ cần làm cho nhiều, ngủ cho ít, thì ở đâu cũng có cơm ăn áo mặc.

— Thế thì được. Mình lấy nhau. Nhưng mình đi đâu?

— Mình lên thành phố.

Ê-mê-li-an cùng cô gái lên thành phố. Cô gái dẫn anh tới một ngôi nhà nhỏ ở rìa thành. Hai người cưới nhau và sống ở đó.

Một lần, vua đi ra ngoài thành. Xe vua đi ngang qua nhà Ê-mê-li-an, vợ Ê-mê-li-an bước ra xem vua. Vua trông thấy nàng thì sững sờ, nghĩ bụng: "Người đẹp thế này sinh ra ở đâu nhỉ?" Vua cho dừng xe, gọi vợ Ê-mê-li-an lại, hỏi han:

— Ngươi là ai?

— Thưa, tôi là vợ anh nông dân Ê-mê-li-an.

— Đẹp thế này sao lại đi lấy một anh nông dân? Ngươi phải làm hoàng hậu mới phải.

— Cảm ơn bệ hạ đã có lời khen. Tôi lấy anh nông dân cũng sung sướng lắm rồi.

Vua nói chuyện với nàng một lúc rồi đi tiếp. Về tới cung, vua cứ nghĩ mãi về vợ Ê-mê-li-an, không sao quên được. Suốt đêm vua không ngủ, chỉ nghĩ cách cướp vợ của Ê-mê-li-an. Nghĩ mãi không ra cách gì, vua bèn gọi bọn quan hầu tới, bắt chúng nghĩ hộ. Bọn quan hầu tâu với vua:

— Bệ hạ cứ gọi Ê-mê-li-an vào cung làm việc. Chúng tôi sẽ hành nó bằng việc cho tới chết, vợ nó thành goá, lúc ấy bệ hạ lấy nàng là được.

Vua làm đúng như thế. Vua sai người đi gọi Ê-mê-li-an vào cung làm chân quét dọn sân, và bảo hai vợ chồng vào ở luôn trong sân cung.

Người của vua tới báo cho Ê-mê-li-an. Người vợ bảo chồng:

— Thì anh cứ đi. Ban ngày anh làm việc, tối về với em.

Ê-mê-li-an đi. Tới cung vua, viên quản lý hỏi anh:

— Sao chỉ có mình mày, vợ mày đâu?

— Tôi dẫn vợ theo làm gì, vợ tôi có nhà có cửa rồi.

Người ta giao cho Ê-mê-li-an những việc mà hai người làm mới xuể. Ê-mê-li-an bắt tay vào làm, chẳng mong gì làm xong hết. Thế mà chưa tối anh đã xong cả. Viên quản lý thấy anh làm xong, bèn giao cho anh việc ngày mai nhiều gấp bốn.

Ê-mê-li-an về nhà. Trong nhà, mọi thứ đã được quét dọn sạch sẽ, gọn gàng, lò sưởi đã đốt, đồ ăn đã nướng sẵn, nấu sẵn. Người vợ ngồi bên khung cửi dệt vải, chờ chồng về. Vợ đón chồng, dọn cơm tối, cho chồng ăn uống no say, rồi hỏi han chuyện công việc.

— Chẳng ra sao cả, Ê-mê-li-an nói. Họ giao những phần việc quá sức, họ sẽ hành anh tới chết mất.

— Anh đừng nghĩ ngợi về công việc. Anh đừng ngoảnh lại sau, cũng đừng nhìn về trước, xem mình đã làm được bao nhiêu, còn lại bao nhiêu. Anh cứ làm thôi. Việc gì rồi cũng xong đúng lúc.

Ê-mê-li-an đi ngủ. Sáng hôm sau anh lại đi làm. Anh bắt tay vào việc, không một lần ngoảnh lại. Thế mà tới chiều, mọi việc đều xong, trời còn sáng anh đã về nhà ngủ.

Người ta mỗi ngày một giao thêm việc cho Ê-mê-li-an, mà việc gì Ê-mê-li-an cũng làm xong đúng hạn, tối nào cũng về nhà ngủ. Một tuần trôi qua. Bọn quan hầu thấy không thể dùng việc nặng mà hành cho anh nông dân kiệt sức được, bèn giao cho anh những việc khó, phải khéo tay. Cũng không làm gì được anh. Việc mộc, việc nề, việc lợp mái, giao việc gì Ê-mê-li-an cũng làm xong đúng hạn, rồi về nhà ngủ với vợ. Thêm một tuần nữa trôi qua. Vua gọi bọn quan hầu tới, bảo:

— Ta nuôi các ngươi không công hay sao? Hai tuần rồi mà ta chẳng thấy các ngươi làm được trò gì. Các ngươi định hành cho Ê-mê-li-an chết vì việc, thế mà ngày nào ta cũng nhìn qua cửa sổ thấy nó vừa đi về nhà vừa hát. Hay các ngươi định giễu cợt ta?

Bọn quan hầu chống chế:

— Lúc đầu chúng tôi đã dốc hết sức giao việc nặng để hành nó, nhưng chẳng có cách gì làm nó gục được. Việc gì nó cũng làm băng băng như chổi quét nhà, mà chẳng bao giờ thấy mệt. Chúng tôi chuyển sang giao việc khó, tưởng là nó không đủ trí khôn, cũng không làm gì được nó. Chẳng hiểu nó lấy đâu ra tài như thế. Việc gì nó cũng hiểu, việc gì nó cũng làm được. Nếu không phải nó thì chắc vợ nó biết phép phù thuỷ. Chính chúng tôi cũng chán nó lắm rồi. Bây giờ chúng tôi định giao cho nó một việc không ai làm nổi. Chúng tôi nghĩ ra là bắt nó xây một ngôi thánh đường trong một ngày. Bệ hạ cứ gọi Ê-mê-li-an tới, ra lệnh cho nó xây một ngôi thánh đường đối diện với cung điện, trong một ngày phải xong. Nó mà không xây được thì có thể chém đầu nó về tội kháng lệnh.

Vua sai người đi gọi Ê-mê-li-an.

— Này, đây là lệnh của ta. Ngươi phải xây cho ta một ngôi thánh đường mới trên quảng trường trước cung điện, đến chiều mai phải xong. Xây xong ta sẽ thưởng, không xong ta sẽ chém.

Ê-mê-li-an nghe vua phán xong, quay ra về nhà, nghĩ bụng: "Thế là đến ngày tận số rồi." Về tới nhà, anh bảo vợ:

— Mình ơi, thu xếp đồ đạc đi, phải trốn đi đâu thì đi, không thì chết oan mất.

— Sao anh lại hoảng đến mức muốn bỏ trốn thế?

— Làm sao mà không hoảng được. Vua bắt anh ngày mai phải xây xong một ngôi thánh đường trong một ngày. Không xây được thì vua doạ chém đầu. Chỉ còn mỗi cách là trốn đi, nhân lúc còn kịp.

Người vợ không nghe.

— Vua có nhiều lính lắm, đi đâu cũng bị bắt. Không thoát khỏi tay vua được đâu. Còn sức thì còn phải vâng lời.

— Nhưng vâng lời làm sao được, khi việc vượt quá sức mình?

— Ôi dào, anh đừng buồn. Anh ăn tối rồi đi ngủ. Sáng mai dậy sớm, việc gì cũng kịp.

Ê-mê-li-an đi ngủ. Sáng ra, vợ đánh thức anh dậy.

— Anh đi mau mà làm nốt ngôi thánh đường. Đinh với búa đây. Ở đó chỉ còn chừng một ngày việc nữa thôi.

Ê-mê-li-an đi vào thành. Tới nơi thì quả nhiên giữa quảng trường đã có một ngôi thánh đường mới, chỉ còn dở dang một chút. Ê-mê-li-an bắt tay làm nốt những chỗ cần làm, tới chiều thì mọi thứ đều xong xuôi.

Vua thức dậy, nhìn từ cung điện ra thì thấy ngôi thánh đường đã sừng sững. Ê-mê-li-an đang đi đi lại lại, đóng thêm cái đinh chỗ này chỗ kia. Vua chẳng vui gì với ngôi thánh đường, chỉ bực vì không có cớ gì để chém Ê-mê-li-an, không cướp được vợ anh.

Vua lại gọi bọn quan hầu tới:

— Ê-mê-li-an làm xong cả việc này rồi, chẳng có cớ gì mà chém nó. Việc này còn nhỏ đối với nó. Phải nghĩ ra cái gì khó hơn nữa. Các ngươi nghĩ đi, không thì ta chém các ngươi trước nó đấy.

Bọn quan hầu bèn nghĩ ra việc bắt Ê-mê-li-an đào một con sông, cho sông chảy vòng quanh cung điện, có thuyền bè đi lại trên sông. Vua gọi Ê-mê-li-an tới, ra lệnh cho anh làm việc mới.

— Ngươi đã xây được thánh đường trong một đêm thì việc này ngươi cũng làm được. Ngày mai, mọi thứ phải xong đúng như lệnh ta. Không xong thì ta chém đầu.

Ê-mê-li-an còn buồn hơn trước, về nhà mặt mày ủ dột.

— Sao anh buồn thế? người vợ hỏi. Hay vua lại bắt làm việc gì mới?

Ê-mê-li-an kể cho vợ nghe.

— Phải trốn thôi, anh nói.

Người vợ bảo:

— Không trốn được lính của vua đâu, đi đâu cũng bị bắt. Phải vâng lời thôi.

— Nhưng vâng lời làm sao được?

— Ôi dào, anh đừng buồn gì cả. Anh ăn tối rồi đi ngủ. Sáng mai dậy sớm, mọi thứ sẽ xong đúng lúc.

Ê-mê-li-an đi ngủ. Sáng ra, vợ đánh thức anh dậy.

— Anh ra cung điện đi, mọi thứ xong cả rồi. Chỉ còn ở bến thuyền trước cung điện có một cái mô đất. Anh mang xẻng đi mà san cho phẳng.

Ê-mê-li-an đi. Vào tới thành thì thấy quanh cung điện có một con sông, thuyền bè đi lại tấp nập. Ê-mê-li-an tới bến thuyền trước cung điện, thấy có một chỗ gồ ghề, bèn san cho phẳng.

Vua thức dậy, thấy chỗ trước kia không có sông thì nay có sông, trên sông thuyền bè đi lại, còn Ê-mê-li-an thì đang cầm xẻng san cái mô đất. Vua kinh hãi. Vua chẳng vui gì với con sông, với thuyền bè, chỉ bực vì không chém được Ê-mê-li-an. Vua nghĩ bụng: "Chẳng có việc gì mà nó không làm được. Giờ biết làm sao?"

Vua gọi bọn quan hầu tới bàn bạc.

— Các ngươi nghĩ cho ta một việc gì mà Ê-mê-li-an không làm nổi. Mình nghĩ ra việc gì, nó cũng làm được hết, thế thì ta không cướp được vợ nó.

Bọn triều thần nghĩ mãi, nghĩ mãi, rồi cũng nghĩ ra. Chúng tới tâu vua:

— Phải gọi Ê-mê-li-an tới mà bảo: hãy đi tới chỗ không biết là đâu, mang về cái không biết là gì. Thế là nó hết đường chối. Nó đi tới đâu, bệ hạ cũng bảo nó đi không đúng chỗ. Nó mang về cái gì, bệ hạ cũng bảo nó mang không đúng thứ. Lúc ấy có thể chém nó, rồi lấy vợ nó.

Vua mừng lắm, bảo:

— Các ngươi nghĩ ra thế là khôn đấy.

Vua sai người đi gọi Ê-mê-li-an tới, phán:

— Ngươi hãy đi tới chỗ không biết là đâu, mang về cái không biết là gì. Không mang về được thì ta chém đầu.

Ê-mê-li-an về kể với vợ những lời vua phán. Người vợ ngồi nghĩ ngợi.

— Thế là họ đã dạy vua một điều sẽ giáng xuống đầu chính vua. Giờ thì phải làm cho khôn ngoan.

Người vợ ngồi một lúc lâu, nghĩ ngợi, rồi bảo chồng:

— Anh phải đi xa, tới chỗ bà của chúng mình, bà cụ già lắm rồi, là mẹ của những người nông dân, mẹ của những người lính. Anh phải xin bà ra tay giúp đỡ. Khi được bà cho một vật gì rồi, anh đi thẳng tới cung điện, em sẽ ở đó. Lần này thì em không thoát khỏi tay họ được nữa. Họ sẽ bắt em đi bằng vũ lực, nhưng chẳng được lâu đâu. Nếu anh làm đúng như lời bà dặn, anh sẽ cứu được em ra nhanh thôi.

Người vợ sửa soạn cho chồng lên đường, đưa cho anh một cái túi nhỏ và một con suốt chỉ.

— Anh đưa cái này cho bà. Thấy cái này, bà sẽ biết anh là chồng em.

Người vợ chỉ đường cho anh. Ê-mê-li-an lên đường. Ra khỏi thành, anh thấy lính đang tập. Ê-mê-li-an đứng lại xem. Lính tập xong, ngồi xuống nghỉ. Ê-mê-li-an lại gần hỏi:

— Các anh có biết đi tới chỗ không biết là đâu thì đi đường nào, mang về cái không biết là gì thì mang thế nào không?

Lính nghe vậy thì ngạc nhiên lắm.

— Ai sai anh đi tìm thế?

— Vua sai.

— Chính bọn tôi đây, từ hồi đi lính tới giờ cũng toàn đi tới chỗ không biết là đâu mà chẳng bao giờ tới được, cũng toàn đi tìm cái không biết là gì mà chẳng bao giờ tìm ra. Bọn tôi chẳng giúp gì anh được.

Ê-mê-li-an ngồi với lính một lát rồi đi tiếp. Đi mãi, đi mãi, anh tới một khu rừng. Trong rừng có một túp lều nhỏ. Trong lều có một bà cụ già lắm, mẹ của những người nông dân, mẹ của những người lính, đang ngồi xe sợi. Bà cụ vừa xe sợi vừa khóc, ngón tay bà không thấm nước bọt như người ta vẫn làm khi xe sợi, mà thấm nước mắt. Bà cụ trông thấy Ê-mê-li-an thì quát lên:

— Mày đến đây làm gì?

Ê-mê-li-an đưa cho bà con suốt chỉ, nói rằng vợ anh sai anh tới. Bà cụ dịu ngay lại, bắt đầu hỏi han. Ê-mê-li-an kể lại hết cuộc đời mình, chuyện anh lấy cô gái ra sao, lên thành phố ở thế nào, rồi bị gọi vào cung quét sân, làm việc trong cung ra sao, xây thánh đường, đào sông có thuyền bè thế nào, và bây giờ vua lại bắt anh đi tới chỗ không biết là đâu, mang về cái không biết là gì.

Bà cụ nghe xong thì thôi khóc, rồi lẩm bẩm một mình:

— Thế là đến lúc rồi đây.

Rồi bà bảo:

— Được rồi, con ngồi xuống mà ăn đi.

Ê-mê-li-an ăn xong, bà cụ dặn:

— Đây là một cuộn chỉ. Con lăn nó đi trước mặt, nó lăn tới đâu thì con đi theo tới đó. Con sẽ phải đi xa lắm, tới tận bờ biển. Tới bờ biển, con sẽ thấy một thành phố lớn. Con vào thành, xin ngủ nhờ ở ngôi nhà cuối cùng. Ở đó con hãy tìm cái mà con cần.

— Thưa bà, nhưng làm sao con nhận ra được nó?

— Khi nào con thấy một cái gì mà người ta nghe theo nó hơn nghe cha mẹ, thì chính là nó đấy. Con cứ chộp lấy, mang về cho vua. Con mang tới, vua sẽ bảo con mang không đúng thứ. Lúc ấy con nói: "Không đúng thì phải đập nó đi." Rồi con đánh vào cái vật ấy, sau đó mang nó ra sông, đập vỡ ra, ném xuống nước. Thế là con sẽ cứu được vợ, mà nước mắt của bà cũng sẽ khô.

Ê-mê-li-an từ biệt bà cụ, lên đường, lăn cuộn chỉ đi trước mặt. Cuộn chỉ lăn mãi, lăn mãi, đưa anh tới bờ biển. Bên bờ biển có một thành phố lớn. Ở rìa thành có một ngôi nhà cao. Ê-mê-li-an xin vào ngủ nhờ. Người ta cho vào. Anh đi ngủ. Sáng sớm tỉnh dậy, anh nghe người cha đã dậy, đang đánh thức con trai, sai đi bổ củi. Nhưng cậu con không nghe.

— Còn sớm mà, cậu ta nói. Lát nữa con làm cũng kịp.

Anh lại nghe người mẹ nói vọng xuống từ trên bệ lò sưởi:

— Đi đi con, cha con đau xương. Chẳng lẽ để cha tự đi hay sao? Đến giờ rồi.

Cậu con chỉ chép miệng mấy cái rồi lại ngủ tiếp. Vừa ngủ lại thì bỗng ngoài đường có tiếng gì vang rền, lách cách. Cậu con bật dậy, mặc quần áo, chạy vụt ra đường. Ê-mê-li-an cũng bật dậy, chạy theo xem cái gì kêu vang như thế, cái gì mà cậu con nghe theo nó hơn nghe cha mẹ.

Ê-mê-li-an chạy ra thì thấy một người đàn ông đang đi dọc phố, trước bụng đeo một vật tròn tròn, cầm hai cái dùi gõ vào đó. Chính nó kêu vang, chính nó mà cậu con trai nghe theo. Ê-mê-li-an chạy lại xem vật ấy. Anh thấy nó tròn như cái thùng gỗ nhỏ, hai mặt bịt da căng. Anh hỏi người ta gọi nó là gì.

— Cái trống đấy.

— Thế trong nó rỗng à?

— Rỗng.

Ê-mê-li-an lấy làm lạ, xin người ta cho mình cái trống ấy. Người ta không cho. Ê-mê-li-an thôi không xin nữa, cứ đi theo người đánh trống. Anh đi theo suốt cả ngày, tới khi người đánh trống đi ngủ, Ê-mê-li-an chộp lấy cái trống, chạy biến. Anh chạy mãi, chạy mãi, về tới thành phố quê nhà. Anh định về gặp vợ, nhưng vợ không còn ở nhà nữa. Ngay hôm sau khi anh đi, người ta đã bắt nàng vào cung vua.

Ê-mê-li-an đi tới cung điện, bảo người ta vào tâu rằng người đi tới chỗ không biết là đâu, mang về cái không biết là gì, nay đã về. Người ta vào tâu với vua. Vua bảo mai Ê-mê-li-an hãy tới. Ê-mê-li-an xin người ta vào tâu lại lần nữa.

— Hôm nay tôi đã về, đã mang về cái vua sai. Vua ra gặp tôi đi, không thì tôi tự vào.

Vua bước ra.

— Ngươi đã đi tới đâu?

Ê-mê-li-an kể.

— Không đúng chỗ, vua nói. Thế ngươi mang về cái gì?

Ê-mê-li-an định giơ ra cho vua xem, nhưng vua chẳng thèm nhìn.

— Không đúng thứ.

— Không đúng thì phải đập nó đi, cho quỷ tha ma bắt nó.

Ê-mê-li-an cầm cái trống bước ra khỏi cung điện, gõ vào nó. Tiếng trống vừa vang lên thì toàn bộ quân lính của vua kéo tới chỗ Ê-mê-li-an. Họ chào kính Ê-mê-li-an, đứng chờ anh ra lệnh. Vua đứng trong cửa sổ quát tháo quân lính của mình, bảo đừng đi theo Ê-mê-li-an. Không ai nghe vua, tất cả đều đi theo Ê-mê-li-an. Vua thấy thế, vội sai người đưa vợ Ê-mê-li-an ra trả cho anh, rồi năn nỉ xin anh cái trống.

— Không được đâu, Ê-mê-li-an nói. Người ta dặn tôi phải đập vỡ nó ra, ném các mảnh xuống sông.

Ê-mê-li-an mang cái trống ra bờ sông, toàn bộ quân lính đi theo sau. Tới bờ sông, Ê-mê-li-an đâm thủng mặt trống, bẻ nó ra thành từng mảnh, ném xuống sông. Thế là quân lính bỏ chạy tán loạn. Còn Ê-mê-li-an thì dắt vợ về nhà.

Từ đó, vua không quấy rầy anh nữa. Và hai vợ chồng cứ thế sống với nhau, cái tốt ngày một thêm, cái xấu ngày một vơi.

— Hết —