Gia đình tài hoa nhất thành phố

Chương 1: Gia đình tài hoa nhất thành phố

Ở tỉnh lỵ X., mỗi khi người nơi khác đến than phiền về sự buồn tẻ, đơn điệu của cuộc sống, thì dân địa phương, như để thanh minh, lại bảo rằng ngược lại, ở X. hay lắm chứ, ở X. có thư viện, có nhà hát, có câu lạc bộ, có những buổi vũ hội, và cuối cùng, có những gia đình thông minh, thú vị, dễ chịu, có thể làm quen được. Và người ta chỉ cho họ gia đình Tuốc-kin, như là gia đình có học thức nhất và tài hoa nhất.

Gia đình ấy sống trên phố chính, gần dinh tỉnh trưởng, trong ngôi nhà riêng của mình. Bản thân ông Tuốc-kin, ông I-van Pê-tơ-rô-vích, một người tóc đen, đẫy đà, đẹp trai, để tóc mai, hay tổ chức những buổi diễn kịch nghiệp dư vì mục đích từ thiện, tự mình đóng vai những ông tướng già, và những lúc ấy ông ho rất buồn cười. Ông biết lắm giai thoại, lắm câu đố chữ, lắm câu tục ngữ, thích đùa và thích nói chữ, và ông lúc nào cũng có vẻ mặt khiến người ta không hiểu được ông đang đùa hay đang nói thật. Vợ ông, bà Vê-ra I-ô-xi-phốp-na, một bà gầy gầy, xinh xắn, đeo kính kẹp mũi, viết truyện vừa và tiểu thuyết, và rất thích đọc to cho khách nghe. Con gái ông, cô Ê-ca-tê-ri-na I-va-nốp-na, một cô gái trẻ, chơi pi-a-nô. Tóm lại, mỗi người trong nhà đều có một tài năng gì đó. Nhà Tuốc-kin tiếp khách niềm nở, và phô bày tài năng của mình cho khách xem một cách vui vẻ, giản dị chân tình. Ngôi nhà gạch lớn của họ rộng rãi, mùa hè mát mẻ, một nửa số cửa sổ nhìn ra khu vườn cũ rợp bóng, nơi mùa xuân chim hoạ mi hót. Khi trong nhà có khách ngồi, thì dưới bếp tiếng dao thớt lách cách, trong sân thơm mùi hành phi, và lần nào điều đó cũng báo trước một bữa tối thịnh soạn và ngon lành.

Và với bác sĩ Xtác-xép, ông Đmi-tơ-ri I-ô-nứt, khi anh vừa được bổ nhiệm làm bác sĩ của hội đồng địa phương và đến ở Đi-a-li-giơ, cách X. chín dặm, người ta cũng bảo rằng, là người có học, anh nhất định phải làm quen với nhà Tuốc-kin. Một hôm vào mùa đông, ngoài phố, người ta giới thiệu anh với ông I-van Pê-tơ-rô-vích. Hai người nói chuyện về thời tiết, về nhà hát, về bệnh dịch tả, rồi có lời mời. Mùa xuân, vào một ngày lễ, đó là lễ Thăng Thiên, khám bệnh xong, Xtác-xép lên thành phố để giải trí một chút, và tiện thể mua sắm vài thứ. Anh đi bộ, thong thả, anh chưa có ngựa riêng, và suốt đường cứ ngâm nga:

Khi ta còn chưa uống những giọt lệ từ chén đời…

Ở thành phố, anh ăn trưa, đi dạo trong vườn hoa, rồi chẳng biết thế nào lời mời của ông I-van Pê-tơ-rô-vích tự nhiên hiện ra trong trí nhớ, và anh quyết định đến nhà Tuốc-kin, xem những người ấy ra sao.

— Xin chào, xin vui lòng, ông I-van Pê-tơ-rô-vích nói, ra tận bậc thềm đón anh. Rất, rất vui được gặp một vị khách dễ chịu như thế này. Mời anh vào, tôi giới thiệu anh với bà nhà tôi. Tôi bảo anh ấy thế này, Vê-rốt-tri-ca ạ, ông nói tiếp, giới thiệu bác sĩ với vợ, tôi bảo anh ấy là anh ấy chẳng có cái quyền La Mã nào mà cứ ngồi lì ở bệnh viện của mình, anh ấy phải dành thời gian rảnh cho xã hội. Phải không, mình yêu?

— Ông ngồi đây, bà Vê-ra I-ô-xi-phốp-na nói, mời khách ngồi cạnh mình. Ông có thể tán tỉnh tôi. Chồng tôi hay ghen lắm, đúng là Ô-ten-lô, nhưng chúng ta sẽ cố cư xử sao cho anh ấy không nhận ra gì cả.

— Ôi, gà con của anh, cô nàng nghịch ngợm… ông I-van Pê-tơ-rô-vích dịu dàng lẩm bẩm, rồi hôn lên trán vợ. Anh đến đúng lúc lắm, ông lại quay sang khách, bà nhà tôi vừa viết xong một cuốn tiểu thuyết to tổ bố, và hôm nay sẽ đọc to lên.

— Anh Giăng ơi, bà Vê-ra I-ô-xi-phốp-na nói với chồng bằng tiếng Pháp, anh bảo người ta mang trà lên cho chúng mình đi.

Người ta giới thiệu với Xtác-xép cô Ê-ca-tê-ri-na I-va-nốp-na, một cô gái mười tám tuổi, rất giống mẹ, cũng gầy gầy và xinh xắn như thế. Vẻ mặt cô vẫn còn trẻ con, vòng eo thon thả, mềm mại, và bộ ngực con gái đã nở nang, đẹp đẽ, khoẻ mạnh, nói lên mùa xuân, một mùa xuân thật sự. Rồi họ uống trà với mứt, với mật ong, với kẹo và những chiếc bánh quy rất ngon tan ngay trong miệng. Chiều xuống, khách khứa dần dần kéo đến, và với mỗi người, ông I-van Pê-tơ-rô-vích lại hướng đôi mắt cười của mình mà nói:

— Xin chào, xin vui lòng.

Rồi tất cả ngồi trong phòng khách, vẻ mặt rất nghiêm trang, và bà Vê-ra I-ô-xi-phốp-na đọc cuốn tiểu thuyết của mình. Bà bắt đầu thế này: «Giá rét mỗi lúc một dữ dội…» Cửa sổ mở toang, nghe tiếng dao thớt lách cách dưới bếp, và mùi hành phi bay lên… Ngồi trong những chiếc ghế bành êm ái, sâu lút, thật thoải mái, ánh đèn nhấp nháy dịu dàng biết bao trong cảnh chạng vạng của phòng khách. Và giờ đây, trong buổi tối mùa hè, khi từ ngoài phố vọng vào những tiếng nói, tiếng cười, và từ ngoài sân thoang thoảng mùi tử đinh hương, thật khó hiểu sao giá rét lại mỗi lúc một dữ dội, và sao mặt trời lặn lại soi những tia sáng lạnh lẽo xuống đồng tuyết và xuống người lữ khách đơn độc đang đi trên đường. Bà Vê-ra I-ô-xi-phốp-na đọc về một nữ bá tước trẻ, đẹp, mở trường học, bệnh viện, thư viện ở làng quê mình, và đem lòng yêu một hoạ sĩ lang thang. Bà đọc về những chuyện chẳng bao giờ có trong đời, vậy mà nghe vẫn dễ chịu, thoải mái, và trong đầu cứ nảy ra những ý nghĩ hay ho, yên ả, chẳng muốn đứng dậy.

— Khá là không tồi… ông I-van Pê-tơ-rô-vích khẽ nói.

Còn một vị khách, vừa nghe vừa thả hồn đi đâu đó thật xa, thật xa, nói khẽ đến mức gần như không nghe thấy:

— Phải… quả thật…

Một giờ trôi qua, rồi một giờ nữa. Ở vườn hoa thành phố gần bên, một ban nhạc đang chơi, và một đội hát dân ca đang hát. Khi bà Vê-ra I-ô-xi-phốp-na gấp cuốn vở lại, mọi người im lặng chừng năm phút, nghe đội hát hát bài «Que đóm nhỏ», và bài hát ấy nói lên cái điều không có trong cuốn tiểu thuyết mà lại có trong cuộc đời.

— Bà có đăng tác phẩm của mình trên tạp chí không? Xtác-xép hỏi bà Vê-ra I-ô-xi-phốp-na.

— Không, bà đáp, tôi không đăng ở đâu cả. Viết xong tôi cất vào tủ. Đăng để làm gì? bà giải thích. Chúng tôi có của ăn của để mà.

Và chẳng hiểu sao ai cũng thở dài.

— Còn bây giờ thì con, Mèo Con, con chơi một bài gì đi, ông I-van Pê-tơ-rô-vích bảo con gái.

Người ta nâng nắp đàn pi-a-nô lên, mở tập nhạc đã để sẵn. Cô Ê-ca-tê-ri-na I-va-nốp-na ngồi xuống, đập cả hai tay xuống phím đàn. Rồi lập tức lại đập hết sức, rồi lại đập, lại đập. Vai và ngực cô rung lên, cô bướng bỉnh đập mãi vào một chỗ, và có cảm giác như cô sẽ không dừng lại chừng nào chưa đóng được các phím đàn vào tận trong lòng cây đàn. Phòng khách ngập trong tiếng sấm rền. Mọi thứ đều rền vang: cả sàn nhà, cả trần nhà, cả đồ đạc… Cô Ê-ca-tê-ri-na I-va-nốp-na chơi một đoạn khó, thú vị chính vì cái khó của nó, dài và đơn điệu, và Xtác-xép, vừa nghe, vừa hình dung ra cảnh đá từ trên một ngọn núi cao rơi xuống, rơi mãi, rơi mãi, và anh mong chúng thôi rơi cho nhanh. Đồng thời, cô Ê-ca-tê-ri-na I-va-nốp-na, mặt hồng lên vì gắng sức, mạnh mẽ, đầy sinh lực, một lọn tóc xoã xuống trán, làm anh rất thích. Sau một mùa đông ở Đi-a-li-giơ, giữa những người bệnh và những người nông dân, được ngồi trong phòng khách, ngắm nhìn một sinh thể trẻ trung, thanh tú, và có lẽ trong trắng như thế này, và nghe những âm thanh ồn ào, nhàm tai, nhưng dù sao cũng là âm thanh của văn hoá, thật là dễ chịu biết bao, mới mẻ biết bao…

— Này, Mèo Con, hôm nay con chơi hay chưa từng thấy, ông I-van Pê-tơ-rô-vích nói, nước mắt rưng rưng, khi con gái ông chơi xong và đứng dậy. Chết đi, Đê-nít ơi, có viết nữa cũng chẳng hay hơn được đâu.

Mọi người vây quanh cô, chúc mừng, trầm trồ, quả quyết rằng đã lâu lắm rồi không được nghe thứ âm nhạc như thế, còn cô thì lặng lẽ lắng nghe, hơi mỉm cười, và trên toàn thân cô hiện rõ vẻ đắc thắng.

— Tuyệt vời! Xuất sắc!

— Tuyệt vời! cả Xtác-xép cũng nói, bị cuốn theo cơn hào hứng chung. Cô học nhạc ở đâu thế? anh hỏi cô Ê-ca-tê-ri-na I-va-nốp-na. Ở nhạc viện à?

— Không, nhạc viện thì tôi mới chỉ định vào thôi, còn hiện giờ thì tôi học ở đây, với bà Da-vlốp-xcai-a.

— Cô đã tốt nghiệp trường trung học ở đây chưa?

— Ồ không! bà Vê-ra I-ô-xi-phốp-na trả lời thay con. Chúng tôi mời thầy về nhà dạy, chứ ở trường trung học hay ở trường nội trú, ông cũng đồng ý cho, có thể có những ảnh hưởng xấu. Khi con gái đang lớn, nó chỉ nên chịu ảnh hưởng của mỗi người mẹ thôi.

— Nhưng dù sao con vẫn sẽ vào nhạc viện, cô Ê-ca-tê-ri-na I-va-nốp-na nói.

— Không, Mèo Con yêu mẹ của Mèo Con. Mèo Con sẽ không làm bố mẹ buồn đâu.

— Không, con sẽ đi! Con sẽ đi! cô Ê-ca-tê-ri-na I-va-nốp-na nói, vừa đùa vừa nũng nịu, rồi giậm chân.

Còn đến bữa tối thì đến lượt ông I-van Pê-tơ-rô-vích phô tài. Chỉ cười bằng đôi mắt, ông kể giai thoại, nói chữ, đố những câu đố buồn cười rồi tự mình giải, và lúc nào cũng nói bằng cái thứ ngôn ngữ khác thường của ông, cái thứ ngôn ngữ được rèn luyện qua bao năm tập nói chữ, và rõ ràng đã thành thói quen của ông từ lâu: to tổ bố, khá là không tồi, cảm ơn ông vô cùng tận cùng…

Nhưng chưa hết. Khi khách khứa no nê, hài lòng, chen nhau ở phòng ngoài, tìm áo khoác và gậy của mình, thì quanh họ lăng xăng anh hầu Páp-lu-sa, hay như ở đây người ta gọi là Pa-va, một cậu bé chừng mười bốn tuổi, tóc cắt ngắn, má phúng phính.

— Nào, Pa-va, diễn đi! ông I-van Pê-tơ-rô-vích bảo cậu.

Pa-va đứng tạo dáng, giơ một tay lên cao, rồi nói bằng giọng bi kịch:

— Chết đi, hỡi người đàn bà bất hạnh!

Và tất cả cười ầm lên.

«Thú vị đấy», Xtác-xép nghĩ, khi ra đến ngoài phố.

Anh còn ghé vào một tiệm ăn uống bia, rồi đi bộ về Đi-a-li-giơ. Anh đi, và suốt đường cứ ngâm nga:

Giọng em với tôi, vừa dịu dàng, vừa đắm say…

Đi chín dặm đường, rồi lúc nằm xuống ngủ, anh không thấy mệt chút nào, mà ngược lại, anh có cảm giác như mình còn có thể vui vẻ đi thêm hai chục dặm nữa.

«Khá là không tồi…» anh nhớ lại lúc thiu thiu ngủ, rồi bật cười.

Xtác-xép cứ định đến nhà Tuốc-kin, nhưng ở bệnh viện việc nhiều quá, anh không sao chọn được một giờ rảnh rỗi. Cứ thế hơn một năm trôi qua trong lao động và cô độc. Nhưng rồi một hôm, người ta mang từ thành phố đến một lá thư trong chiếc phong bì màu xanh…

Bà Vê-ra I-ô-xi-phốp-na đã bị chứng đau nửa đầu từ lâu, nhưng gần đây, từ khi ngày nào Mèo Con cũng doạ sẽ đi vào nhạc viện, thì những cơn đau ngày càng hay tái phát. Tất cả bác sĩ trong thành phố đều đã đến nhà Tuốc-kin, cuối cùng đến lượt cả bác sĩ hội đồng địa phương. Bà Vê-ra I-ô-xi-phốp-na viết cho anh một lá thư cảm động, xin anh đến làm dịu nỗi đau đớn của bà. Xtác-xép đến, và từ đó anh bắt đầu lui tới nhà Tuốc-kin thường xuyên, rất thường xuyên… Anh quả thật cũng giúp bà Vê-ra I-ô-xi-phốp-na được đôi chút, và bà đã kể với mọi khách khứa rằng đây là một bác sĩ khác thường, tuyệt vời. Nhưng anh đến nhà Tuốc-kin đâu còn vì chứng đau nửa đầu của bà…

Một ngày lễ. Cô Ê-ca-tê-ri-na I-va-nốp-na đã tập xong những bài luyện ngón dài dằng dặc, mệt mỏi trên pi-a-nô. Rồi họ ngồi rất lâu trong phòng ăn, uống trà, và ông I-van Pê-tơ-rô-vích kể chuyện gì đó buồn cười. Nhưng rồi có tiếng chuông, phải ra phòng ngoài đón một vị khách nào đó. Xtác-xép lợi dụng phút lộn xộn, thì thầm với cô Ê-ca-tê-ri-na I-va-nốp-na, rất xúc động:

— Lạy Chúa, tôi van cô, đừng hành hạ tôi nữa, ta ra vườn đi!

Cô nhún vai, như ngơ ngác chẳng hiểu anh cần gì ở cô, nhưng vẫn đứng dậy đi.

— Cô chơi pi-a-nô ba, bốn tiếng liền, anh nói, đi theo cô, rồi lại ngồi với mẹ, chẳng có cách nào nói chuyện được với cô cả. Cô cho tôi dù chỉ mười lăm phút thôi, tôi van cô.

Mùa thu đã đến gần, trong khu vườn cũ im ắng, buồn bã, trên các lối đi lá sẫm màu phủ đầy. Trời đã tối sớm.

— Cả tuần nay tôi không được gặp cô, Xtác-xép nói tiếp, mà giá cô biết đấy là một nỗi đau khổ thế nào! Ta ngồi xuống đi. Cô nghe tôi nói đã.

Cả hai đều có một chỗ ưa thích trong vườn: chiếc ghế dài dưới cây phong già, tán rộng. Và giờ họ ngồi xuống chiếc ghế ấy.

— Ông cần gì? cô Ê-ca-tê-ri-na I-va-nốp-na hỏi, khô khan, bằng giọng công việc.

— Cả tuần nay tôi không được gặp cô, đã lâu lắm rồi tôi không được nghe cô nói. Tôi khao khát, tôi thèm khát giọng nói của cô. Cô nói đi.

Cô làm anh say mê bởi sự tươi tắn, bởi vẻ ngây thơ trong đôi mắt và đôi má. Ngay cả trong cách chiếc áo ôm lấy người cô, anh cũng thấy có một cái gì dễ thương lạ thường, cảm động bởi sự giản dị và nét duyên dáng ngây thơ. Đồng thời, dù ngây thơ như thế, cô vẫn có vẻ rất thông minh và hiểu biết hơn tuổi. Với cô, anh có thể nói về văn chương, về nghệ thuật, về bất cứ điều gì, có thể than thở với cô về cuộc đời, về con người, dù có những lúc đang nói chuyện nghiêm túc, cô bỗng phá lên cười chẳng đúng lúc, hoặc chạy vụt vào nhà. Cũng như hầu hết các cô gái ở X., cô đọc nhiều, mà nói chung thì ở X. người ta đọc rất ít, và ở thư viện thành phố người ta nói thẳng rằng nếu không có các cô gái và những thanh niên Do Thái, thì cứ đóng cửa thư viện cho xong. Điều đó làm Xtác-xép thích vô cùng, lần nào anh cũng hồi hộp hỏi cô mấy ngày qua cô đọc gì, và say mê lắng nghe khi cô kể.

— Tuần này, lúc chúng ta không gặp nhau, cô đọc gì? giờ anh hỏi. Cô nói đi, tôi xin cô.

— Tôi đọc Pi-xem-xki.

— Cụ thể là cuốn gì?

— «Một nghìn linh hồn», Mèo Con đáp. Mà tên Pi-xem-xki buồn cười thế cơ chứ: A-lếch-xây Phê-ô-phi-lác-tư-ích!

— Cô đi đâu thế? Xtác-xép hoảng hốt, khi cô bỗng đứng dậy đi về phía ngôi nhà. Tôi cần phải nói chuyện với cô, tôi phải bày tỏ… Cô ở lại với tôi dù chỉ năm phút thôi! Tôi van xin cô!

Cô dừng lại, như muốn nói điều gì, rồi vụng về dúi vào tay anh một mảnh giấy, chạy vào nhà, và ở đó lại ngồi vào đàn pi-a-nô.

«Tối nay, mười một giờ», Xtác-xép đọc, «ông hãy có mặt ở nghĩa địa, cạnh mộ Đê-mét-ti».

«Ôi, thế này thì chẳng khôn ngoan chút nào», anh nghĩ, khi đã hoàn hồn. «Nghĩa địa thì dính dáng gì? Để làm gì?»

Rõ ràng là Mèo Con đang đùa nghịch. Thật thế, ai lại nghiêm túc nghĩ đến chuyện hẹn hò ban đêm, xa tận ngoài thành phố, ở nghĩa địa, trong khi dễ dàng hẹn nhau ngoài phố, trong vườn hoa thành phố? Mà anh, một bác sĩ hội đồng địa phương, một người thông minh, đứng đắn, lại đi thở dài, nhận những mảnh giấy nhỏ, lang thang ở nghĩa địa, làm những chuyện ngớ ngẩn mà đến học sinh trung học bây giờ cũng chế giễu, như thế có hợp với anh không? Mối tình này sẽ dẫn đến đâu? Đồng nghiệp biết được thì sẽ nói gì? Xtác-xép nghĩ như thế, khi đi lang thang quanh những bàn chơi bài ở câu lạc bộ, vậy mà mười giờ rưỡi, anh bỗng đứng dậy, lên xe ra nghĩa địa.

Anh đã có một cặp ngựa riêng và anh xà ích Pan-tê-lây-môn mặc áo gi-lê nhung. Trăng sáng. Trời lặng gió, ấm áp, nhưng là cái ấm của mùa thu. Ở ngoại ô, gần các lò mổ, chó tru. Xtác-xép để ngựa lại ở rìa thành phố, trong một con hẻm, rồi đi bộ ra nghĩa địa. «Ai cũng có cái kỳ quặc của mình», anh nghĩ. «Mèo Con cũng kỳ quặc, và ai biết được? Có khi cô ấy không đùa đâu, cô ấy sẽ đến». Và anh buông mình theo niềm hy vọng mong manh, hão huyền ấy, và nó làm anh say sưa.

Anh đi qua cánh đồng chừng nửa dặm. Nghĩa địa hiện ra từ xa như một dải tối sẫm, như một khu rừng hay một khu vườn lớn. Rồi hiện ra bức tường rào đá trắng, chiếc cổng… Dưới ánh trăng, đọc được dòng chữ trên cổng: «Sẽ đến giờ mà…». Xtác-xép bước qua cửa nhỏ, và thứ đầu tiên anh nhìn thấy là những cây thánh giá trắng và những bia mộ hai bên lối đi rộng, cùng những bóng đen của chúng và của những cây dương. Khắp xung quanh, xa tít, chỉ thấy trắng và đen, những hàng cây ngái ngủ nghiêng cành trên màu trắng. Có cảm giác như ở đây sáng hơn ngoài đồng. Những chiếc lá phong giống những bàn chân, nổi bật trên cát vàng của lối đi và trên những phiến đá, và chữ khắc trên bia mộ đọc rõ mồn một. Thoạt tiên, Xtác-xép sững sờ trước cái điều mà lần đầu tiên trong đời anh được thấy, và có lẽ sẽ không bao giờ được thấy lại nữa: một thế giới chẳng giống bất cứ thứ gì khác, một thế giới nơi ánh trăng đẹp và dịu dàng đến thế, như thể đây chính là chiếc nôi của nó, nơi không có sự sống, không, hoàn toàn không, nhưng trong mỗi cây dương sẫm màu, trong mỗi nấm mồ, đều cảm thấy sự hiện diện của một điều bí ẩn, hứa hẹn một cuộc sống lặng lẽ, tươi đẹp, vĩnh hằng. Từ những phiến đá và những bông hoa tàn, cùng với mùi lá mùa thu, toả ra sự tha thứ, nỗi buồn và sự yên nghỉ.

Xung quanh im lặng tuyệt đối. Những vì sao nhìn xuống từ trời cao với một sự nhẫn nhục sâu xa, và tiếng bước chân của Xtác-xép vang lên thật chói tai và không đúng chỗ. Và chỉ khi chuông nhà thờ bắt đầu điểm giờ, và anh tưởng tượng chính mình đã chết, bị chôn ở đây mãi mãi, thì anh mới có cảm giác như có ai đó đang nhìn mình, và trong một phút, anh nghĩ rằng đây không phải sự yên nghỉ, không phải sự tĩnh lặng, mà là nỗi buồn câm lặng của hư vô, là nỗi tuyệt vọng bị đè nén…

Mộ Đê-mét-ti có hình một nhà nguyện nhỏ, trên đỉnh có tượng thiên thần. Ngày trước, có một đoàn hát ô-pê-ra Ý đi ngang qua X., một nữ ca sĩ trong đoàn qua đời, người ta chôn cô ở đây và dựng ngôi mộ này. Trong thành phố chẳng còn ai nhớ đến cô, nhưng ngọn đèn nhỏ trên cửa vào phản chiếu ánh trăng, và trông như đang cháy.

Không có ai cả. Mà ai lại đến đây lúc nửa đêm? Nhưng Xtác-xép vẫn chờ, và như thể ánh trăng nung nóng thêm niềm đam mê trong anh, anh chờ đợi say đắm, và hình dung ra những nụ hôn, những vòng tay. Anh ngồi cạnh ngôi mộ chừng nửa giờ, rồi đi dạo qua những lối đi bên, tay cầm mũ, vừa chờ vừa nghĩ xem ở đây, trong những nấm mồ này, đã chôn bao nhiêu người đàn bà và thiếu nữ, từng xinh đẹp, quyến rũ, từng yêu đương, từng cháy bỏng đam mê trong những đêm dài, buông mình vào những vuốt ve. Thật ra mẹ thiên nhiên đùa cợt với con người thật chẳng tốt đẹp gì, ý thức được điều ấy thật cay đắng biết bao! Xtác-xép nghĩ như thế, và đồng thời anh muốn kêu lên rằng anh muốn, anh chờ đợi tình yêu, bằng bất cứ giá nào. Trước mắt anh, những thứ trăng trắng đã không còn là những khối đá cẩm thạch, mà là những thân hình tuyệt đẹp, anh thấy những đường nét e thẹn ẩn mình trong bóng cây, anh cảm thấy hơi ấm, và nỗi khắc khoải ấy trở nên nặng nề…

Rồi như bức màn buông xuống, mặt trăng lẩn vào mây, và bỗng nhiên xung quanh tối sầm. Xtác-xép khó khăn lắm mới tìm được cổng, trời đã tối như đêm thu. Rồi chừng một tiếng rưỡi, anh lang thang đi tìm con hẻm nơi để ngựa.

— Tôi mệt quá, đứng không vững nữa, anh nói với Pan-tê-lây-môn.

Rồi khoan khoái ngồi lên xe, anh nghĩ:

«Ôi, không nên béo ra mới phải!»

— Hết chương 1 —