Hố than hồng và đoá sen

Thuở đức Phật ở tinh xá Kỳ Viên, ông trưởng giả Cấp Cô Độc đã bỏ ra năm trăm bốn mươi triệu đồng vàng chỉ để dựng tinh xá ấy. Trên đời, ngoài Phật, Pháp và Tăng ra, ông chẳng quý thứ gì khác.

Hễ đức Phật còn ở Kỳ Viên thì ngày nào ông cũng tới dự các buổi lễ lớn: một lần lúc rạng sáng, một lần sau bữa sáng, và một lần lúc chiều tối. Giữa các buổi ấy còn có những buổi nhỏ khác nữa. Nhưng chẳng bao giờ ông tới tay không, vì sợ các chú tiểu, các cậu bé trong tinh xá ngó xem hôm nay ông mang gì tới. Sáng sớm, ông cho người mang cháo tới. Sau bữa sáng thì bơ, sữa, mật ong, đường mía. Chiều tối thì hương thơm, vòng hoa và vải vóc. Ngày nào cũng tiêu như thế, tiêu không biết bao nhiêu mà kể.

Lại nữa, nhiều nhà buôn vay của ông, có giấy nợ hẳn hoi, tới một trăm tám mươi triệu đồng vàng, vậy mà ông chẳng bao giờ đòi. Rồi một trăm tám mươi triệu đồng vàng khác của gia đình, chôn dưới bờ sông, gặp một trận bão, bờ sông lở, những chiếc vò đồng vẫn còn nguyên nắp, nguyên dấu niêm, lăn tuốt ra biển, chìm xuống tận đáy. Trong nhà ông lúc nào cũng có sẵn cơm cho năm trăm vị tỳ kheo. Với các vị tỳ kheo, nhà ông như một cái ao đào ở ngã tư đường, ai cũng tới uống được. Ông như cha như mẹ của các vị. Vì thế, đức Phật cũng tới nhà ông, tám mươi vị đại trưởng lão cũng tới, còn các vị tỳ kheo khác ra vào thì nhiều không kể xiết.

Nhà ông cao bảy tầng, có bảy cái cổng. Trên cổng thứ tư có một nàng tiên ở, nhưng nàng lại không tin theo đạo Phật. Mỗi lần đức Phật vào nhà, nàng không ở yên trên cao được, phải dắt con xuống tận tầng dưới cùng. Các vị đại trưởng lão hay các vị trưởng lão khác ra vào, nàng cũng phải làm như vậy.

Nàng nghĩ bụng: "Chừng nào ông thầy tu Cồ-đàm và đám đệ tử của ông ta còn ra vào nhà này, thì mình chẳng được yên. Mình đâu thể suốt ngày lên lên xuống xuống mãi được. Phải tìm cách ngăn không cho họ tới nhà này nữa."

Một hôm, khi người quản lý trong nhà đã đi ngủ, nàng hiện hình trước mặt anh ta.

— Ai đó? Anh ta hỏi.

— Tôi đây, nàng tiên ở trên cổng thứ tư.

— Nàng tới đây có việc gì?

— Anh không thấy ông chủ anh đang làm gì sao? Chẳng lo gì cho tương lai của mình, ông ta cứ moi của cải ra chỉ để làm giàu cho ông thầy tu Cồ-đàm. Ông ta chẳng buôn bán, chẳng làm ăn gì cả. Anh hãy khuyên ông ta lo việc làm ăn, và liệu sao cho ông thầy tu Cồ-đàm cùng đám đệ tử đừng tới nhà này nữa.

— Nàng tiên dại dột kia, nếu ông chủ có tiêu tiền thì ông tiêu cho giáo pháp của đức Phật, là con đường dẫn tới giải thoát. Dù ông chủ có túm tóc ta đem bán làm nô lệ, ta cũng chẳng nói nửa lời. Đi đi!

Một hôm khác, nàng tới gặp con trai cả của ông trưởng giả, khuyên y như thế. Và anh ta cũng đuổi nàng đi y như thế. Còn với chính ông trưởng giả, nàng chẳng dám hé răng.

Vì bố thí không ngừng, lại chẳng làm ăn gì, tiền vào nhà ông trưởng giả cứ ít dần, gia sản cứ hao dần, và dần dần ông trở nên nghèo túng. Bữa ăn, quần áo, giường chiếu của ông không còn được như xưa nữa. Vậy mà dù sa sút, ông vẫn tiếp tục cúng dường các vị tỳ kheo, dù không còn dọn được những bữa cỗ thịnh soạn.

Một hôm, khi ông tới lạy chào rồi ngồi xuống, đức Phật hỏi:

— Này gia chủ, nhà ông còn bố thí không?

— Bạch Thế Tôn, còn ạ. Nhưng chỉ còn chút cháo cám chua để lại từ hôm qua.

— Gia chủ đừng buồn vì nghĩ rằng mình chỉ dâng được món ăn không ngon. Nếu lòng người dâng là tốt, thì món ăn dâng lên chư Phật và các đệ tử của Ngài cũng là món tốt. Vì sao ư? Vì quả phúc của nó lớn lắm. Nếu lòng có niềm tin, thì chẳng món quà nào là nhỏ.

Rồi Ngài bảo thêm:

— Này gia chủ, món ăn không ngon ấy, ông dâng cho những người đã bước vào con đường cao quý. Còn ta, ngày xưa, có lần ta đem bảy thứ báu ra bố thí, làm rung chuyển cả cõi Ấn Độ, của cải tuôn ra như năm con sông lớn gộp lại làm một. Vậy mà ta chẳng gặp được ai đã quy y Tam Bảo hay giữ năm giới. Vì người xứng đáng nhận cúng dường hiếm lắm. Vậy ông đừng để lòng phiền muộn vì nghĩ rằng món quà của mình không ngon.

Nàng tiên kia, hồi ông trưởng giả còn giàu sang thì không dám nói gì với ông, nay nghĩ ông nghèo rồi thì thế nào cũng nghe lời mình. Thế là nửa đêm, nàng vào phòng ông, hiện hình đứng lơ lửng giữa không trung.

— Ai đó? Ông trưởng giả hỏi.

— Thưa ông trưởng giả, tôi là nàng tiên ở trên cổng thứ tư.

— Nàng tới đây làm gì?

— Để khuyên ông.

— Vậy thì nói đi.

— Thưa ông trưởng giả, ông chẳng lo gì cho tương lai của mình, cũng chẳng lo gì cho con cái. Ông đã tiêu không biết bao nhiêu tiền cho giáo pháp của ông thầy tu Cồ-đàm. Thật ra, vì tiêu mãi không thôi, lại chẳng làm ăn gì mới, ông đã bị ông thầy tu Cồ-đàm làm cho nghèo xác xơ. Vậy mà nghèo rồi ông vẫn chẳng chịu dứt với ông thầy tu Cồ-đàm! Ngay hôm nay, các thầy tu vẫn ra vào nhà ông như cũ. Những gì họ đã lấy của ông thì chẳng đòi lại được nữa, điều ấy chắc chắn rồi. Nhưng từ nay, ông đừng tới chỗ ông thầy tu Cồ-đàm nữa, cũng đừng cho đệ tử của ông ta đặt chân vào nhà. Ông thậm chí đừng thèm quay lại nhìn ông thầy tu Cồ-đàm, mà hãy lo buôn bán làm ăn, gây dựng lại cơ nghiệp gia đình.

— Đó là lời khuyên nàng muốn nói với ta à?

— Phải.

Ông trưởng giả nói:

— Đấng Đại Trí đã làm cho ta vững vàng trước cả trăm, cả nghìn, cả trăm nghìn nàng tiên như nàng! Niềm tin của ta vững chãi như núi Tu-di! Của cải của ta đã tiêu cho giáo pháp dẫn tới giải thoát. Lời nàng nói thật độc địa. Đó là một đòn nhằm vào giáo pháp của chư Phật, hỡi mụ phù thuỷ độc ác và trơ tráo! Ta không thể sống chung một mái nhà với nàng. Hãy đi ngay khỏi nhà ta, tìm chỗ khác mà ở!

Nghe những lời ấy, nàng tiên không ở lại được nữa, về chỗ mình, dắt tay các con ra đi. Nhưng dù đi, nàng vẫn tính: nếu không tìm được chỗ khác để ở, nàng sẽ làm lành với ông trưởng giả để được về ở lại nhà ông. Nghĩ vậy, nàng tới chỗ vị thần hộ thành, cúi chào, đứng trước mặt thần. Thần hỏi nàng tới có việc gì, nàng thưa:

— Thưa ngài, tôi đã lỡ lời với ông Cấp Cô Độc, ông giận, đuổi tôi ra khỏi nhà. Xin ngài đưa tôi tới gặp ông ấy, giảng hoà cho chúng tôi, để ông ấy lại cho tôi ở đó.

— Nhưng nàng đã nói gì với ông trưởng giả?

— Thưa ngài, tôi bảo ông từ nay đừng cúng dường đức Phật và các vị tỳ kheo nữa, đừng cho ông thầy tu Cồ-đàm đặt chân vào nhà nữa. Tôi chỉ nói có thế.

— Lời nàng nói thật độc địa. Đó là một đòn nhằm vào giáo pháp. Ta không thể đưa nàng tới gặp ông trưởng giả được.

Không được thần hộ thành giúp, nàng tới chỗ Tứ Đại Thiên Vương. Cũng bị các vị từ chối như thế, nàng lên tận chỗ Đế Thích, vua các vị thần, kể lại chuyện mình, khẩn khoản van xin:

— Thưa Thiên chủ, không chốn nương thân, tôi phải dắt con lang thang không nhà không cửa. Xin ngài rủ lòng cho tôi một chỗ để ở.

Đế Thích cũng bảo nàng:

— Nàng đã làm điều độc ác. Đó là một đòn nhằm vào giáo pháp của đấng Chiến Thắng. Ta không thể nói giúp nàng với ông trưởng giả được. Nhưng ta có thể chỉ cho nàng một cách để ông trưởng giả tha thứ cho nàng.

— Xin ngài chỉ cho tôi.

— Người ta đã vay của ông trưởng giả một trăm tám mươi triệu đồng vàng, có giấy nợ hẳn hoi. Nàng hãy hoá thành người quản lý của ông, đừng nói với ai, dẫn theo mấy con quỷ nhỏ, cầm giấy nợ tới nhà những người ấy. Nàng hãy đứng giữa nhà họ, một tay cầm giấy nợ, một tay cầm giấy biên nhận, dùng phép quỷ của nàng mà làm cho họ sợ, rồi bảo: "Đây là giấy nợ của các người. Hồi ông chủ chúng tôi còn giàu thì ông không đòi. Nhưng nay ông nghèo rồi, các người phải trả số tiền đã vay." Nàng hãy dùng phép quỷ mà lấy về đủ một trăm tám mươi triệu đồng vàng, đổ đầy kho trống của ông trưởng giả. Ông còn một kho báu khác chôn dưới bờ sông A-chi-ra-va-ti, bờ sông lở, kho báu trôi ra biển. Nàng hãy dùng phép thần thông mà lấy lại cả kho ấy, cất vào kho cho ông. Lại nữa, ở chỗ nọ chỗ kia có một trăm tám mươi triệu đồng vàng vô chủ. Nàng hãy mang cả số ấy về, đổ vào kho trống của ông. Khi đã chuộc lỗi bằng cách lấy về đủ năm trăm bốn mươi triệu đồng vàng, nàng hãy xin ông trưởng giả tha thứ.

— Xin vâng, thưa Thiên chủ.

Nàng ngoan ngoãn bắt tay vào việc, làm đúng như lời Đế Thích dặn. Lấy về đủ tiền rồi, nửa đêm nàng vào phòng ông trưởng giả, hiện hình đứng lơ lửng giữa không trung.

Ông trưởng giả hỏi ai đó, nàng đáp:

— Thưa ông trưởng giả, chính tôi đây, nàng tiên mù quáng, dại dột từng ở trên cổng thứ tư nhà ông. Vì quá ngu muội, tôi không biết đức độ của một vị Phật, nên mấy hôm trước mới tới nói với ông những lời như thế. Xin ông tha lỗi cho tôi! Theo lời Đế Thích, tôi đã chuộc lỗi bằng cách lấy về cho ông một trăm tám mươi triệu đồng vàng người ta còn nợ ông, một trăm tám mươi triệu đồng vàng đã trôi ra biển, và một trăm tám mươi triệu đồng vàng vô chủ nằm ở chỗ nọ chỗ kia, tất cả là năm trăm bốn mươi triệu, đã đổ vào những gian kho trống của ông. Số tiền ông bỏ ra dựng tinh xá Kỳ Viên nay đã đủ lại rồi. Không có chỗ ở, tôi khổ sở lắm. Thưa ông trưởng giả, xin đừng để bụng những gì tôi đã làm vì ngu dại, xin ông tha lỗi cho tôi.

Nghe nàng nói, ông Cấp Cô Độc nghĩ bụng: "Nàng là một vị tiên, nàng bảo nàng đã chuộc lỗi, đã nhận lỗi. Hãy để đức Phật xét việc này, và cho nàng biết đức độ của Ngài. Ta sẽ đưa nàng tới gặp đức Phật."

Ông bèn bảo:

— Này nàng tiên tốt bụng, nếu nàng muốn ta tha lỗi, thì hãy xin ta trước mặt đức Phật.

— Xin vâng, nàng đáp. Tôi sẽ xin. Ông hãy đưa tôi cùng tới gặp đức Phật.

— Được thôi.

Sáng sớm hôm sau, khi đêm vừa tàn, ông đưa nàng tới gặp đức Phật, kể lại với đức Thế Tôn tất cả những gì nàng đã làm. Nghe xong, đức Phật nói:

— Này gia chủ, ông thấy đấy, kẻ làm điều ác cứ tưởng điều ác của mình là tốt, chừng nào nó chưa kết quả. Nhưng khi nó đã kết quả, kẻ ấy mới thấy điều ác là ác. Người làm điều thiện cũng vậy, có khi tưởng điều thiện của mình là xấu, chừng nào nó chưa kết quả. Nhưng khi nó đã kết quả, người ấy mới thấy điều thiện là thiện.

Đức Phật nói xong, nàng tiên chứng được quả thánh đầu tiên. Nàng sụp lạy dưới chân đức Phật, kêu lên:

— Vì lòng tham đắm, vì mê lầm, vì mù quáng, con đã nói những lời độc ác, vì con không biết đức độ của Ngài. Xin Ngài tha lỗi cho con!

Rồi nàng được đức Phật và ông trưởng giả tha lỗi.

Bấy giờ ông Cấp Cô Độc tự khen mình trước mặt đức Phật:

— Bạch Thế Tôn, nàng tiên này đã cố hết sức ngăn con cúng dường đức Phật và các vị tỳ kheo, nhưng nàng không làm được. Nàng cố ngăn con bố thí, nhưng con vẫn cứ bố thí! Như thế chẳng phải là con tốt lắm sao?

Đức Phật nói:

— Này gia chủ, ông là người đã vào dòng thánh, là một đệ tử chân chính. Niềm tin của ông vững vàng, con mắt của ông trong sáng. Một nàng tiên yếu ớt như thế không ngăn được ông thì cũng chẳng có gì lạ. Cái lạ là những người hiền trí ngày xưa, khi chưa có đức Phật ra đời, khi trí tuệ chưa chín muồi, mà vẫn đứng trong lòng một đoá sen để bố thí, dù Ma vương, chúa tể cõi dục, hiện ra giữa trời, quát lên: "Nếu ngươi bố thí, ngươi sẽ bị nướng chín trong địa ngục này!" rồi bày ra trước mặt họ một cái hố sâu tám mươi khuỷu tay đầy than hồng rực lửa.

Theo lời xin của ông Cấp Cô Độc, đức Phật kể lại chuyện ngày xưa.

Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, đức Bồ Tát sinh ra trong gia đình quan giữ kho thành Ba-la-nại, được nuôi nấng sung sướng như một hoàng tử. Khi tới tuổi khôn lớn, mới vừa mười sáu tuổi, chàng đã giỏi đủ mọi nghề. Cha mất, chàng lên làm quan giữ kho, cho dựng sáu nhà phát chẩn: bốn nhà ở bốn cổng thành, một nhà ở giữa thành, một nhà ở ngay cổng nhà mình. Chàng bố thí rất rộng rãi, giữ giới, giữ ngày trai.

Một hôm, đúng giờ ăn sáng, khi người ta đang dọn lên cho đức Bồ Tát những món ăn ngon lành, tinh tế, đủ loại, thì có một vị Phật Độc Giác vừa xả thiền sau bảy ngày nhập định. Thấy đã tới giờ đi khất thực, vị ấy nghĩ sáng nay nên tới nhà quan giữ kho thành Ba-la-nại. Vị ấy lấy cành trầu làm tăm xỉa răng, súc miệng bằng nước hồ A-nô-đạt, đứng trên cao nguyên Ma-nô-si-la mặc áo trong, thắt dây lưng, khoác áo ngoài, tay cầm một chiếc bát hoá ra cho việc này, rồi bay qua không trung, tới cổng nhà đúng lúc người ta bưng bữa sáng vào cho đức Bồ Tát.

Vừa biết vị ấy tới, đức Bồ Tát đứng dậy ngay, nhìn người hầu, ra hiệu cần làm một việc.

— Thưa chủ, con phải làm gì ạ?

— Mang bát của ngài vào đây, đức Bồ Tát bảo.

Ngay lúc ấy, Ma vương độc ác bồn chồn đứng phắt dậy, nói:

— Đã bảy ngày nay vị Phật Độc Giác này chưa được ai cho ăn. Nếu hôm nay không có gì ăn, ông ta sẽ chết. Ta sẽ giết ông ta, và ngăn cả lão quan giữ kho bố thí.

Ngay lúc ấy, Ma vương làm phép cho hiện ra giữa nhà một cái hố sâu tám mươi khuỷu tay, đầy than gỗ keo đỏ rực, lửa bốc ngùn ngụt như địa ngục A-tỳ. Làm xong cái hố, Ma vương đứng lơ lửng giữa không trung.

Người hầu đang đi lấy bát trông thấy cái hố, sợ hãi lùi lại.

— Sao anh lại lùi lại thế? Đức Bồ Tát hỏi.

— Thưa chủ, giữa nhà có một cái hố than hồng to lắm, lửa cháy ngùn ngụt.

Rồi hết người này tới người khác chạy tới, ai nấy đều khiếp sợ, ba chân bốn cẳng bỏ chạy.

Đức Bồ Tát nghĩ bụng: "Hôm nay hẳn là Ma vương đã ra sức ngăn ta bố thí. Nhưng ta chưa từng nghe nói ta có thể bị một trăm, hay một nghìn Ma vương lay chuyển. Hôm nay ta sẽ xem sức ai mạnh hơn, uy lực ai lớn hơn, của ta hay của Ma vương."

Nghĩ vậy, chàng tự tay cầm lấy bát cơm đã dọn sẵn, đi ra khỏi nhà, đứng trên mép hố lửa, ngước lên trời. Trông thấy Ma vương, chàng hỏi:

— Ngươi là ai?

— Ta là Ma vương.

— Ngươi làm ra cái hố than hồng này à?

— Phải, chính ta.

— Để làm gì?

— Để ngăn ngươi bố thí, và để giết vị Phật Độc Giác kia.

— Ta không để ngươi ngăn ta bố thí, cũng không để ngươi giết vị Phật Độc Giác. Hôm nay ta sẽ xem sức ngươi hay sức ta mạnh hơn.

Rồi vẫn đứng trên mép hố lửa, chàng nói to:

— Bạch ngài, dù con có ngã lộn đầu xuống hố than hồng này, con cũng không quay lại. Chỉ xin ngài nhận lấy bát cơm con dâng.

Rồi chàng đọc câu kệ:

— Thà tôi lộn đầu xuống lòng hố địa ngục này, còn hơn cúi mình làm điều hổ thẹn! Xin ngài nhận lấy bát cơm từ tay tôi!

Nói rồi, đức Bồ Tát tay bưng bát cơm, kiên quyết, không chút sợ hãi, bước thẳng lên mặt hố lửa. Nhưng chàng vừa bước lên thì từ đáy hố sâu tám mươi khuỷu tay, một đoá sen lớn, đẹp không gì sánh nổi, nhô lên tới mặt hố, đỡ lấy bàn chân đức Bồ Tát. Từ đoá sen, một làn phấn hoa rơi xuống đầu bậc Đại Sĩ, khiến khắp người chàng từ đầu tới chân như được rắc bụi vàng! Đứng ngay giữa lòng đoá sen, chàng trút những món ăn ngon vào bát của vị Phật Độc Giác.

Vị Phật Độc Giác nhận thức ăn, nói lời cảm tạ, rồi tung chiếc bát lên trời. Ngay trước mắt mọi người, vị ấy cũng bay lên không trung, trở về núi Tuyết, như bước đi trên một con đường kết bằng những đám mây hình thù kỳ lạ.

Còn Ma vương, thua cuộc, ủ rũ, cũng trở về chỗ của mình.

Đức Bồ Tát vẫn đứng trong đoá sen, giảng đạo cho mọi người nghe, ngợi khen việc bố thí và việc giữ giới. Rồi được cả đám đông vây quanh hộ tống, chàng trở vào nhà. Suốt đời, chàng bố thí và làm điều lành, cho tới khi ra đi theo nghiệp của mình.

Đức Phật nói:

— Này cư sĩ, ông đã thấy được chân lý, nên không bị một nàng tiên khuất phục cũng chẳng có gì lạ. Cái lạ thật là việc những người hiền trí ngày xưa đã làm.

Rồi Ngài cho biết: vị Phật Độc Giác thuở ấy đã nhập niết bàn, không còn tái sinh nữa, còn vị quan giữ kho thành Ba-la-nại đã thắng Ma vương, đứng giữa lòng đoá sen mà dâng cơm vào bát vị Phật Độc Giác, chính là Ngài.

— Hết —