Kẻ hoàn lương

Một người cai ngục đi tới xưởng đóng giày của nhà tù, nơi Gim-mi Va-len-tai đang cặm cụi khâu mũ giày, dẫn anh lên văn phòng phía trước. Tại đó, viên giám đốc trại giam trao cho Gim-mi tờ lệnh ân xá, do ông thống đốc kí ngay sáng hôm ấy. Gim-mi cầm lấy, vẻ uể oải. Bản án bốn năm, anh mới ngồi được gần mười tháng. Anh vốn tính nhiều lắm là chỉ ở ba tháng. Một người có nhiều bạn bè bên ngoài như Gim-mi Va-len-tai mà phải vào tù thì người ta cũng chẳng buồn cắt tóc cho làm gì.

— Này, Va-len-tai, viên giám đốc nói, sáng mai anh ra. Hãy vững vàng lên mà làm người. Tận đáy lòng anh không phải người xấu. Thôi phá két sắt đi, mà sống cho ngay thẳng.

— Tôi ấy à? Gim-mi ngạc nhiên nói. Trời, cả đời tôi có phá két sắt nào bao giờ đâu.

— Ồ, không, viên giám đốc cười. Dĩ nhiên là không. Để xem nào. Sao anh lại bị tống vào đây vì cái vụ ở Xprinh-phin thế? Có phải vì anh không chịu chứng minh mình vắng mặt, sợ làm liên luỵ tới ai đó trong giới thượng lưu cực kì sang trọng? Hay chỉ đơn giản là một bồi thẩm đoàn già khó tính có thù với anh? Với những nạn nhân vô tội như anh thì bao giờ cũng là một trong hai lẽ ấy.

— Tôi ấy à? Gim-mi nói, mặt vẫn ngây ra đầy vẻ đức hạnh. Ơ kìa, thưa ông giám đốc, cả đời tôi đã đặt chân tới Xprinh-phin bao giờ!

— Đưa anh ta về đi, Crô-nin, viên giám đốc nói, và lo cho anh ta bộ quần áo ra tù. Bảy giờ sáng mai mở khoá, cho anh ta ra phòng chờ. Nên nghĩ kĩ lời khuyên của tôi đấy, Va-len-tai.

Bảy giờ mười lăm sáng hôm sau, Gim-mi đứng ở phòng ngoài văn phòng giám đốc. Anh mặc một bộ quần áo may sẵn vừa vặn tệ hại, đi một đôi giày cứng queo, kêu cót két, thứ mà nhà nước vẫn phát cho những vị khách bất đắc dĩ của mình khi họ ra về.

Người thư kí đưa cho anh một vé tàu hoả và tờ giấy bạc năm đô-la, số tiền mà pháp luật trông đợi anh dùng để tự cải tạo thành một công dân tốt và khấm khá. Viên giám đốc cho anh một điếu xì gà và bắt tay anh. Trong sổ sách ghi: "Va-len-tai, số 9762, được Thống đốc ân xá". Và ông Giêm Va-len-tai bước ra ngoài nắng.

Mặc kệ tiếng chim hót, những tán cây xanh rung rinh và hương hoa thoang thoảng, Gim-mi đi thẳng tới một nhà hàng. Ở đó anh nếm những niềm vui ngọt ngào đầu tiên của tự do, dưới dạng một con gà nướng và một chai rượu vang trắng, tiếp theo là một điếu xì gà hạng sang hơn điếu ông giám đốc cho. Từ đó anh thong thả đi ra ga. Anh thả một đồng hai mươi lăm xu vào chiếc mũ của một người mù ngồi cạnh cửa, rồi lên tàu. Ba giờ sau, tàu thả anh xuống một thị trấn nhỏ gần ranh giới bang. Anh tới quán rượu của một người tên là Mai-cơ Đô-lan, bắt tay Mai-cơ, lúc ấy đang đứng một mình sau quầy.

— Tiếc là bọn này không lo được sớm hơn, Gim-mi ạ, Mai-cơ nói. Nhưng bên Xprinh-phin phản đối dữ quá, mà ông thống đốc suýt nữa thì chùn. Cậu thấy khoẻ chứ?

— Khoẻ, Gim-mi nói. Chìa khoá của tôi đâu?

Anh lấy chìa khoá, đi lên gác, mở cửa một căn phòng ở phía sau. Mọi thứ vẫn y như lúc anh để lại. Trên sàn vẫn còn chiếc khuy cổ áo của Ben Prai-xơ, bị giật đứt khỏi cổ áo sơ mi của vị thám tử lừng danh ấy, hồi người ta xúm vào khống chế Gim-mi để bắt anh.

Kéo chiếc giường gấp ra khỏi tường, Gim-mi đẩy một tấm ván trên tường sang bên, lôi ra một chiếc va li phủ đầy bụi. Anh mở va li, trìu mến ngắm bộ đồ nghề phá khoá tốt nhất miền Đông. Đó là một bộ đầy đủ, làm bằng thép tôi đặc biệt, những kiểu mới nhất: khoan, đục, tay quay, mũi khoan, xà beng, kìm kẹp, mũi dùi, cùng hai ba món mới lạ do chính Gim-mi sáng chế, và anh rất lấy làm tự hào. Anh đã bỏ ra hơn chín trăm đô-la để đặt làm chúng ở một nơi chuyên làm những thứ như thế cho người trong nghề.

Nửa tiếng sau, Gim-mi đi xuống cầu thang, qua quán rượu. Giờ anh mặc một bộ quần áo trang nhã, vừa vặn, tay xách chiếc va li đã phủi sạch bụi.

— Có vụ gì chưa? Mai-cơ Đô-lan vui vẻ hỏi.

— Tôi ấy à? Gim-mi nói, giọng ngơ ngác. Tôi chẳng hiểu gì cả. Tôi là người đại diện cho Công ti Liên hợp Bánh quy Giòn tan và Lúa mì Sợi New York.

Câu nói ấy làm Mai-cơ khoái chí tới mức bắt Gim-mi phải uống ngay tại chỗ một cốc sữa pha nước khoáng. Anh không bao giờ đụng tới rượu mạnh.

Một tuần sau khi Va-len-tai, số 9762, ra tù, có một vụ phá két sắt gọn gàng ở thị trấn Rích-mân, bang In-đi-a-na, không để lại manh mối nào về thủ phạm. Chỉ lấy được vỏn vẹn tám trăm đô-la. Hai tuần sau đó, một chiếc két sắt chống trộm kiểu mới, đã đăng kí bằng sáng chế, ở Lô-gan-xpo bị mở ra dễ như mở một miếng pho mát, mất một nghìn năm trăm đô-la tiền mặt, còn giấy tờ có giá và bạc thì không bị đụng tới. Chuyện ấy bắt đầu khiến giới săn bắt kẻ gian chú ý. Rồi tới một chiếc két ngân hàng kiểu cũ ở thành phố Giép-phơ-xơn bỗng hoạt động như núi lửa, phun ra từ miệng nó một trận giấy bạc lên tới năm nghìn đô-la. Thiệt hại giờ đã đủ lớn để vụ việc được đưa lên tầm của Ben Prai-xơ. So sánh các hồ sơ, người ta nhận thấy cách thức phá két giống nhau một cách lạ lùng. Ben Prai-xơ tới xem xét hiện trường các vụ trộm, và người ta nghe ông nhận xét:

— Đây là chữ kí của Gim-mi Bảnh Bao Va-len-tai. Hắn lại tái xuất làm ăn rồi. Nhìn cái núm mã số này mà xem, giật bật ra dễ như nhổ củ cải lúc trời mưa đất ướt. Chỉ hắn mới có cái kìm làm được thế. Lại nhìn xem mấy cái chốt khoá bị đục ra gọn gàng chưa kìa! Gim-mi chẳng bao giờ phải khoan quá một lỗ. Phải, tôi nghĩ tôi cần gặp ông Va-len-tai. Lần tới hắn sẽ phải ngồi trọn án, chẳng có chuyện giảm án hay ân xá ngớ ngẩn gì nữa.

Ben Prai-xơ biết thói quen của Gim-mi. Ông đã học được chúng hồi điều tra vụ Xprinh-phin. Những chuyến đi xa một mạch, những cuộc tẩu thoát nhanh, không đồng bọn, và thích giao du với giới thượng lưu, những cách ấy đã giúp ông Va-len-tai nổi tiếng là một tay lẩn tránh trừng phạt rất thành công. Người ta loan tin rằng Ben Prai-xơ đã lần theo dấu tay phá két khó nắm bắt kia, và những ai có két sắt chống trộm đều thấy yên tâm hơn.

Một buổi chiều, Gim-mi Va-len-tai cùng chiếc va li của mình leo xuống khỏi chiếc xe ngựa chở thư ở En-mo, một thị trấn nhỏ cách đường xe lửa năm dặm, giữa vùng rừng sồi đen ở bang A-can-xò. Gim-mi, trông như một chàng sinh viên năm cuối khoẻ khoắn vừa ở trường đại học về, bước dọc vỉa hè lát ván về phía khách sạn.

Một thiếu nữ băng qua đường, đi ngang qua anh ở góc phố, rồi bước vào một cánh cửa có tấm biển: "Ngân hàng En-mo". Gim-mi Va-len-tai nhìn vào mắt nàng, quên mất mình là ai, và trở thành một con người khác. Nàng cúi mắt xuống, má hơi ửng hồng. Ở En-mo hiếm có những chàng trai phong thái và dáng vẻ như Gim-mi.

Gim-mi túm lấy một thằng bé đang la cà trên bậc thềm ngân hàng như thể nó là một cổ đông, rồi bắt đầu hỏi han nó về thị trấn, thỉnh thoảng lại dúi cho nó một đồng mười xu. Một lúc sau, thiếu nữ đi ra, vẻ kiêu sa như chẳng hề để ý tới chàng trai xách va li, rồi đi thẳng.

— Cô gái kia có phải là cô Pô-li Xim-xơn không? Gim-mi hỏi, giả vờ ngây thơ một cách ranh mãnh.

— Không phải, thằng bé nói. Đấy là cô An-na-ben A-đam. Bố cô ấy là chủ cái ngân hàng này. Chú tới En-mo làm gì? Cái kia có phải dây đồng hồ bằng vàng không? Cháu sắp nuôi một con chó bun. Chú còn đồng mười xu nào nữa không?

Gim-mi tới khách sạn Chủ Đồn Điền, đăng kí tên là Ran-phơ Xpen-xơ, rồi thuê một phòng. Anh tựa vào quầy, trình bày cương lĩnh của mình với anh thư kí. Anh nói anh tới En-mo tìm chỗ để làm ăn. Dạo này nghề buôn giày trong thị trấn thế nào? Anh đang nghĩ tới nghề buôn giày. Có cơ hội không?

Anh thư kí bị quần áo và phong thái của Gim-mi làm cho choáng ngợp. Bản thân anh ta vốn được đám thanh niên mạ vàng mỏng dính ở En-mo coi là mẫu mực thời trang, nhưng giờ thì anh ta nhận ra những chỗ mình còn kém. Trong lúc cố đoán xem Gim-mi thắt cà vạt theo kiểu gì, anh ta niềm nở cung cấp thông tin.

Vâng, nghề giày chắc có nhiều cơ hội lắm. Ở đây chưa có cửa hàng nào chuyên bán giày. Các cửa hàng vải vóc và tạp hoá bán kèm giày. Ngành nào làm ăn cũng khá. Mong ông Xpen-xơ quyết định ở lại En-mo. Ông sẽ thấy đây là một thị trấn dễ sống, người dân rất cởi mở.

Ông Xpen-xơ nghĩ mình sẽ ở lại thị trấn vài ngày, xem xét tình hình. Không, anh thư kí không cần gọi người khuân vác. Anh sẽ tự xách va li lên, vì nó hơi nặng.

Ông Ran-phơ Xpen-xơ, con phượng hoàng tái sinh từ đống tro tàn của Gim-mi Va-len-tai, đống tro do ngọn lửa của một cơn tình yêu bất chợt và làm thay đổi con người để lại, đã ở lại En-mo, và làm ăn phát đạt. Anh mở một cửa hàng giày, buôn bán đắt hàng.

Trong giao tế, anh cũng thành công, có nhiều bạn bè. Và anh đạt được ước nguyện của lòng mình. Anh làm quen với cô An-na-ben A-đam, và ngày càng say mê nét duyên dáng của nàng.

Một năm sau, hoàn cảnh của ông Ran-phơ Xpen-xơ là thế này. Anh đã được cả thị trấn kính trọng, cửa hàng giày phát đạt, và anh cùng An-na-ben đã đính hôn, hai tuần nữa thì cưới. Ông A-đam, một chủ ngân hàng tỉnh lẻ điển hình, cần cù chậm chạp, rất ưng Xpen-xơ. Niềm tự hào của An-na-ben về anh gần ngang với tình yêu nàng dành cho anh. Anh ra vào nhà ông A-đam, và nhà người chị đã có chồng của An-na-ben, tự nhiên như người trong nhà.

Một hôm, Gim-mi ngồi trong phòng viết lá thư này, gửi tới địa chỉ an toàn của một người bạn cũ ở Xanh Lu-i:

"Bạn già thân mến,

Tớ muốn cậu có mặt ở quán của Xa-li-van ở Lít-tơn Róc vào chín giờ tối thứ tư tuần sau. Tớ muốn cậu thu xếp giúp tớ vài việc nhỏ. Và tớ cũng muốn tặng cậu bộ đồ nghề của tớ. Tớ biết cậu sẽ mừng lắm khi có nó, vì có bỏ ra một nghìn đô-la cậu cũng không sắm được bộ thứ hai như thế. Này Bin-li, tớ bỏ nghề cũ rồi, từ một năm nay. Tớ có một cửa hàng đẹp. Tớ đang sống lương thiện, và hai tuần nữa tớ sẽ cưới cô gái tuyệt vời nhất trên đời. Đó là cuộc sống duy nhất, Bin-li ạ, sống ngay thẳng ấy. Giờ có cho tớ một triệu, tớ cũng không đụng tới một đô-la của người khác. Cưới xong tớ sẽ bán hết, dọn sang miền Tây, ở đó sẽ ít nguy cơ bị lôi lại những món nợ cũ. Tớ nói cậu nghe, Bin-li, cô ấy là một thiên thần. Cô ấy tin tớ, và có cho cả thế giới tớ cũng không làm thêm một việc bất lương nào nữa. Nhớ tới quán Xa-li-van nhé, vì tớ phải gặp cậu. Tớ sẽ mang theo bộ đồ nghề.

Bạn cũ của cậu,

Gim-mi."

Tối thứ hai sau hôm Gim-mi viết lá thư ấy, Ben Prai-xơ lặng lẽ đánh một chiếc xe ngựa thuê lóc cóc vào En-mo. Ông thong thả la cà quanh thị trấn theo kiểu lặng lẽ của mình, cho tới khi biết được điều ông muốn biết. Từ hiệu thuốc bên kia đường, đối diện cửa hàng giày của Xpen-xơ, ông nhìn kĩ được Ran-phơ Xpen-xơ.

— Sắp cưới con gái ông chủ ngân hàng cơ đấy, Gim-mi? Ben khẽ nói một mình. Chà, để xem đã!

Sáng hôm sau, Gim-mi ăn sáng ở nhà ông A-đam. Hôm ấy anh định đi Lít-tơn Róc đặt may bộ đồ cưới và mua một món gì thật đẹp cho An-na-ben. Đó là lần đầu tiên anh rời thị trấn từ khi tới En-mo. Đã hơn một năm từ những "phi vụ" nhà nghề cuối cùng, và anh nghĩ mình có thể yên tâm đi ra ngoài.

Ăn sáng xong, cả một đoàn người trong gia đình cùng nhau xuống phố: ông A-đam, An-na-ben, Gim-mi, và người chị đã có chồng của An-na-ben cùng hai cô con gái nhỏ, một đứa năm tuổi, một đứa chín tuổi. Họ đi ngang qua khách sạn nơi Gim-mi vẫn ở trọ, anh chạy lên phòng xách chiếc va li xuống. Rồi họ tới ngân hàng. Ở đó đã có sẵn xe ngựa của Gim-mi, và Đôn-phơ Ghíp-xơn, người sẽ đánh xe đưa anh ra ga.

Cả đoàn bước vào bên trong hàng lan can gỗ sồi chạm trổ cao, vào phòng giao dịch, cả Gim-mi nữa, vì chàng rể tương lai của ông A-đam đi đâu cũng được chào đón. Các nhân viên vui vẻ đáp lời chào của chàng trai đẹp trai, dễ mến sắp cưới cô An-na-ben. Gim-mi đặt chiếc va li xuống. An-na-ben, lòng đang sôi lên niềm hạnh phúc và sức sống tuổi trẻ, đội mũ của Gim-mi lên đầu, rồi nhấc chiếc va li lên.

— Trông em có ra dáng một chị đi chào hàng không? An-na-ben nói. Ôi chao, anh Ran-phơ, sao nó nặng thế? Cứ như đựng đầy vàng thỏi ấy.

— Toàn là cái đón gót giày mạ kền đấy mà, Gim-mi thản nhiên nói, anh định đem trả lại. Anh nghĩ tự mang đi thì đỡ được tiền gửi hàng. Dạo này anh tiết kiệm ghê lắm.

Ngân hàng En-mo vừa lắp một chiếc két và một phòng két sắt mới. Ông A-đam rất lấy làm tự hào, nhất định bắt mọi người phải vào xem. Phòng két nhỏ thôi, nhưng có một cánh cửa mới, đã đăng kí sáng chế. Cửa đóng bằng ba chốt thép đặc, gài cùng một lúc chỉ bằng một tay nắm, và có khoá hẹn giờ. Ông A-đam tươi cười giải thích cách nó hoạt động cho ông Xpen-xơ, anh lịch sự tỏ vẻ quan tâm, nhưng không tỏ ra hiểu biết lắm. Hai đứa trẻ, Mây và A-ga-ta, thích thú với thứ kim loại sáng loáng, cái đồng hồ ngộ nghĩnh và những cái núm.

Trong lúc mọi người đang mải mê như thế, Ben Prai-xơ thong thả bước vào, chống khuỷu tay tựa vào lan can, thản nhiên nhìn vào bên trong. Ông bảo người thủ quỹ rằng ông không cần gì cả, ông chỉ đang chờ một người quen.

Bỗng có một hai tiếng thét của các bà, rồi một cảnh nhốn nháo. Người lớn không ai để ý, con bé Mây chín tuổi nghịch ngợm đã nhốt A-ga-ta vào phòng két. Rồi nó gài chốt, vặn núm mã số y như nó đã thấy ông A-đam làm.

Ông chủ ngân hàng già lao tới tay nắm, giật mạnh một lúc.

— Không mở cửa được, ông rên lên. Đồng hồ chưa lên dây, mã số cũng chưa cài.

Mẹ A-ga-ta lại thét lên, như lên cơn.

— Im nào! Ông A-đam nói, giơ bàn tay run rẩy lên. Mọi người im lặng một lát. A-ga-ta! Ông gọi to hết sức. Nghe ông nói này.

Trong im lặng sau đó, mọi người chỉ nghe được văng vẳng tiếng đứa bé đang gào thét hoảng loạn trong phòng két tối om.

— Con yêu quý của mẹ! Người mẹ than khóc. Nó sẽ chết vì sợ mất! Mở cửa ra! Ôi, phá cửa ra! Đàn ông các anh không làm được gì sao?

— Từ đây tới Lít-tơn Róc không có ai mở được cánh cửa ấy đâu, ông A-đam nói, giọng run run. Lạy Chúa! Xpen-xơ, ta phải làm sao bây giờ? Con bé, nó không chịu được lâu trong ấy đâu. Không đủ không khí, mà nó còn có thể lên cơn co giật vì sợ nữa.

Mẹ A-ga-ta, giờ đã cuống cuồng, đập tay vào cửa phòng két. Có ai đó cuống quýt đề nghị dùng thuốc nổ. An-na-ben quay sang Gim-mi, đôi mắt to đầy đau đớn, nhưng chưa tuyệt vọng. Với người phụ nữ, chẳng có gì là hoàn toàn không thể đối với sức mạnh của người đàn ông mình tôn thờ.

— Anh không làm gì được sao, anh Ran-phơ? Anh thử đi, anh nhé?

Anh nhìn nàng, trên môi và trong đôi mắt sắc của anh là một nụ cười dịu dàng, kì lạ.

— An-na-ben, anh nói, em cho anh bông hồng em đang cài, được không?

Không tin mình nghe đúng, nàng gỡ nụ hồng trên ngực áo xuống, đặt vào tay anh. Gim-mi nhét nó vào túi áo gi-lê, cởi phăng áo khoác, xắn tay áo sơ mi lên. Với cử chỉ ấy, Ran-phơ Xpen-xơ qua đời, và Gim-mi Va-len-tai thế chỗ.

— Tất cả tránh xa cánh cửa ra, anh ra lệnh, ngắn gọn.

Anh đặt chiếc va li lên bàn, mở phẳng ra. Từ lúc ấy, anh dường như chẳng còn biết tới sự có mặt của bất cứ ai. Anh bày những dụng cụ sáng loáng, kì lạ ra, nhanh nhẹn và ngăn nắp, khe khẽ huýt sáo một mình như anh vẫn làm mỗi khi làm việc. Trong im lặng sâu thẳm, mọi người đứng bất động nhìn anh như bị bỏ bùa.

Một phút sau, chiếc khoan quen tay của Gim-mi đã ngoạm êm ru vào cánh cửa thép. Mười phút sau, phá cả kỉ lục phá khoá của chính mình, anh kéo bật các chốt, mở cánh cửa ra.

A-ga-ta, gần như ngất lả nhưng bình an, được ôm vào vòng tay mẹ.

Gim-mi Va-len-tai mặc áo khoác vào, bước ra ngoài hàng lan can, đi về phía cửa trước. Vừa đi, anh vừa như nghe thấy một giọng nói xa xăm, giọng nói mà anh đã từng quen, gọi: "Anh Ran-phơ!" Nhưng anh không hề ngập ngừng.

Ở cửa, một người đàn ông to lớn đứng chắn ngang lối anh.

— Chào Ben! Gim-mi nói, vẫn với nụ cười kì lạ. Rốt cuộc ông cũng tới, phải không? Thôi, ta đi. Giờ thì với tôi chuyện ấy cũng chẳng còn khác gì nhau nữa.

Và rồi Ben Prai-xơ có một cử chỉ khá lạ lùng.

— Tôi đoán ông nhầm rồi, ông Xpen-xơ ạ, ông nói. Tôi không nghĩ là tôi biết ông. Xe của ông đang chờ ông kia kìa, phải không?

Rồi Ben Prai-xơ quay đi, thong thả bước xuống phố.

— Hết —