Lão Cô-sây Bất Tử

Ở một vương quốc nọ, một đất nước nọ, có một ông vua. Vua có ba người con trai, cả ba đều đã đến tuổi trưởng thành. Bỗng một hôm, mẹ của các chàng bị Cô-sây Bất Tử bắt mất.

Người con cả xin cha chúc phúc cho mình đi tìm mẹ. Vua cha chúc phúc. Chàng ra đi, rồi biệt tăm không tin tức. Người con thứ hai chờ mãi, chờ mãi, cũng xin cha cho đi, rồi cũng biệt tăm không tin tức. Người con út, hoàng tử I-van, thưa với cha:

"Thưa cha! Xin cha chúc phúc cho con đi tìm mẹ."

Vua cha không cho đi, bảo:

"Các anh con đã mất tích, giờ con cũng đi nốt thì cha buồn mà chết mất!"

"Không đâu cha, cha chúc phúc thì con đi, mà cha không chúc phúc thì con cũng đi."

Vua cha đành chúc phúc cho chàng.

Hoàng tử I-van đi chọn ngựa. Nhưng chàng đặt tay lên con nào thì con ấy khuỵu xuống. Chọn mãi không được con ngựa nào, chàng đi trên đường phố, đầu cúi gằm. Bỗng đâu một bà lão xuất hiện, hỏi chàng:

"Sao thế, hoàng tử I-van, sao lại cúi gằm đầu xuống thế?"

"Đi đi, bà già! Ta đặt bà lên một tay, lấy tay kia đập xuống là bẹp dí đấy."

Bà lão chạy vòng qua một ngõ khác, rồi lại đi ngược đến trước mặt chàng, nói:

"Chào hoàng tử I-van! Sao lại cúi gằm đầu xuống thế?"

Chàng nghĩ bụng:

"Sao bà lão cứ hỏi ta mãi thế nhỉ? Hay là bà ấy giúp được ta?"

Chàng bèn bảo bà:

"Bà ơi, cháu không tìm được con ngựa nào cho tốt."

"Đồ ngốc, tự mình khổ sở mà chẳng chịu nhờ bà già này!" bà lão đáp. "Đi theo ta."

Bà dẫn chàng đến một ngọn núi, chỉ một chỗ:

"Đào đất chỗ này lên."

Hoàng tử I-van đào lên, thấy một tấm gang khoá mười hai ổ khoá. Chàng giật tung hết các ổ khoá, mở cửa, bước xuống dưới lòng đất. Ở đấy có một con tuấn mã của các tráng sĩ bị xiềng bằng mười hai sợi xích. Hẳn là nó nghe thấy người sẽ cưỡi mình đến, bèn hí vang, vùng vẫy, giật đứt cả mười hai sợi xích.

Hoàng tử I-van mặc áo giáp tráng sĩ vào, đeo cương cho ngựa, đặt lên lưng nó chiếc yên kiểu Tréc-cát, đưa tiền cho bà lão rồi nói:

"Bà chúc phúc cho cháu, cháu chào bà!"

Rồi chàng lên ngựa ra đi.

Chàng đi rất lâu, cuối cùng đến một ngọn núi. Ngọn núi cao sừng sững, dốc đứng, không sao leo lên được. Ở đấy, hai người anh của chàng cũng đang loanh quanh dưới chân núi. Ba anh em chào nhau, rồi cùng đi. Đi đến một tảng đá gang nặng chừng một trăm rưởi pút, trên đá có ghi: ai ném được tảng đá này lên núi thì sẽ có đường đi.

Hai người anh lớn không nhấc nổi tảng đá, còn hoàng tử I-van chỉ vung một cái đã ném được nó lên núi. Lập tức trên núi hiện ra một chiếc cầu thang. Chàng để ngựa lại, trích máu ở ngón tay út vào một chiếc cốc, đưa cho các anh mà nói:

"Nếu máu trong cốc hoá đen thì các anh đừng chờ em nữa, nghĩa là em đã chết rồi!"

Chàng chào các anh rồi đi. Chàng leo lên núi. Ôi, những gì chàng được thấy! Đủ các thứ rừng cây, đủ các thứ quả mọng, đủ các loài chim chóc!

Hoàng tử I-van đi rất lâu, rồi đến một ngôi nhà, một ngôi nhà to lớn lắm! Trong nhà có một nàng công chúa bị Cô-sây Bất Tử bắt về. Hoàng tử I-van đi vòng quanh hàng rào mà chẳng thấy cửa đâu. Nàng công chúa trông thấy có người, bước ra ban công, gọi to:

"Anh nhìn kìa, ở hàng rào có một kẽ nứt, anh lấy ngón tay út chạm vào đó, cửa sẽ hiện ra."

Quả nhiên như vậy. Hoàng tử I-van bước vào nhà. Nàng công chúa tiếp đón chàng, mời chàng ăn uống, rồi hỏi han. Chàng kể với nàng rằng chàng đi tìm mẹ để giành lại từ tay Cô-sây Bất Tử. Nàng bảo chàng:

"Khó mà giành lại được mẹ chàng, hoàng tử I-van ạ! Lão là kẻ bất tử, lão sẽ giết chàng mất. Lão hay đến chỗ em lắm... Kia, thanh gươm của lão nặng năm trăm pút, chàng có nhấc nổi không? Nhấc được thì hẵng đi!"

Hoàng tử I-van chẳng những nhấc được thanh gươm, mà còn tung nó lên trời. Rồi chàng đi tiếp.

Chàng đến một ngôi nhà khác. Giờ chàng đã biết cách tìm cửa. Chàng bước vào nhà, thì thấy mẹ mình ở đấy. Hai mẹ con ôm nhau mà khóc. Ở đây chàng cũng thử sức mình, ném một quả cầu sắt nặng đến một nghìn rưởi pút.

Đã đến giờ Cô-sây Bất Tử trở về. Bà mẹ giấu chàng đi. Bỗng Cô-sây Bất Tử bước vào nhà mà nói:

"Hừ hừ! Hơi người Nga xưa nay chẳng nghe thấy, chẳng nhìn thấy, thế mà giờ hơi người Nga lại tự mò đến tận sân nhà! Ai vừa đến đây? Có phải con trai mụ không?"

"Ông làm sao thế, Chúa phù hộ ông! Chính ông vừa bay khắp đất Nga, nhiễm phải hơi người Nga nên giờ cứ tưởng tượng ra đấy thôi," mẹ hoàng tử I-van đáp. Rồi bà lại gần Cô-sây Bất Tử, nói những lời ngọt ngào, hỏi han chuyện này chuyện nọ, rồi hỏi:

"Thế cái chết của ông nằm ở đâu, hở Cô-sây Bất Tử?"

"Cái chết của ta," lão nói, "nằm ở chỗ kia. Ở đấy có một cây sồi, dưới gốc sồi có một cái hòm, trong hòm có một con thỏ, trong thỏ có một con vịt, trong vịt có một quả trứng, trong trứng có cái chết của ta."

Nói xong, Cô-sây Bất Tử ở lại một lúc rồi bay đi.

Đến lúc thuận tiện, hoàng tử I-van xin mẹ chúc phúc, rồi lên đường đi tìm cái chết của Cô-sây Bất Tử. Chàng đi rất lâu, không được uống, không được ăn, đói muốn chết, bèn nghĩ: giá mà lúc này gặp được con gì! Bỗng thấy một con sói con, chàng định giết nó. Một con sói mẹ từ trong hang nhảy ra mà nói:

"Đừng động đến con của ta, rồi ta sẽ giúp được chàng."

"Thôi thì được!"

Hoàng tử I-van tha cho con sói. Chàng đi tiếp, thấy một con quạ. "Khoan đã," chàng nghĩ, "ăn tạm con này vậy!" Chàng nạp đạn, định bắn thì con quạ nói:

"Đừng động đến tôi, rồi tôi sẽ giúp được chàng."

Hoàng tử I-van nghĩ một lúc rồi tha cho con quạ. Chàng đi tiếp, đến bờ biển thì dừng lại. Đúng lúc ấy, một con cá măng con vùng lên rồi rơi lên bờ. Chàng chộp lấy nó. Chàng đói lả cả người, nghĩ: "Giờ thì có cái ăn rồi!" Bỗng đâu một con cá măng mẹ hiện ra, nói:

"Đừng động đến con của ta, hoàng tử I-van, rồi ta sẽ giúp được chàng."

Chàng tha luôn cả con cá măng con.

Làm sao qua được biển đây? Chàng ngồi trên bờ mà nghĩ. Con cá măng mẹ như hiểu được ý nghĩ của chàng, bèn nằm vắt ngang qua biển. Hoàng tử I-van đi trên lưng cá như đi trên cầu.

Chàng đến cây sồi nơi giấu cái chết của Cô-sây Bất Tử, lấy được cái hòm, mở ra. Con thỏ nhảy vụt ra chạy mất. Làm sao mà giữ được con thỏ! Hoàng tử I-van hoảng hốt vì để sổng con thỏ, ngồi nghĩ ngợi. Thì con sói mà chàng đã tha chết lao theo con thỏ, bắt được rồi mang đến cho hoàng tử I-van.

Chàng mừng rỡ, cầm lấy con thỏ, mổ bụng nó ra. Chàng còn đang lóng ngóng thì con vịt vỗ cánh bay vụt đi. Chàng bắn mãi, bắn mãi, đều trượt! Chàng lại ngồi nghĩ ngợi. Bỗng đâu con quạ cùng đàn quạ con xuất hiện, đuổi theo con vịt, bắt được rồi mang đến cho hoàng tử I-van.

Hoàng tử mừng lắm, lấy được quả trứng. Chàng đi đến bờ biển, đem quả trứng ra rửa, rồi lỡ tay đánh rơi xuống nước. Làm sao lấy lên được từ đáy biển? Biển sâu không đáy! Hoàng tử lại buồn rầu. Bỗng mặt biển xao động, con cá măng mẹ mang quả trứng đến trả chàng, rồi lại nằm vắt ngang qua biển. Hoàng tử I-van đi trên lưng cá, rồi về chỗ mẹ.

Chàng đến nơi, hai mẹ con chào nhau, rồi mẹ lại giấu chàng đi. Đúng lúc ấy Cô-sây Bất Tử bay về mà nói:

"Hừ hừ! Hơi người Nga xưa nay chẳng nghe thấy, chẳng nhìn thấy, thế mà ở đây lại sặc mùi người Nga!"

"Ông làm sao thế, Cô-sây? Ở chỗ tôi có ai đâu," mẹ hoàng tử I-van đáp.

Cô-sây lại nói:

"Sao ta thấy trong người khó chịu quá!"

Ấy là vì hoàng tử I-van đang bóp quả trứng, khiến Cô-sây Bất Tử quằn quại cả người.

Cuối cùng, hoàng tử I-van bước ra, giơ quả trứng lên mà nói:

"Đây, Cô-sây Bất Tử, cái chết của ngươi đây!"

Lão quỳ sụp xuống trước mặt chàng mà nói:

"Đừng giết ta, hoàng tử I-van, ta sống hoà thuận với nhau đi. Cả thế gian sẽ phải quy phục chúng ta."

Hoàng tử I-van không bị những lời ngon ngọt của lão cám dỗ. Chàng bóp vỡ quả trứng, và Cô-sây Bất Tử chết.

Hoàng tử I-van cùng mẹ lấy những thứ cần thiết rồi lên đường về quê hương. Dọc đường họ ghé qua chỗ nàng công chúa mà hoàng tử I-van đã gặp lúc trước, đưa nàng đi cùng. Đi tiếp, họ đến ngọn núi nơi hai người anh của hoàng tử I-van vẫn đang chờ. Nàng công chúa nói:

"Hoàng tử I-van! Chàng quay lại nhà em giúp em với. Em quên mất chiếc áo cưới, chiếc nhẫn kim cương với đôi giày không đường may."

Chàng thả dây đưa mẹ và nàng công chúa xuống núi trước, rồi quay lại. Chàng và nàng đã hẹn với nhau về nhà sẽ làm lễ cưới. Hai người anh đón mẹ và nàng công chúa xuống, rồi lấy sợi dây thả người mà cắt đứt, để hoàng tử I-van không xuống được nữa. Họ còn doạ dẫm, ép mẹ và nàng công chúa về nhà đừng nói gì về hoàng tử I-van.

Họ về đến vương quốc của mình. Vua cha mừng rỡ vì các con và vợ đã về, chỉ còn buồn mỗi chuyện hoàng tử I-van.

Còn hoàng tử I-van thì quay lại nhà vị hôn thê của mình, lấy chiếc nhẫn cưới, chiếc áo cưới với đôi giày không đường may. Chàng trở lại ngọn núi, chuyền chiếc nhẫn cưới ấy từ tay này sang tay kia. Mười hai chàng trai hiện ra, hỏi:

"Ngài truyền gì ạ?"

"Hãy đưa ta xuống khỏi ngọn núi này."

Mười hai chàng trai lập tức đưa chàng xuống. Hoàng tử I-van đeo nhẫn vào tay, thế là họ biến mất. Chàng đi về vương quốc của mình, đến thành phố nơi cha và các anh đang sống, xin trọ nhà một bà cụ, rồi hỏi:

"Bà ơi, vương quốc này có tin gì mới không?"

"Có gì đâu cháu! Hoàng hậu của chúng ta bị Cô-sây Bất Tử bắt đi, ba hoàng tử đi tìm. Hai người tìm được rồi trở về, còn người thứ ba, hoàng tử I-van, thì không thấy về, chẳng ai biết ở đâu. Nhà vua buồn rầu thương hoàng tử lắm. Các hoàng tử ấy cùng hoàng hậu còn đưa về một nàng công chúa nào đó. Hoàng tử cả muốn cưới nàng, nhưng nàng bắt phải đi lấy về chiếc nhẫn cưới của nàng, hoặc làm ra một chiếc nhẫn y như nàng cần. Người ta đã rao khắp nơi rồi mà chẳng ai làm được."

"Bà cứ đến tâu với vua rằng bà làm được, còn cháu sẽ giúp," hoàng tử I-van bảo.

Bà cụ vội vàng sửa soạn, chạy đến chỗ nhà vua mà tâu:

"Tâu bệ hạ! Chiếc nhẫn cưới ấy, già này làm được."

"Làm đi, làm đi bà! Những người như bà thì ta mừng lắm," nhà vua nói. "Nhưng nếu không làm được thì đầu bà sẽ phải đặt lên thớt."

Bà cụ sợ hết hồn, về nhà giục hoàng tử I-van làm nhẫn. Còn hoàng tử I-van thì cứ ngủ, chẳng nghĩ ngợi gì, vì chiếc nhẫn đã có sẵn rồi. Chàng trêu bà cụ, còn bà cụ thì run lẩy bẩy, khóc lóc, mắng chàng:

"Mày đấy," bà nói, "mày thì đứng ngoài, còn bà già ngốc này thì bị mày đẩy vào chỗ chết."

Bà cụ khóc mãi, khóc mãi rồi ngủ thiếp đi. Sáng sớm, hoàng tử I-van dậy, đánh thức bà cụ:

"Bà dậy đi, mang nhẫn đến đi. Nhưng nhớ nhé, không được lấy quá một đồng vàng. Nếu người ta hỏi ai làm chiếc nhẫn thì bà bảo chính bà làm, đừng nói gì về cháu!"

Bà cụ mừng lắm, mang chiếc nhẫn đi. Cô dâu ưng ý:

"Đúng là chiếc nhẫn ta cần!" nàng nói.

Nàng mang ra cho bà cụ cả một khay đầy vàng, nhưng bà cụ chỉ lấy đúng một đồng. Nhà vua hỏi:

"Sao bà lấy ít thế?"

"Tâu bệ hạ, già này cần nhiều làm gì! Sau này có cần thì bệ hạ lại cho già."

Nói xong, bà cụ ra về.

Ít lâu sau, lại có tin đồn rằng cô dâu bắt chú rể phải đi lấy về chiếc áo cưới của nàng, hoặc may một chiếc y như nàng cần. Lần này bà cụ cũng làm kịp, vì đã có hoàng tử I-van giúp, bà mang chiếc áo cưới đến. Sau đó bà lại mang đến đôi giày không đường may. Lần nào bà cũng chỉ lấy một đồng vàng, và cứ bảo là chính bà làm ra những thứ ấy.

Rồi dân chúng nghe tin trong cung đã định ngày cưới. Ngày ấy cũng đến. Hoàng tử I-van đã dặn bà cụ:

"Bà ơi, lúc nào người ta đưa cô dâu đến nhà thờ làm lễ cưới thì bà báo cho cháu nhé."

Bà cụ chẳng để lỡ dịp. Hoàng tử I-van lập tức mặc bộ áo hoàng tử vào, bước ra:

"Bà ơi, bà xem cháu là ai này!"

Bà cụ sụp xuống lạy dưới chân chàng.

"Lạy hoàng tử, xin hoàng tử tha tội, già đã mắng ngài!"

"Chúa sẽ tha cho bà."

Chàng đi đến nhà thờ. Người anh cả của chàng còn chưa đến. Chàng đứng cạnh cô dâu. Người ta làm lễ cưới cho hai người, rồi đưa về cung điện.

Dọc đường, họ gặp chú rể, tức là người anh cả. Thấy cô dâu đang đi cùng hoàng tử I-van, anh ta xấu hổ quay về. Nhà vua mừng rỡ vì hoàng tử I-van đã trở về. Biết được sự gian trá của hai người con lớn, sau khi tiệc cưới xong xuôi, vua đày hai người ấy đi xa, còn hoàng tử I-van thì được lập làm người nối ngôi.

— Hết —