Khúc khải hoàn của kẻ thắng cuộc

Hôm thứ Sáu trong tuần lễ hội bánh kếp, cả bọn kéo nhau đến nhà ông A-léc-xây I-va-nứt Cô-du-lin ăn bánh kếp. Ông Cô-du-lin thì các vị không biết đâu. Với các vị, có lẽ ông ta chỉ là con số không, một kẻ chẳng ra gì. Nhưng với hạng người như chúng tôi, những kẻ chẳng bao giờ bay cao tới tận mây xanh, thì ông ta vĩ đại, toàn năng, khôn ngoan tột bậc. Tất cả những ai, có thể nói như thế, làm thành cái bệ đỡ dưới chân ông ta, đều đến nhà ông ta. Tôi cũng đi, cùng với ba tôi.

Bánh kếp ngon đến mức tôi chẳng tả nổi, thưa ngài: bánh phồng phồng, xốp xốp, vàng ươm. Cầm lên một cái, quỷ thần ơi, nhúng vào bơ nóng, ăn xong là cái thứ hai tự nó chui vào mồm. Còn đồ ăn kèm, gọi cho sang là chi tiết, hoa văn và lời bình chú, thì có kem chua, trứng cá tươi, cá hồi, phô mai bào. Rượu vang và vốt-ca thì cả một biển. Ăn bánh kếp xong lại ăn canh cá tầm, ăn canh cá xong lại ăn gà gô rưới nước sốt. No căng đến mức ba tôi lén cởi khuy quần cho bụng đỡ căng, rồi để không ai nhận ra cái hành vi phóng túng ấy, ông lấy khăn ăn che lại. Còn ông A-léc-xây I-va-nứt, với quyền của bậc thủ trưởng muốn làm gì thì làm, đã cởi phanh cả áo gi-lê lẫn áo sơ mi.

Ăn xong, chẳng ai rời bàn, mọi người châm xì gà, đương nhiên là được thủ trưởng cho phép, rồi bắt đầu chuyện trò. Chúng tôi nghe, còn ngài A-léc-xây I-va-nứt thì nói. Đề tài phần nhiều mang tính chất khôi hài, đúng kiểu ngày hội bánh kếp… Thủ trưởng kể chuyện, và xem chừng muốn tỏ ra là người dí dỏm. Tôi chẳng biết ông ta có nói câu gì buồn cười không, chỉ nhớ rằng cứ mỗi phút ba tôi lại huých vào sườn tôi mà bảo:

— Cười đi!

Tôi há to miệng ra mà cười. Có lần tôi còn ré lên vì cười, khiến mọi người đều chú ý đến tôi.

— Được, được! Ba tôi thì thầm. Giỏi lắm! Ông ấy đang nhìn con mà cười kìa… Thế là tốt. Có khi ông ấy cho con chân phụ tá thư ký thật đấy!

— Ừ-ừm! Ông Cô-du-lin, thủ trưởng của chúng tôi, vừa phì phò thở vừa nói. Giờ thì chúng ta ăn bánh kếp, dùng loại trứng cá tươi nhất, vuốt ve cô vợ da trắng nõn. Mấy cô con gái ta thì đẹp đến mức chẳng những đám tầm thường các anh, mà đến các ông hoàng, bá tước cũng phải ngắm nghía rồi thở dài. Còn căn hộ thì sao? Hề hề hề… Đấy mới là cái đáng nói! Các anh đừng kêu ca, đừng than thở, chừng nào còn chưa sống tới cuối đời! Chuyện gì cũng có thể xảy ra, đổi thay đủ kiểu… Bây giờ, chẳng hạn, anh là đồ vô giá trị, con số không, hạt bụi… hạt nho khô, nhưng biết đâu đấy? Có khi rồi đến lúc anh lại… túm được tóc số phận con người cũng nên! Chuyện gì cũng có thể!

Ông A-léc-xây I-va-nứt im một lúc, lắc lắc đầu rồi nói tiếp:

— Thế mà ngày xưa, ngày xưa thì sao chứ? Hả? Lạy Chúa tôi! Chính mình cũng không tin trí nhớ của mình nữa. Không giày không dép, quần thì rách bươm, lúc nào cũng run như cầy sấy… Có hồi phải làm hai tuần mới được một rúp. Mà nào người ta có đưa đồng rúp ấy cho tử tế đâu! Người ta vò nhàu nó lại rồi ném vào mặt: đấy, đớp đi! Ai cũng có thể giẫm bẹp mình, châm chọc mình, giáng cho mình một gậy… Ai cũng có thể làm mình bẽ mặt… Đi trình báo cáo, nhìn thấy ngay cửa có con chó nhỏ ngồi. Mình đến bên con chó nhỏ ấy, cầm lấy cái chân nó mà bắt, mà bắt. Xin lỗi chú, tôi lỡ đi ngang qua. Chào buổi sáng ạ! Thế mà con chó nhỏ cứ gầm gừ với mình: gừ gừ gừ… Gã gác cổng thì thúc khuỷu tay vào mình: bịch! Còn mình thì bảo gã: "Tôi không có tiền lẻ, bác I-van Pô-ta-pứt ạ… xin bác thứ lỗi!" Nhưng nhiều nhất, cái khổ nhiều nhất, những nhục nhã đủ kiểu mà ta phải chịu, là từ cái lão cá hồi hun khói này đây, từ cái… con cá sấu này! Chính cái lão hiền lành này đây, lão Cu-ri-xưn!

Rồi ông A-léc-xây I-va-nứt chỉ vào một ông già nhỏ thó, lưng còng, đang ngồi cạnh ba tôi. Ông già chớp chớp đôi mắt nhỏ mỏi mệt, rít điếu xì gà mà mặt nhăn nhó vì ghê. Bình thường ông chẳng bao giờ hút thuốc, nhưng hễ thủ trưởng mời xì gà là ông cho rằng từ chối thì không phải phép. Thấy ngón tay chĩa thẳng vào mình, ông bối rối kinh khủng, xoay xoay người trên ghế.

— Ta đã chịu bao nhiêu khổ sở vì ơn lão hiền lành này! Ông Cô-du-lin nói tiếp. Hồi mới vào làm, ta ở ngay dưới quyền lão đấy. Người ta dẫn ta đến chỗ lão, ta hiền lành, mờ nhạt, nhỏ mọn, rồi người ta đặt ta ngồi vào bàn của lão. Thế là lão bắt đầu ăn tươi nuốt sống ta… Nói câu nào là như dao sắc câu ấy, liếc một cái là như viên đạn bắn vào ngực. Bây giờ thì lão trông như con giun đất, thảm hại đáng thương, chứ ngày xưa thì sao! Hải thần Nép-tun! Trời long đất lở! Lão hành hạ ta lâu lắm! Ta viết giấy tờ hộ lão, chạy đi mua bánh nướng cho lão, gọt bút lông ngỗng cho lão, dẫn bà mẹ vợ già của lão đi xem hát. Ta chiều chuộng lão đủ đường. Ta tập cả hít thuốc lá bột! Ừ… Mà tất cả là vì lão… Ta nghĩ, không được, phải lúc nào cũng có sẵn hộp thuốc lá trong người, phòng khi lão hỏi. Cu-ri-xưn, nhớ không? Có lần mẹ ta, cầu cho bà yên nghỉ, đến xin lão, bà già tội nghiệp xin lão cho con trai bà, tức là ta, nghỉ hai ngày về nhà bà dì chia gia tài. Thế là lão xông vào bà, trợn trắng mắt lên mà quát: "Con bà là đồ lười, đồ ăn bám, bà ngu thế mà không trông nom à!.. Nó sẽ bị đưa ra toà đấy!" Bà già tội nghiệp đi về nhà rồi đổ bệnh, ốm vì sợ, hồi ấy suýt nữa thì chết…

Ông A-léc-xây I-va-nứt lấy khăn tay lau mắt, rồi uống một hơi cạn cốc rượu.

— Lão còn định gả con gái lão cho ta, may mà hồi ấy ta… lên cơn sốt, nằm viện nửa năm trời. Ngày xưa là thế đấy! Ngày xưa người ta sống như thế đấy! Còn bây giờ? Phì! Bây giờ thì ta… ta ở trên lão… Lão dẫn mẹ vợ ta đi xem hát, lão đưa hộp thuốc lá cho ta, lại còn hút xì gà nữa kia. Hề hề hề… Ta cho cuộc đời lão thêm tí ớt… tí ớt cay! Cu-ri-xưn!!

— Ngài cần gì ạ? Cu-ri-xưn đứng dậy, người thẳng đơ như sợi dây đàn, hỏi.

— Diễn một màn bi kịch đi!

— Tuân lệnh!

Cu-ri-xưn đứng thẳng người, cau mày, giơ một tay lên, nhăn mặt, rồi cất giọng khàn khàn rè rè mà hát:

— Chết đi, hỡi kẻ phụ bạc! Ta khát máu mày!!

Chúng tôi lăn ra cười.

— Cu-ri-xưn! Ăn miếng bánh mì rắc tiêu này đi!

Cu-ri-xưn, dù đã no, vẫn cầm lấy một miếng bánh mì đen to tướng, rắc tiêu lên rồi nhai ngấu nghiến giữa tiếng cười rộ.

— Đủ thứ đổi thay đấy, ông Cô-du-lin nói tiếp. Ngồi xuống, Cu-ri-xưn! Lát nữa đứng dậy khỏi bàn thì hát một bài gì đấy nhé… Ngày ấy là lão, còn bây giờ là ta… Ừ… Thế là bà già chết… Ừ…

Ông Cô-du-lin đứng dậy rồi lảo đảo…

— Còn ta thì im thin thít, vì ta nhỏ bé, mờ nhạt… Lũ đao phủ… Lũ man rợ… Còn bây giờ thì vì thế mà ta… Hề hề hề… Nào, đến lượt anh! Anh đấy! Ta bảo anh đấy, cái anh chưa có ria!

Rồi ông Cô-du-lin chĩa ngón tay về phía ba tôi.

— Chạy quanh bàn rồi gáy như gà trống đi!

Ba tôi mỉm cười, đỏ mặt mà sung sướng, rồi lật đật chạy quanh bàn. Tôi chạy theo sau.

— Ò ó o o! Cả hai cha con cùng gáy vang, rồi chạy nhanh hơn.

Tôi vừa chạy vừa nghĩ:

"Thế nào mình cũng được làm phụ tá thư ký!"

— Hết —