Chương một. Đêm Giáng sinh ở Tran-gan

Chương 1: Chương một. Đêm Giáng sinh ở Tran-gan

Giấc mơ này là của bác Ma-ca nghèo khổ, người đã lùa bê của mình tới những xứ sở xa xôi u ám, chính là bác Ma-ca mà như ai cũng biết, bao nhiêu xui xẻo đều trút cả lên đầu.

Quê bác là xóm Tran-gan hẻo lánh, lạc lõng giữa rừng tai-ga xa xôi xứ I-a-cút. Cha ông của Ma-ca đã giành giật với rừng tai-ga được một mảnh đất đóng băng. Dẫu rừng rậm u ám vẫn đứng vây quanh như một bức tường thù địch, họ không nản lòng. Trên chỗ đất đã phát quang, hàng rào chạy dài, những đống lúa, đống cỏ mọc lên, những túp lều nhỏ ám khói ngày một thêm nhiều. Cuối cùng, như một lá cờ chiến thắng, trên gò đất giữa xóm, một tháp chuông vọt thẳng lên trời. Tran-gan thành một xóm lớn.

Nhưng trong khi cha ông Ma-ca chiến đấu với rừng tai-ga, đốt nó bằng lửa, chặt nó bằng sắt, thì chính họ cũng dần dần hoang dã đi lúc nào không hay. Lấy vợ người I-a-cút, họ học theo tiếng I-a-cút, phong tục I-a-cút. Những nét riêng của giống người Nga vĩ đại phai nhạt rồi biến mất.

Dù gì đi nữa, bác Ma-ca của tôi vẫn nhớ chắc rằng mình là một nông dân Tran-gan chính gốc. Bác sinh ra ở đây, sống ở đây, và định sẽ chết ở đây. Bác rất tự hào về thân phận của mình, đôi khi còn chửi người khác là “đồ I-a-cút bẩn thỉu”, dẫu nói thật ra, chính bác cũng chẳng khác gì người I-a-cút, cả về thói quen lẫn nếp sống. Tiếng Nga bác nói ít và khá dở. Bác mặc da thú, chân đi ủng da lông, ngày thường chỉ ăn một cái bánh dẹt với nước chè bánh, còn ngày lễ hay những dịp đặc biệt thì trên bàn có bao nhiêu bơ đun chảy, bác ăn bấy nhiêu. Bác cưỡi bò rất thạo, còn khi ốm thì mời thầy cúng tới. Thầy cúng lên đồng, nghiến răng xông vào bác, cố doạ cho con bệnh đang ẩn trong người Ma-ca phải sợ mà bỏ đi.

Bác làm việc khủng khiếp, sống nghèo khổ, chịu đói chịu rét. Ngoài nỗi lo không dứt về cái bánh và chén chè, bác có còn ý nghĩ gì khác không?

Có chứ.

Mỗi khi say, bác khóc. “Đời chúng mình là cái đời gì thế này, lạy Chúa lạy Trời!” bác nói. Ngoài ra, đôi khi bác còn bảo bác muốn bỏ hết mà đi lên “núi”. Trên đó bác sẽ không cày, không gieo, không chặt củi kéo củi, đến cả xay lúa bằng cối đá tay cũng không. Bác chỉ tu hành thôi. Núi ấy là núi nào, ở đâu, bác cũng không biết chắc. Bác chỉ biết rằng, một là núi ấy có thật, hai là nó ở đâu đó xa lắm, xa đến nỗi chính ông lớn quan huyện cũng chẳng lôi được bác về. Thuế má, dĩ nhiên, bác cũng sẽ không phải nộp nữa…

Lúc tỉnh, bác bỏ những ý nghĩ ấy đi, có lẽ vì biết rằng không thể nào tìm ra ngọn núi kỳ diệu như thế. Nhưng lúc say thì bác bạo hơn. Bác thừa nhận là có thể không tìm được đúng ngọn núi mà lạc sang núi khác. “Thế thì tôi chết mất”, bác nói, nhưng vẫn cứ sửa soạn đi. Còn nếu bác chưa thực hiện ý định ấy, có lẽ là vì mấy người Tác-ta tới định cư ở đây bao giờ cũng bán cho bác thứ rượu tồi, ngâm thêm thuốc lá sợi cho nặng, uống vào là bác chẳng mấy chốc rã rời, ốm liệt.

Hôm ấy là đêm trước lễ Giáng sinh, và Ma-ca biết rằng ngày mai là ngày lễ lớn. Vì thế bác thèm uống lắm, nhưng chẳng có gì mà uống: lúa đã cạn. Ma-ca đã nợ khắp các nhà buôn trong vùng và nợ cả người Tác-ta. Thế mà mai là ngày lễ lớn, không được làm việc, vậy bác sẽ làm gì nếu không say? Ý nghĩ ấy làm bác khổ sở. Đời bác là cái đời gì! Đến ngày lễ lớn mùa đông mà cũng không được uống lấy một chai rượu!

Bác chợt nảy ra một ý hay. Bác đứng dậy, mặc tấm áo lông rách. Vợ bác là một người đàn bà rắn rỏi, gân guốc, khoẻ khác thường mà cũng xấu khác thường, thuộc làu mọi ý nghĩ chẳng mấy sâu xa của bác, lần này cũng đoán ra ý định của chồng.

— Đi đâu đấy, đồ quỷ sứ? Lại muốn một mình đi uống rượu hả?

— Im nào! Tôi mua một chai thôi. Mai hai đứa cùng uống.

Bác vỗ vai vợ mạnh đến nỗi bà lảo đảo, rồi nháy mắt ranh mãnh. Lòng đàn bà là thế: bà biết thừa thế nào Ma-ca cũng lừa mình, nhưng vẫn mềm lòng trước cái vuốt ve của chồng.

Bác ra ngoài, bắt con ngựa lang già trên đồng cỏ, nắm bờm dắt tới cái xe trượt rồi thắng vào. Chẳng mấy chốc con ngựa đã kéo chủ ra khỏi cổng. Tới đó nó dừng lại, quay đầu nhìn bác Ma-ca đang trầm ngâm như muốn hỏi. Bấy giờ bác Ma-ca giật dây cương bên trái, cho ngựa đi về phía cuối xóm.

Ngay ở cuối xóm có một túp lều nhỏ. Từ đó, cũng như từ những lều khác, khói bếp bốc lên cao, cao mãi, phủ một khối trắng cuồn cuộn lên những vì sao lạnh lẽo và vầng trăng sáng. Lửa hắt ra vui vẻ, lấp lánh qua những tấm băng mờ đục lắp làm cửa sổ. Ngoài sân yên ắng.

Ở đây có những người lạ, những người từ xa tới. Họ tới đây bằng cách nào, cơn giông bão nào đã ném họ tới chốn rừng sâu xa xôi này, Ma-ca không biết và cũng chẳng quan tâm. Nhưng bác thích làm ăn với họ, vì họ không chèn ép bác, cũng chẳng kèo nài tiền nong.

Vào lều, Ma-ca tới ngay bên bếp lò, chìa đôi tay cóng ra hơ lửa.

— Tra! Bác nói, ý là trời lạnh quá.

Những người lạ đều ở nhà. Trên bàn có ngọn nến đang cháy, dù họ chẳng làm gì. Một người nằm trên giường, thả những vòng khói, trầm ngâm dõi theo những làn khói uốn lượn, như thể đang buộc vào đó những sợi dài suy tư của mình. Người kia ngồi trước bếp lò, cũng trầm ngâm nhìn những đốm lửa chạy trên mấy khúc củi đã cháy thành than.

— Chào các anh, Ma-ca nói, để phá cái im lặng làm bác thấy khó chịu.

Dĩ nhiên bác không biết nỗi đau nào đang đè nặng trong lòng những người lạ, những kỷ niệm nào đang dồn dập trong đầu họ tối hôm ấy, những hình ảnh nào họ đang mường tượng thấy trong lửa và khói chập chờn kỳ ảo. Vả lại bác còn có nỗi lo của riêng mình.

Chàng trai ngồi bên bếp ngẩng đầu, nhìn Ma-ca bằng cái nhìn mơ hồ như không nhận ra bác. Rồi anh lắc đầu, đứng phắt dậy khỏi ghế.

— A, chào bác, chào bác Ma-ca! Hay quá. Bác uống chè với chúng tôi nhé?

Ma-ca thích lời mời ấy.

— Chè à? Bác hỏi lại. Hay đấy! Hay đấy anh ạ! Tuyệt!

Bác nhanh nhảu cởi đồ. Bỏ áo lông và mũ ra, bác thấy mình thoải mái hơn, và thấy trong ấm xa-mô-va than đã đỏ rực, bác quay sang chàng trai mà giãi bày:

— Tôi quý các anh, thật đấy! Quý lắm, quý lắm… Đêm không ngủ được…

Người lạ quay lại, trên mặt anh hiện một nụ cười cay đắng.

— À, bác quý hả? Anh nói. Thế bác cần gì?

Ma-ca ngập ngừng.

— Có việc, bác đáp. Mà sao anh biết? Thôi được. Để tôi uống chè xong rồi nói.

Vì chính chủ nhà đã mời chè trước, Ma-ca cho là nên tiến thêm một bước.

— Có thịt rán không? Tôi thích thịt rán, bác nói.

— Không có.

— Thôi, không sao, Ma-ca nói, giọng dàn hoà, lần khác tôi ăn… Nhé? Bác hỏi lại. Lần khác nhé?

— Được.

Giờ thì Ma-ca coi như những người lạ nợ bác một miếng thịt rán, mà những món nợ kiểu ấy bác chẳng bao giờ để mất.

Một giờ sau bác lại ngồi lên chiếc xe trượt chở củi. Bác kiếm được tròn một rúp, nhờ bán trước năm xe củi với giá cũng tạm được. Đúng là bác đã thề thốt có Chúa chứng giám rằng hôm nay sẽ không uống hết món tiền ấy, nhưng trong bụng thì định uống ngay. Nhưng thế thì đã sao? Niềm vui sắp tới át hết tiếng lương tâm cắn rứt. Bác chẳng hề nghĩ rằng khi say về, bác sẽ bị người vợ chung thuỷ bị lừa cho một trận đòn ra trò.

— Đi đâu thế bác Ma-ca? Người lạ cười gọi theo, khi thấy con ngựa của bác đáng lẽ đi thẳng lại rẽ sang trái, về phía nhà mấy người Tác-ta.

— Họ! Họ! Anh xem cái con ngựa khốn kiếp này… nó đi đâu kia! Ma-ca thanh minh, tay vẫn kéo căng dây cương bên trái, lại lén quất nhẹ con ngựa lang bằng dây bên phải.

Con ngựa khôn ngoan ve vẩy đuôi ra chiều trách móc, lặng lẽ khập khiễng đi về hướng được bảo, và chẳng mấy chốc tiếng ván trượt cót két của Ma-ca đã lặng đi trước cổng nhà người Tác-ta.

Trước cổng nhà người Tác-ta có mấy con ngựa buộc sẵn, lưng đeo những chiếc yên cao kiểu I-a-cút.

Trong căn nhà chật chội ngột ngạt lắm. Khói thuốc lá sợi hăng hắc đọng lại thành cả một đám mây, được cái lò từ từ hút ra ngoài. Quanh bàn và trên ghế dài, những người I-a-cút từ nơi khác tới ngồi kín. Trên bàn đặt những bát rượu. Chỗ này chỗ kia có từng nhóm ngồi đánh bài. Mặt ai cũng đẫm mồ hôi, đỏ gay. Mắt những người đánh bài hoang dại dõi theo quân bài. Tiền vừa rút ra đã lại nhét vào túi. Trong góc, trên đống rơm, một người I-a-cút say ngồi lắc lư, ngân nga một bài hát dài bất tận. Anh ta rống lên những âm thanh cót két hoang dại từ trong cổ họng, lặp đi lặp lại đủ kiểu rằng mai là ngày lễ lớn, mà hôm nay anh ta say.

Ma-ca đưa tiền, người ta đưa cho bác một chai. Bác nhét nó vào ngực áo, rồi không để ai thấy, lui vào một góc tối. Ở đó bác rót hết bát này tới bát khác, uống liền một mạch. Rượu đắng ngắt, nhân dịp lễ đã pha nước tới hơn ba phần tư. Bù lại, thuốc lá sợi thì hẳn chẳng tiếc tay. Lần nào uống, Ma-ca cũng nghẹt thở một lúc, trước mắt nổi lên những vòng tròn đỏ tía.

Chẳng mấy chốc bác say. Bác cũng ngồi xuống đống rơm, hai tay ôm gối, gục cái đầu nặng trĩu lên đó. Từ cổ họng bác tự tuôn ra những âm thanh cót két vô nghĩa y như thế. Bác hát rằng mai là ngày lễ, và bác đã uống hết năm xe củi.

Trong khi ấy căn nhà mỗi lúc một chật thêm. Khách mới cứ kéo vào, toàn là người I-a-cút tới dự lễ và uống rượu Tác-ta. Chủ nhà thấy sắp hết chỗ cho mọi người. Ông ta đứng dậy khỏi bàn, đưa mắt nhìn khắp lượt. Cái nhìn ấy lọt vào góc tối và thấy anh I-a-cút với bác Ma-ca.

Ông ta tới bên anh I-a-cút, túm cổ áo, quẳng ra khỏi nhà. Rồi tới bên Ma-ca. Với bác, vì là người địa phương, người Tác-ta tỏ ra nể hơn: ông ta mở toang cửa, rồi từ phía sau đá cho người đàn ông khốn khổ một cú mạnh đến nỗi Ma-ca bay ra khỏi nhà, cắm mũi thẳng vào đống tuyết.

Khó mà nói bác có thấy bị xúc phạm vì cách đối xử ấy không. Bác chỉ thấy tuyết trong tay áo, tuyết trên mặt. Lóp ngóp mãi mới ra khỏi đống tuyết, bác lê bước về chỗ con ngựa lang.

Trăng đã lên cao. Chòm Đại Hùng bắt đầu chúc đuôi xuống. Trời rét thêm. Thỉnh thoảng ở phía bắc, sau một đám mây tối hình bán nguyệt, vọt lên những cột lửa chập chờn yếu ớt của cực quang đang bắt đầu.

Con ngựa lang dường như hiểu hoàn cảnh của chủ, thận trọng và khôn ngoan lê bước về nhà. Ma-ca ngồi trên xe, lắc lư, vẫn hát tiếp bài của mình. Bác hát rằng bác đã uống hết năm xe củi, và bà vợ sẽ đánh bác. Những âm thanh bật ra từ cổ họng bác cót két, rên rỉ trong không khí đêm buồn thảm, thê lương đến nỗi người lạ, lúc ấy đang trèo lên mái lều để đậy ống khói, nghe tiếng hát của Ma-ca mà lòng càng nặng trĩu.

Trong khi ấy, con ngựa lang đã kéo xe lên một gò nhỏ, từ đó nhìn thấy cả vùng xung quanh. Tuyết sáng lấp lánh dưới ánh trăng. Có những lúc ánh trăng như tan ra, tuyết tối sầm lại, và lập tức ánh cực quang lại loang loáng trên mặt tuyết. Khi ấy những đồi tuyết và rừng tai-ga trên đồi như khi thì xích lại gần, khi thì lùi ra xa. Ma-ca thấy rõ ngay dưới chân rừng một khoảng trọc phủ tuyết của đồi I-a-ma-lắc, sau đồi ấy, trong rừng, bác có đặt những cái bẫy bắt đủ thứ thú rừng và chim chóc.

Điều đó làm ý nghĩ của bác rẽ sang lối khác. Bác hát rằng có một con cáo đã sa vào bẫy của bác. Mai bác sẽ bán bộ da, và bà vợ sẽ không đánh bác nữa.

Tiếng chuông đầu tiên vang lên trong không khí giá buốt khi Ma-ca bước vào nhà. Câu đầu tiên bác báo với vợ là có một con cáo đã sa vào bẫy nhà mình. Bác quên khuấy rằng bà vợ chẳng được uống rượu cùng mình, nên ngạc nhiên lắm khi, bất chấp tin vui, bà lập tức giáng cho bác một cú đá ác liệt ngay dưới thắt lưng. Rồi trong lúc bác ngã vật lên giường, bà còn kịp thụi cho một quả vào gáy.

Trong khi ấy, trên xóm Tran-gan, tiếng chuông ngày lễ trang nghiêm ngân vang, lan đi xa, xa mãi…

— Hết chương 1 —