Kẻ giết cha mẹ

Luật sư đã bào chữa rằng thân chủ bị điên. Còn biết giải thích thế nào khác về tội ác kỳ lạ ấy?

Một buổi sáng, người ta tìm thấy trong đám lau sậy gần Sa-tu hai cái xác ôm lấy nhau, một người đàn bà và một người đàn ông, hai người thuộc giới thượng lưu ai cũng biết, giàu có, không còn trẻ lắm, mới cưới nhau từ năm trước, người đàn bà góa chồng mới được ba năm.

Người ta không biết họ có kẻ thù nào, họ cũng không bị cướp. Có vẻ như người ta đã ném họ từ trên bờ xuống sông, sau khi đâm từng người một bằng một mũi sắt dài.

Cuộc điều tra chẳng tìm ra được gì. Những người lái đò được hỏi đều không biết gì. Người ta sắp bỏ vụ án thì một anh thợ mộc trẻ ở làng bên, tên là Giooc-giơ Lu-i, biệt hiệu Cậu Tư Sản, tới tự nộp mình.

Với mọi câu hỏi, anh chỉ trả lời thế này:

"Tôi quen người đàn ông được hai năm, người đàn bà được sáu tháng. Họ hay đến nhờ tôi sửa đồ gỗ cổ, vì tôi khéo nghề."

Và khi người ta hỏi:

"Tại sao anh giết họ?"

Anh trả lời một mực:

"Tôi giết họ vì tôi muốn giết họ."

Người ta không moi được gì khác.

Người này chắc hẳn là một đứa con hoang, ngày xưa được gửi cho vú nuôi trong vùng rồi bị bỏ rơi. Anh không có tên nào khác ngoài Giooc-giơ Lu-i. Nhưng vì khi lớn lên anh trở nên thông minh khác thường, có những sở thích và sự tinh tế bẩm sinh mà các bạn anh không có, người ta đặt cho anh biệt hiệu "Cậu Tư Sản", và chẳng gọi anh bằng tên nào khác nữa. Anh nổi tiếng là cực kỳ khéo tay trong nghề mộc mà anh đã chọn. Anh còn chạm khắc gỗ đôi chút. Người ta cũng bảo anh rất hăng hái, theo những học thuyết cộng sản và thậm chí cả hư vô, đọc rất nhiều tiểu thuyết phiêu lưu, tiểu thuyết đầy những tấn thảm kịch đẫm máu, là một cử tri có ảnh hưởng và một diễn giả có tài trong các cuộc họp công khai của thợ thuyền hay nông dân.

Luật sư đã bào chữa rằng thân chủ bị điên.

Quả thật, làm sao người ta có thể tin rằng người thợ này đã giết những khách hàng tốt nhất của mình, những khách hàng giàu có và hào phóng, anh cũng thừa nhận thế, những người trong hai năm đã thuê anh làm số việc trị giá tới ba nghìn quan, sổ sách của anh còn ghi rõ. Chỉ có một cách giải thích: bệnh điên, cái ý nghĩ ám ảnh của kẻ bị gạt ra lề xã hội, muốn trả thù hai người tư sản cho tất cả những người tư sản. Và luật sư khéo léo nhắc tới cái biệt hiệu Cậu Tư Sản mà dân trong vùng đặt cho đứa trẻ bị bỏ rơi ấy. Ông hô to:

"Thế chẳng phải là một sự mỉa mai sao, một sự mỉa mai đủ để kích động thêm cái anh chàng bất hạnh không cha không mẹ này? Anh ta là một người cộng hòa cuồng nhiệt. Mà tôi nói gì nhỉ? Anh ta còn thuộc về cái đảng phái chính trị mà nền Cộng hòa mới đây còn xử bắn và lưu đày, mà nay lại dang tay đón chào, cái đảng phái coi phóng hỏa là nguyên tắc và giết người là một phương tiện hết sức bình thường.

"Những học thuyết đáng buồn ấy, nay được tung hô trong các cuộc họp công khai, đã làm hỏng con người này. Anh ta đã nghe những người cộng hòa, cả đàn bà nữa, phải, cả đàn bà! đòi máu của ông Găm-bê-ta, máu của ông Grê-vi. Đầu óc bệnh hoạn của anh ta đã chao đảo. Anh ta đã thèm máu, máu của người tư sản!

"Thưa quý tòa, người phải kết án không phải là anh ta, mà là Công xã!"

Những tiếng xì xào tán thành lan khắp phòng. Ai cũng cảm thấy rõ là luật sư đã thắng. Bên công tố không đối đáp gì.

Thế là chủ tọa hỏi bị cáo câu hỏi theo lệ:

"Bị cáo, anh còn muốn nói thêm gì để tự bào chữa không?"

Người đàn ông đứng dậy.

Anh nhỏ người, tóc vàng hoe màu sợi lanh, đôi mắt xám, đăm đăm và trong vắt. Một giọng nói mạnh, thẳng thắn và vang dội phát ra từ con người mảnh khảnh ấy, và ngay từ những lời đầu tiên đã làm thay đổi hẳn ý nghĩ người ta có về anh.

Anh nói to, giọng hùng hồn, nhưng rõ ràng đến nỗi từng chữ nhỏ nhất của anh cũng vang tới tận cuối gian phòng lớn:

"Thưa ông chủ tọa, vì tôi không muốn vào nhà thương điên, và tôi còn thích lên máy chém hơn, nên tôi sẽ nói hết với ông.

"Tôi đã giết người đàn ông và người đàn bà ấy, vì họ là cha mẹ tôi.

"Bây giờ, xin hãy nghe tôi và hãy xử tôi.

"Một người đàn bà sinh ra một đứa con trai, rồi gửi nó đi đâu đó cho vú nuôi. Bà ta có biết được kẻ đồng lõa của mình đã đem cái sinh linh bé bỏng vô tội ấy tới vùng nào không, cái sinh linh bị kết án phải chịu khốn khổ đời đời, phải chịu nhục vì sinh ra không giá thú, hơn thế nữa: bị kết án chết, vì người ta đã bỏ rơi nó, vì người vú nuôi, khi không còn nhận được tiền nuôi hằng tháng, có thể, như họ vẫn thường làm, để nó héo hon, chịu đói, chết vì bị bỏ mặc.

"Người đàn bà cho tôi bú là người lương thiện, lương thiện hơn, đàn bà hơn, cao cả hơn, ra dáng người mẹ hơn mẹ tôi. Bà đã nuôi tôi lớn. Bà đã sai khi làm tròn bổn phận. Thà cứ để những kẻ khốn khổ bị vứt ra các làng ven đô ấy chết đi, như người ta vứt rác ra bên đường.

"Tôi lớn lên với cảm giác mơ hồ rằng mình mang một nỗi nhục. Một hôm, những đứa trẻ khác gọi tôi là 'thằng con hoang'. Chúng không biết chữ ấy nghĩa là gì, một đứa trong bọn nghe được ở nhà bố mẹ nó. Tôi cũng không biết, nhưng tôi cảm thấy nó.

"Tôi có thể nói, tôi là một trong những đứa thông minh nhất trường. Lẽ ra tôi đã là một người lương thiện, thưa ông chủ tọa, có khi còn là một người xuất chúng, nếu cha mẹ tôi không phạm tội bỏ rơi tôi.

"Tội ấy, họ đã phạm vào tôi. Tôi là nạn nhân, họ là kẻ có tội. Tôi không có gì tự vệ, họ thì không chút xót thương. Lẽ ra họ phải yêu tôi, thế mà họ hắt bỏ tôi.

"Tôi nợ họ sự sống. Nhưng sự sống có phải là một món quà không? Còn đời tôi, dù sao chăng nữa, cũng chỉ là một nỗi bất hạnh. Sau khi họ bỏ rơi tôi một cách nhục nhã như thế, tôi chỉ còn nợ họ sự báo thù. Họ đã làm với tôi điều vô nhân đạo nhất, đê tiện nhất, quái gở nhất mà người ta có thể làm với một con người.

"Một người bị lăng mạ thì đánh trả. Một người bị cướp thì dùng sức đoạt lại của mình. Một người bị lừa dối, bị đem ra đùa cợt, bị hành hạ, thì giết. Một người bị tát vào mặt thì giết. Một người bị làm nhục thì giết. Tôi đã bị cướp, bị lừa, bị hành hạ, bị tát vào lương tâm, bị làm nhục, hơn tất cả những người mà quý tòa vẫn tha thứ cho cơn giận.

"Tôi đã trả thù, tôi đã giết. Đó là quyền chính đáng của tôi. Tôi đã lấy đi cuộc đời hạnh phúc của họ để đổi lại cuộc đời khủng khiếp mà họ đã bắt tôi phải chịu.

"Quý tòa sẽ nói đến tội giết cha mẹ! Họ có phải là cha mẹ tôi không, những người mà đối với họ tôi là một gánh nặng ghê tởm, một nỗi kinh hoàng, một vết nhơ ô nhục; những người mà với họ, sự ra đời của tôi là một tai họa, và cuộc sống của tôi là một mối đe dọa xấu hổ? Họ tìm một thú vui ích kỷ, họ có một đứa con ngoài ý muốn. Họ dẹp bỏ đứa con. Giờ đến lượt tôi làm như thế với họ.

"Vậy mà, mới gần đây thôi, tôi vẫn còn sẵn lòng yêu thương họ.

"Như tôi đã nói, hai năm trước người đàn ông ấy, cha tôi, lần đầu tiên bước vào nhà tôi. Tôi chẳng ngờ gì cả. Ông đặt tôi đóng hai món đồ gỗ. Về sau tôi mới biết là ông đã dò hỏi cha xứ, dĩ nhiên với lời hứa giữ kín.

"Ông hay quay lại. Ông thuê tôi làm việc và trả tiền hậu. Đôi khi ông còn trò chuyện đôi chút chuyện nọ chuyện kia. Tôi thấy mình có cảm tình với ông.

"Đầu năm nay ông dẫn vợ tới, mẹ tôi. Khi bà bước vào, bà run bắn đến nỗi tôi tưởng bà mắc bệnh thần kinh. Rồi bà xin một cái ghế và một cốc nước. Bà chẳng nói gì. Bà nhìn những món đồ gỗ của tôi với vẻ ngây dại, và chỉ trả lời có với không, chẳng đâu vào đâu, với mọi câu ông hỏi! Khi bà đi rồi, tôi tưởng bà hơi gàn.

"Tháng sau bà lại tới. Bà bình tĩnh, tự chủ. Hôm ấy họ ở lại khá lâu trò chuyện, và đặt tôi một mối hàng lớn. Tôi còn gặp bà ba lần nữa mà chẳng đoán ra gì. Nhưng rồi một hôm bà bắt đầu hỏi tôi về đời tôi, về thời thơ ấu của tôi, về cha mẹ tôi. Tôi đáp: 'Thưa bà, cha mẹ tôi là những kẻ khốn nạn đã bỏ rơi tôi.' Thế là bà đặt tay lên ngực rồi ngã xuống bất tỉnh. Tôi nghĩ ngay: 'Đây là mẹ mình!' Nhưng tôi giữ không để lộ ra điều gì. Tôi muốn chờ xem bà sẽ làm gì.

"Về phần mình, tôi cũng đi dò hỏi. Tôi biết họ mới cưới nhau hồi tháng bảy năm trước, mẹ tôi góa chồng mới được ba năm. Người ta cũng có xì xào là họ đã yêu nhau từ hồi người chồng trước còn sống, nhưng chẳng có bằng chứng gì. Chính tôi là bằng chứng, cái bằng chứng người ta đã giấu đi lúc đầu, rồi mong xóa bỏ về sau.

"Tôi chờ. Một buổi tối bà lại tới, vẫn có cha tôi đi cùng. Hôm ấy bà có vẻ rất xúc động, tôi không biết vì sao. Rồi lúc sắp ra về, bà bảo tôi: 'Tôi muốn điều tốt cho anh, vì trông anh có vẻ là một chàng trai lương thiện và chăm chỉ. Chắc một ngày nào đó anh sẽ nghĩ tới chuyện lấy vợ. Tôi đến để giúp anh được tự do chọn người đàn bà hợp với anh. Tôi đã từng bị gả đi trái với lòng mình một lần, và tôi biết người ta khổ thế nào. Giờ tôi giàu có, không con cái, tự do, làm chủ gia sản của mình. Đây là của hồi môn cho anh.'

"Bà chìa cho tôi một cái phong bì lớn gắn xi.

"Tôi nhìn bà đăm đăm, rồi tôi bảo: 'Bà là mẹ tôi phải không?'

"Bà lùi lại ba bước và lấy tay che mắt để khỏi nhìn thấy tôi nữa. Còn ông, người đàn ông ấy, cha tôi, ôm bà trong tay đỡ lấy bà và hét vào mặt tôi: 'Anh điên rồi!'

"Tôi đáp: 'Không hề. Tôi biết rõ ông bà là cha mẹ tôi. Không lừa tôi được như thế đâu. Hãy thú nhận đi, và tôi sẽ giữ kín bí mật cho ông bà. Tôi sẽ không oán giận gì ông bà. Tôi sẽ vẫn là tôi, một người thợ mộc.'

"Ông lùi dần ra cửa, vẫn đỡ vợ, bà bắt đầu khóc nức nở. Tôi chạy ra khóa cửa, bỏ chìa vào túi, rồi nói tiếp: 'Ông nhìn bà ấy đi, rồi cứ việc chối rằng bà ấy không phải mẹ tôi.'

"Thế là ông nổi khùng, mặt tái mét, khiếp sợ khi nghĩ rằng vụ tai tiếng tránh được bấy lâu có thể bùng ra bất thình lình, rằng địa vị, danh tiếng, danh dự của họ sẽ mất sạch chỉ trong một lần. Ông lắp bắp: 'Anh là một thằng đểu muốn moi tiền chúng tôi. Đấy, cứ làm ơn cho dân đen đi, cho cái bọn nhà quê này đi, cứ giúp đỡ chúng đi, cứu vớt chúng đi!'

"Mẹ tôi, hoảng loạn, cứ lặp đi lặp lại: 'Ta đi thôi, ta đi thôi.'

"Rồi vì cửa bị khóa, ông hét lên: 'Nếu anh không mở cửa ngay, tôi sẽ cho anh vào tù vì tội tống tiền và dùng bạo lực!'

"Tôi vẫn giữ được bình tĩnh. Tôi mở cửa và nhìn họ khuất vào bóng tối.

"Lúc ấy tôi bỗng có cảm giác như mình vừa thành đứa trẻ mồ côi, vừa bị bỏ rơi, bị đẩy xuống rãnh. Một nỗi buồn khủng khiếp, lẫn với giận dữ, căm ghét, ghê tởm, tràn ngập trong tôi. Tôi thấy như toàn thân mình đang nổi dậy, sự công bằng, sự ngay thẳng, danh dự, tình thương bị hắt bỏ, tất cả nổi dậy. Tôi chạy theo để đuổi kịp họ dọc bờ sông Xen, con đường họ phải đi để ra ga Sa-tu.

"Chẳng mấy chốc tôi đuổi kịp họ. Đêm đã xuống, tối đen như mực. Tôi đi nhẹ như sói trên cỏ, nên họ không nghe thấy tôi. Mẹ tôi vẫn khóc. Cha tôi nói: 'Lỗi tại bà. Sao bà cứ khăng khăng đòi gặp nó! Ở địa vị chúng ta, đó là điên rồ. Lẽ ra có thể giúp đỡ nó từ xa, không cần lộ mặt. Đã không thể nhận nó, thì những cuộc viếng thăm nguy hiểm ấy để làm gì?'

"Thế là tôi lao ra trước mặt họ, van xin. Tôi lắp bắp: 'Ông bà thấy rõ rồi đấy, ông bà là cha mẹ tôi. Ông bà đã hắt bỏ tôi một lần rồi, giờ ông bà còn xua đuổi tôi nữa sao?'

"Thế là, thưa ông chủ tọa, ông ta giơ tay đánh tôi, tôi xin thề trên danh dự, trên luật pháp, trên nền Cộng hòa. Ông ta đánh tôi, và khi tôi túm lấy cổ áo ông ta, ông ta rút trong túi ra một khẩu súng lục.

"Tôi hoa mắt lên, tôi không biết gì nữa. Trong túi tôi có cái com-pa thợ mộc. Tôi đâm ông ta, đâm hết sức mình.

"Thế là bà ta bắt đầu kêu: 'Cứu với! Giết người!' vừa kêu vừa giật râu tôi. Hình như tôi đã giết cả bà ta nữa. Tôi nào biết được lúc ấy tôi đã làm gì?

"Rồi khi thấy cả hai nằm dưới đất, tôi ném họ xuống sông Xen, chẳng suy nghĩ gì.

"Thế đấy. Bây giờ, xin hãy xử tôi."

Bị cáo ngồi xuống. Trước sự thật vừa được phơi bày, vụ án đã được hoãn sang kỳ xét xử sau. Ít hôm nữa sẽ xử. Nếu chúng ta là bồi thẩm, chúng ta sẽ xử kẻ giết cha mẹ này thế nào?

— Hết —