Vị khách lúc chập tối

Chương 1: Vị khách lúc chập tối

Ở Pa-ri, một buổi tối mùa thu năm ấy, trời vừa sập tối, gió thổi từng cơn, tôi đang hưởng cái thú đôi, vừa trầm ngâm vừa hút tẩu, cùng anh bạn Ô-guy-xtơ Đuy-panh, trong phòng sách nhỏ phía sau căn hộ của anh, trên tầng ba, số ba mươi ba phố Đuy-nô, khu Xanh Giéc-manh. Suốt ít nhất một tiếng đồng hồ, hai chúng tôi giữ một sự im lặng sâu thẳm. Người ngoài nhìn vào hẳn tưởng mỗi người đều đang chăm chú, chỉ chăm chú ngắm những cuộn khói xoáy đặc quánh cả căn phòng. Riêng tôi thì đang thầm lật lại mấy chuyện hai chúng tôi đã bàn hồi đầu buổi tối, tức là vụ án ở phố Moóc-gơ, và bí ẩn quanh vụ sát hại Ma-ri Rô-giê. Vì thế, tôi coi đó như một sự trùng hợp, khi cửa phòng bật mở, và người bước vào là một người quen cũ, ông Giê, cảnh sát trưởng thành Pa-ri.

Chúng tôi đón ông niềm nở, vì ở con người ấy, cái thú vị cũng nhiều gần bằng một nửa cái đáng khinh, mà đã mấy năm rồi chúng tôi không gặp ông. Chúng tôi vẫn đang ngồi trong bóng tối. Đuy-panh đứng dậy định thắp đèn, nhưng lại ngồi xuống, không thắp nữa, khi ông Giê nói ông tới để hỏi ý kiến chúng tôi, hay đúng hơn là hỏi ý kiến bạn tôi, về một việc công đã gây ra bao nhiêu phiền toái.

Đuy-panh vừa thôi không châm bấc nữa vừa nhận xét: "Nếu là chuyện cần suy nghĩ, thì ta xem xét trong bóng tối lại hay hơn."

Ông cảnh sát trưởng nói: "Lại thêm một ý kỳ quặc của ông." Ông có thói gọi mọi thứ vượt quá tầm hiểu biết của mình là kỳ quặc, và vì thế sống giữa cả một đạo quân những điều kỳ quặc.

Đuy-panh vừa đưa cho khách một chiếc tẩu, vừa lăn một chiếc ghế êm tới chỗ ông, vừa nói: "Rất đúng."

Tôi hỏi: "Thế lần này có chuyện gì rắc rối? Mong là không phải lại án mạng."

"Ồ không, chẳng có gì thuộc loại ấy cả. Thật ra chuyện này đơn giản lắm, và tôi chẳng nghi ngờ gì là chúng tôi tự lo liệu cũng đủ tốt. Nhưng rồi tôi nghĩ có khi Đuy-panh muốn nghe đầu đuôi, vì nó kỳ quặc quá thể."

Đuy-panh nói: "Đơn giản mà lại kỳ quặc."

"Thì vâng, mà cũng chẳng hẳn thế. Thật ra cả bọn chúng tôi đều rối tinh lên chính vì chuyện này đơn giản quá, thế mà lại làm chúng tôi bó tay hoàn toàn."

Bạn tôi nói: "Có lẽ chính vì sự việc đơn giản quá nên các ông mới đi sai hướng."

Ông cảnh sát trưởng cười ha hả: "Ông nói chuyện vớ vẩn gì thế!"

Đuy-panh nói: "Có lẽ điều bí ẩn này hơi rõ ràng quá."

"Ôi trời đất ơi! Có ai nghe thấy cái ý ấy bao giờ không?"

"Hơi hiển nhiên quá."

Vị khách của chúng tôi gầm lên, thích thú vô cùng: "Ha ha ha, ha ha ha, hô hô hô! Ôi, Đuy-panh, ông làm tôi chết mất thôi!"

Tôi hỏi: "Thế rốt cuộc là chuyện gì?"

Ông cảnh sát trưởng rít một hơi thuốc dài, đều đặn, trầm ngâm, rồi ngả người cho yên vị trên ghế, đáp: "Thì đây, tôi sẽ kể ông nghe. Tôi sẽ kể vắn tắt thôi. Nhưng trước khi bắt đầu, tôi phải dặn trước rằng đây là việc đòi hỏi hết sức bí mật, và nếu người ta biết tôi tâm sự với ai, rất có thể tôi sẽ mất chức."

Tôi nói: "Ông cứ kể đi."

Đuy-panh nói: "Hoặc thôi cũng được."

"Thôi được. Tôi được một nhân vật ở chốn rất cao đích thân báo tin rằng một văn kiện tối quan trọng đã bị lấy cắp khỏi cung điện. Kẻ lấy cắp đã được biết rõ, chuyện ấy không còn nghi ngờ gì nữa, vì có người đã thấy hắn lấy. Người ta cũng biết nó vẫn còn nằm trong tay hắn."

Đuy-panh hỏi: "Làm sao biết được?"

Ông cảnh sát trưởng đáp: "Suy ra rõ ràng từ bản chất của văn kiện, và từ chỗ không thấy xảy ra một số hậu quả lẽ ra sẽ phát sinh ngay nếu nó lọt khỏi tay tên trộm. Nghĩa là, nếu hắn dùng nó đúng như cuối cùng hắn ắt định dùng."

Tôi nói: "Ông nói rõ hơn một chút."

"Thì tôi có thể mạo muội nói tới mức này: văn kiện ấy trao cho người nắm giữ nó một quyền lực nhất định ở một nơi nhất định, nơi mà thứ quyền lực ấy cực kỳ quý giá." Ông cảnh sát trưởng rất thích lối nói úp mở của giới ngoại giao.

Đuy-panh nói: "Tôi vẫn chưa hiểu lắm."

"Chưa à? Thì thế này. Nếu văn kiện ấy bị tiết lộ cho một người thứ ba, mà tên tuổi xin miễn nói, thì danh dự của một nhân vật ở địa vị cao nhất sẽ bị đem ra nghi vấn. Và chính điều ấy cho kẻ nắm văn kiện một thế lực đè lên nhân vật cao quý kia, người có danh dự và sự yên ổn đang bị đe doạ."

Tôi xen vào: "Nhưng cái thế lực ấy lại tuỳ thuộc vào chỗ tên trộm biết rằng người bị mất biết chính hắn là tên trộm. Ai dám..."

Ông Giê nói: "Tên trộm là ngài bộ trưởng Đê, kẻ dám làm mọi chuyện, chuyện xứng với con người cũng như chuyện không xứng. Cách hắn lấy cắp tài tình chẳng kém táo bạo. Văn kiện ấy, nói thẳng ra là một bức thư, được nhân vật bị lấy cắp nhận lúc đang ở một mình trong phòng riêng của hoàng cung. Đang đọc dở thì bà bị cắt ngang, vì nhân vật cao quý kia bước vào, chính là người mà bà đặc biệt muốn giấu bức thư. Vội vã cố nhét nó vào ngăn kéo mà không được, bà buộc phải đặt nó lên bàn, cứ để mở nguyên như thế. Tuy vậy, mặt có ghi địa chỉ lại nằm phía trên, nội dung không bị lộ, nên bức thư thoát khỏi sự chú ý. Đúng lúc ấy ngài bộ trưởng Đê bước vào. Cặp mắt sắc như mắt mèo rừng của hắn lập tức nhận ra tờ giấy, nhận ra nét chữ trên địa chỉ, thấy vẻ bối rối của người nhận thư, và đoán thấu bí mật của bà. Sau khi trình bày vài việc, vội vã theo lối quen thuộc của hắn, hắn rút ra một bức thư hơi giống bức thư kia, mở ra, giả vờ đọc, rồi đặt nó sát ngay cạnh bức kia. Hắn lại bàn chuyện quốc sự thêm chừng mười lăm phút. Cuối cùng, lúc cáo từ, hắn cầm luôn trên bàn bức thư không phải của hắn. Người chủ chính đáng của nó trông thấy, nhưng dĩ nhiên không dám lên tiếng, vì nhân vật thứ ba đang đứng sát bên. Ngài bộ trưởng chuồn mất, để lại trên bàn bức thư của chính hắn, một bức thư chẳng có gì quan trọng."

Đuy-panh nói với tôi: "Đấy, anh có đúng cái anh cần để thế lực ấy được trọn vẹn rồi. Tên trộm biết rằng người bị mất biết chính hắn là tên trộm."

Ông cảnh sát trưởng đáp: "Đúng thế. Và mấy tháng nay, quyền lực có được như thế đã bị đem dùng vào mục đích chính trị tới mức hết sức nguy hiểm. Nhân vật bị lấy cắp mỗi ngày một tin chắc hơn rằng phải lấy lại bằng được bức thư. Nhưng dĩ nhiên việc ấy không thể làm công khai. Tóm lại, đến bước đường cùng, bà đã giao việc này cho tôi."

Đuy-panh nói giữa một trận cuồng phong khói thuốc: "Mà tôi nghĩ người ta khó lòng mong, hay thậm chí tưởng tượng, ra được một người thừa hành nào sáng suốt hơn ông."

Ông cảnh sát trưởng đáp: "Ông quá khen. Nhưng có lẽ người ta cũng có ý nghĩ như thế thật."

Tôi nói: "Rõ ràng, như ông nhận xét, bức thư vẫn còn trong tay ngài bộ trưởng. Vì chính việc nắm giữ nó, chứ không phải việc dùng nó, mới đem lại quyền lực. Dùng nó rồi thì quyền lực cũng mất."

Ông Giê nói: "Đúng thế. Và tôi đã bắt tay vào việc dựa trên niềm tin chắc ấy. Việc đầu tiên tôi lo là khám xét thật kỹ dinh thự của ngài bộ trưởng. Cái khó nhất của tôi là phải khám xét mà hắn không hay biết. Hơn mọi thứ, tôi đã được cảnh báo về mối nguy nếu để hắn có lý do ngờ vực ý đồ của chúng tôi."

Tôi nói: "Nhưng ông vốn thành thạo trong những cuộc điều tra kiểu này lắm mà. Cảnh sát Pa-ri đã làm việc này bao nhiêu lần rồi."

"Ồ phải. Vì thế tôi không thất vọng. Thói quen của ngài bộ trưởng cũng cho tôi một lợi thế lớn. Hắn hay vắng nhà cả đêm. Gia nhân của hắn không đông. Họ ngủ cách xa phòng chủ, phần đông lại là người Na-pô-li, nên dễ chuốc cho say. Ông biết đấy, tôi có những chiếc chìa khoá mở được mọi căn phòng, mọi chiếc tủ ở Pa-ri. Suốt ba tháng nay, chẳng có đêm nào mà phần lớn đêm ấy tôi không đích thân lục soát dinh thự của Đê. Danh dự của tôi bị đem ra thử thách, mà nói một điều hết sức bí mật, phần thưởng lại cực lớn. Thế nên tôi không bỏ cuộc, cho tới khi hoàn toàn tin chắc rằng tên trộm là một kẻ khôn hơn mình. Tôi nghĩ tôi đã khám xét mọi xó xỉnh trong dinh thự có thể giấu được tờ giấy ấy."

Tôi gợi ý: "Nhưng liệu có thể nào, tuy bức thư vẫn trong tay ngài bộ trưởng, mà điều đó thì không còn nghi ngờ gì nữa, hắn lại giấu nó ở một chỗ khác chứ không phải trong nhà mình?"

Đuy-panh nói: "Khó mà như thế được. Tình hình đặc biệt hiện nay ở triều đình, nhất là những âm mưu mà Đê được biết là có dính líu, khiến cho việc văn kiện ấy luôn sẵn trong tầm tay, tức là có thể đưa ra ngay bất cứ lúc nào, cũng quan trọng gần bằng chính việc nắm giữ nó."

Tôi hỏi: "Có thể đưa ra ngay à?"

Đuy-panh nói: "Tức là có thể huỷ đi ngay."

Tôi nhận xét: "Đúng thế. Vậy rõ ràng tờ giấy ở trong dinh thự. Còn chuyện nó nằm ngay trên người ngài bộ trưởng, thì ta có thể gạt bỏ."

Ông cảnh sát trưởng nói: "Hoàn toàn. Hắn đã hai lần bị chặn đường như bị bọn cướp vặt chặn, và người hắn bị lục soát kỹ lưỡng dưới sự giám sát của chính tôi."

Đuy-panh nói: "Ông có thể đỡ được cái công ấy. Tôi đoán Đê không phải là kẻ ngốc hoàn toàn, mà nếu không ngốc thì dĩ nhiên hắn đã lường trước những vụ chặn đường ấy."

Ông Giê nói: "Không ngốc hoàn toàn. Nhưng hắn là một nhà thơ, mà tôi cho rằng nhà thơ thì chỉ cách kẻ ngốc có một bước."

Đuy-panh rít một hơi tẩu dài và trầm ngâm, rồi nói: "Đúng thế, dù bản thân tôi cũng từng mắc tội làm vài câu vè."

Tôi nói: "Ông kể chi tiết cuộc khám xét xem nào."

"Thì thật ra chúng tôi chẳng vội vàng gì, và chúng tôi đã tìm khắp mọi nơi. Tôi có nhiều kinh nghiệm trong những việc này. Tôi khám cả toà nhà, từng phòng một, mỗi phòng dành trọn các đêm của một tuần. Trước hết chúng tôi xem xét đồ đạc trong từng phòng. Chúng tôi mở mọi ngăn kéo có thể có. Và tôi đoán ông biết rằng, với một nhân viên cảnh sát được huấn luyện đúng cách, thì không có cái gọi là ngăn kéo bí mật. Kẻ nào để sót một ngăn kéo bí mật trong một cuộc khám xét như thế là đồ ngu. Chuyện ấy dễ ợt. Trong mỗi chiếc tủ có một khối lượng, một khoảng không gian nhất định cần phải tính cho đủ. Mà chúng tôi lại có những quy tắc chính xác. Một phần năm mươi li cũng không lọt được qua mắt chúng tôi. Xong tủ, chúng tôi chuyển sang ghế. Đệm ghế thì chúng tôi lấy những chiếc kim dài mảnh mà ông từng thấy tôi dùng chọc thăm. Bàn thì chúng tôi tháo mặt bàn ra."

"Để làm gì?"

"Đôi khi kẻ muốn giấu một vật sẽ tháo mặt bàn, hay mặt của một món đồ có cấu tạo tương tự, rồi khoét rỗng chân bàn, đặt vật ấy vào trong lỗ, rồi lắp mặt bàn lại như cũ. Đầu trên và đầu dưới cột giường cũng được dùng theo cách ấy."

Tôi hỏi: "Nhưng gõ thử thì chẳng phát hiện ra chỗ rỗng sao?"

"Không đời nào, nếu khi đặt vật vào, người ta nhét quanh nó đủ bông. Vả lại, trong vụ này chúng tôi buộc phải làm không được gây tiếng động."

"Nhưng ông không thể tháo, không thể tháo rời hết mọi món đồ đạc có thể dùng để giấu theo cách ông nói được. Một bức thư có thể cuộn chặt thành một ống xoắn mảnh, hình dạng và kích cỡ chẳng khác mấy một cây kim đan to, và cứ thế mà nhét được, chẳng hạn, vào thanh ngang của một chiếc ghế. Ông đâu có tháo rời hết mọi chiếc ghế?"

"Dĩ nhiên là không. Nhưng chúng tôi làm còn hơn thế. Chúng tôi soi thanh ngang của mọi chiếc ghế trong dinh thự, mà thật ra là mọi mối ghép của mọi loại đồ đạc, bằng một chiếc kính hiển vi cực mạnh. Nếu có bất cứ dấu vết xê dịch gần đây nào, chúng tôi không thể không phát hiện ra ngay. Chỉ một hạt mùn khoan thôi cũng sẽ lồ lộ như một quả táo. Bất cứ chỗ hồ dán nào lộn xộn, bất cứ mối ghép nào hở bất thường, cũng đủ để lộ ra."

"Tôi đoán ông đã xem cả những tấm gương, giữa tấm ván lót với mặt kính, và đã chọc thăm giường đệm, chăn gối, cả rèm cửa lẫn thảm."

"Cái đó dĩ nhiên. Và khi đã xem xét trọn vẹn từng mẩu đồ đạc theo cách ấy, chúng tôi chuyển sang chính ngôi nhà. Chúng tôi chia toàn bộ bề mặt của nó thành từng ô, đánh số, để không bỏ sót ô nào. Rồi chúng tôi soi từng tấc vuông một trong khắp khuôn viên, kể cả hai ngôi nhà sát bên, bằng kính hiển vi như trước."

Tôi kêu lên: "Cả hai ngôi nhà sát bên! Hẳn các ông vất vả lắm."

"Vất vả thật. Nhưng phần thưởng thì to lắm!"

"Các ông có khám cả sân bãi quanh nhà không?"

"Sân bãi đều lát gạch cả. Chúng tôi chẳng mất mấy công. Chúng tôi xem rêu mọc giữa các viên gạch, thấy còn nguyên chưa bị động tới."

"Dĩ nhiên ông đã lục giấy tờ của Đê, và xem cả sách trong thư viện?"

"Chắc chắn rồi. Chúng tôi mở mọi gói, mọi bọc. Chúng tôi không chỉ mở từng cuốn sách, mà còn lật từng trang của mỗi tập, chứ không chỉ giũ giũ qua loa như vài nhân viên cảnh sát của chúng tôi vẫn làm. Chúng tôi còn đo độ dày của từng bìa sách với độ chính xác cao nhất, rồi soi từng bìa một cách khắt khe nhất bằng kính hiển vi. Nếu có cái gáy sách nào vừa mới bị ai động vào, thì tuyệt đối không thể nào thoát khỏi mắt chúng tôi. Năm sáu cuốn mới từ tay thợ đóng sách về, chúng tôi cẩn thận lấy kim chọc thăm theo chiều dọc."

"Các ông có khám sàn dưới thảm không?"

"Còn phải nói. Chúng tôi lột hết thảm lên, soi từng tấm ván sàn bằng kính hiển vi."

"Còn giấy dán tường?"

"Có."

"Các ông có xuống hầm không?"

"Có."

Tôi nói: "Thế thì ông đã tính sai rồi, bức thư không ở trong dinh thự như ông tưởng."

Ông cảnh sát trưởng nói: "Tôi e là ông nói đúng. Vậy giờ, Đuy-panh, ông khuyên tôi nên làm gì?"

"Khám xét lại thật kỹ toàn bộ dinh thự."

Ông Giê đáp: "Hoàn toàn không cần thiết. Tôi chắc chắn bức thư không ở trong dinh thự, cũng chắc chắn như tôi biết mình đang thở."

Đuy-panh nói: "Tôi chẳng có lời khuyên nào hay hơn cho ông. Dĩ nhiên ông có bản mô tả chính xác bức thư chứ?"

"Ồ có!" Nói rồi ông cảnh sát trưởng rút ra một cuốn sổ tay, đọc to một bản mô tả tỉ mỉ hình dạng bên trong, và nhất là hình dạng bên ngoài của văn kiện bị mất. Đọc xong bản mô tả ấy được một lát thì ông ra về, ủ rũ hơn hẳn mọi lần tôi từng thấy con người tốt bụng ấy.

— Hết chương 1 —